Այսօրս...

Այսօրս` 2 մարտի 2008թ., չի ավարտվում: Չի ավարտվելու և որպես դաս` հնչելու է հետագա ապրելիք օրերի մեջ:

Չի ավարտվի ցավը - մինչև չդառնա գիտակցության արթնացման գործոն, սպեղանի` մեր պատմության համար ...

Բայց չէ~, չէ~, չէ~... դեռ չեմ կարող կշտամբել Քեզ, թթու խոսք ասել – Անգետս, Զավակս, Ծնողս, - քո թարմ վերքերի վրա ընկնում է իմ աղի արցունքը: Ես պինդ ոսոկոր եմ, փորձ ունեմ, - այն ժամին ու տարիներին, երբ դու անտարբեր ես եղել քո Կյանքին ու Ապագային – ես տվայտել եմ, և այսօր էլ դիմանում եմ քո Ցավին:

Անգետս, Զավակս, Ծնողս, - ախր ելել ես, ուզում ես տաս օրվա մեջ կյանք փոխես, բայց արդեն տա՜ս տարի, քսա՜ն տարի մի ընտանիք քեզ ասել է - որ կյանքը փոխում են ամե՜ն վայրկյան, ամե՜ն ժամ ու ամե՜ն օր, որ դրանք տարի դառնան, կյանք դառնան, հավերժություն: Անգետս, միամիտս` տաս օրվա մեջ կյանք փոխել կլինի՞:

Անգետս, Զավակս, Ծնողս.- պետք է առաջնորդ ու ուսուցիչ ունենալ, որ կօգնի քեզ` հասնելու քո սրտի մեջ գրված Գաղտնի Օրենքին: Ախր ԱՌՈՂՋ ԿԱՅՆՔԸ և ԱՌՈՂՋ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ հենց այնպես` իրեն-իրեն չեն ստեղծվում: Անգետս, ախր լուցկու հատիկն էլ առանց ծրագրի չի ստեղծվում, իսկ քո Կյանքի Պլանը գրված է քո սրտի մեջ, քո Գաղտնի Օրենքի մեջ, որը դեռ չես ճանաչել: Անգետս, ի՞նչ հույս ունեիր, որ իշխանության համար կռիվ տվող երկու թևերից մեկը – որ նույն բարոյականությունն ու նույն գիտակցությունն ունի,- կարող է քեզ կյանք պարգևել: Ախր ի՞նչ նոր իմաստություն էիր տեսել այդ հնի, անցածի, քարացածի մեջ, անգետս :

Վիրավորս, Զավակս, Ծնողս, եթե սիրտդ լցված էր տաս-տասնհինգ տարվա նվաստացումից` ոչ մի պարպում և ոչ մի պոռթկում չէր օգնի քեզ, - որտե՞ղ է քո Պոռթկումի Ծրագիրը, որտե՞ղ է քո վերասլաց ուղին: Դու կյանքի ծրագիր չունեիր, դու անառաջնորդ էիր այս դառը ժամին...

Զավակս, Ծնողս, անգետս, - պատրաստ եղի՜ր նշտարիս ցավին, քեզ ասելու եմ այն, ինչ չես սպասում: ԱՄԲՈՂՋՈՎԻՆ, ԼԻՈՎԻՆ և ՊԱՏՄԱԿԱՆՈՐԵՆ` ԱՐԺԱՆԻ ԵՍ ԱՅՍ ԴԱՌԸ ՕՐՎԱՆ, ԱՅՍ ՕՐԸ ՔՈ ՎԱՍՏԱԿՆ Է: Եվ մեղավորներ փնտրիր ՄԻԱՅՆ ՔՈ ՄԵՋ, ՄԻԱՅՆ ՔՈ ՄԵՋ , ՄԻԱՅՆ ՔՈ ՄԵՋ – մյուս մեղավորները, որ գիտես` դու ես ծնել ու սնել – նրանք քո անգիտության արտացոլանքն են:


Զավակս, Ծնողս, անգետս, երեք օր առաջ արդեն միտք ունեի, արդեն պատրաստ էի ասելու, որ ծրագիր չունեցող զավակներդ պետք է իջնեն հարթակից, որ դու նոր առաջնորդներ փնտրես կամ եղածներին կրթես- բարձրացներ, - բայց ուշացա` եկավ մեկը մարտի:

Այսուհետ Քո հետ եմ ուզում լինել և ուղեկցելու Քեզ, Սիրելի Հոգի, ոչ մի վայրկյան այլևս չեմ թողնելու Քեզ: Քո նման մանկանը` անչափահասին, անհնար է մենակ թողնել այս խառնակ ժամանակների մեջ... Քո հետ եմ լինելու – քո կողմից միշտ, ամեն օր, քսան տարի մերժված հոգիս` չի նեղանում քեզանից, չէ որ դու` ՄԵԾ ԱՆՉԱՓԱՀԱՍ,
Իմ ՄԵԾ, ՊԱՇՏԵԼԻ, ԱՄԵՆԱԳԵՏ, ԱՄԵՆԱԶՈՐ ԾՆՈՂՆ ես:


Խաղաղաղությու~ն Քեզ...

Այսօրս` 3 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր առավուտյան ԴՆ Ֆորումում բացեցի նոր թեմա` «Առավոտյան էսքիզներ»: Մերոնք դժգոհում են, որ վերջերս գրառումներս ծանրացել են, քաղաքականությունը ներս է սողոսկում և Կյանքը` համապատասխանաբար նվազում: Երևի թե ճիշտ են: Միայն Կյանքը կարող է ապաքինել մեր վիրավոր երկիրը, ուրեմն ` ամեն օր բարի առավոտ եմ հնչեցնելու ԴՆ Ֆորումում:

Այսօր առավոտյան կողմ գնացի «Երիտասրդություն» մետրոյի կողքին գործող բաց գրախանութ. Զորավարի «Հատընտիրը» չունեմ, ուզում էի գնել: Բայց ընդամենը մեկ-երկու գրավաճառ էր աշխատում: Աբովյանի վրա խաղաղ էր ու գարնանային: Ամեն ինչ այնպես էր` կարծես ոչինչ չի պատահել... Ժողովրդյան կյանքը ջրի վտակ է, դեմը բացեցիր` մեկ - երկու րոպե պղտորվում է, ապա զուլալվում ու շարունակում է ընթացքը, կարծես արգելքը չի եղել: Բայց ասեմ, որ ջուրը հիշողություն ունի, ջուրը ոչինչ չի մոռանում... Սա էներգո-ինֆորմացիոն հատկություն է...

Այսօր որոշեցի «Արշալույս»-ը ուղարկել վաղեմի հակառակորդիս` իր կրթահամալիրի կրթության մեջ ներդնելու համար, նամակը նախապատրաստեցի: Անքեն եմ ուղարկելու, ոչ ոք մեր գործին այնքան օգուտ չի տվել, որքան այս հակառակորդը, նրա դրած արգելքները հաղթահարելով ենք մենք հզորացել: Ուրեմն` նա հակառակ բևեռն է, առանց որի չկա առաջադիմություն: Ողջույնս ուժեղ և հզոր հակառակորդին, նրա դիմադրությունը ավելի օգտակար է եղել, քան անկամ ու թույլ բարեկամի օրհնությունը:

Միջազգային կյանքից, իհարկե, ինձ այսօր հետաքրքրում էր Ռուսաստանի նախագահի ընտրությունը: Սիրում եմ ռուս մշակույթը և լեզուն, և, իհարկե, ցանկանում եմ, որ նա ունենա լավ առաջնորդ: Բայց այսօր անհանգստություն ունեմ. Ռուսաստանի ներկա ղեկավարությունը, , որն անկասկած սիրված է ժողովրդի կողմից, արդյոք չի չարաշահում վարչական ռեսուրսը. չէ՞ որ ռուս չինովնիկությունը հակված է ուռճանալու և ժողովրդի պարանոցին նստելու, և դա արդյոք երբևէ չի՞ բերի Ռուսաստանի ապակայունացման... Բոլոր դեպքերում ջերմ մաղթանքներ հղենք բարեկամ երկրին և սիրելի մշակույթին :

Սիրելի ֆորում, գիտեք թուլությունս` ամեն օր հետևելու մեր Հանրային հեռուստատեսության մշակութային քաղաքականությանը: Բնական է, որ այսօր տխուր ու լարված էր Տաթևիկ Բաղդասարյանը – ավերված է Երևանի կենտրոնը, զոհեր, թախիծ, մեղադրանքներ... Եվ սպասում էի, որ Հայլուրից հետո մի հավուր պատշաճի մշակութային շեշտ կլինի – մի դասական ֆիլմ ` բարձր ու վեհ հերոսներով, կամ մի համերգ , որ կարող է վեհ խոհեր ու Հայրենիքի զգացում ծնել, մի քիչ ապաքինել հուզված հանրությանը...

Բայց ո~չ, անուղղելի է մեր պաշտելի Հանրայինը: Մի քանի րոպե առաջ ցույց է տալիս ավերված մեր մայրաքաղաքը (պատճառ- հետևանքին չեմ անդրադառնում) և....անմիջապես` թրիլլեր` «Դիվահարը»` ինչ- որ սատանայական պատմություն, ապա մարտաֆիլմ` տղայի մասին, որ դարձել էր.... սպանող մեքենա: Եվ այսպես է ամբողջ աշխարհում, [B]այս աշխարհի հիմարացած հանրությունները չեն նկատում կապ` մահ սփռող մշակույթի և նրա ծնած հետևանքների միջև: Երբեք այդքան ինձ համար ողբալի չի եղել երկրում վարվող հակամշակութային քաղաքականությունը, որքան այսօր:

Սիրելի ֆորում` չենք գցի մեր տրամադրությունը, մարտաֆիլմերը չեն զոմբիացնի մեզ և մեր երիտասարդությանը, պայծառ սրտով կշարունակենք Նոր երկիր, Նոր Մշակույթ, Նոր Գիտակցություն կերտելու մեր ուղին:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 4 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս խորհրդածությունների օր էր: Մարդը, Ազգը, Հայաստանը – կանգնած տարիների ու դարերի խաչմերուկում. - ու՞ր են գնալու: Երկփեղկված համայնքը մի ծանր վերլուծություն է անում` ի՜նչ է եղել, ինչպե՜ս է եղել, ո՜վ և ովքե՜ր են եղել: Ո՜վ վերլուծողներ, դուք կարող եք գտնել այդպես բոլոր «մեղավորներին», դուք այդպես նույնիսկ կարող եք ճշմարտանաման լինել, բայց վերջին հաշվով սնանկ է լինելու ձեր ջանքը...Քանզի վերլուծության ժամն անցել է, եկել է ՍԻՆԹԵԶԻ ԺԱՄԸ...

Բոլոր հանագմանքները և իրադարձությունները, պատճառներն ու հետևանքները հանգում են մի հիմնական պատճառի – պակասել է Մարդու, Ազգի և Մարդկության Սերն ու Էթիկան: Օ~, վերլուծողներ, արդեն ամեն ինչ ասացի` էլ ի՞նչ ունեք վերլուծելու:


Երբ Սիրո ու Կարեկցանքի ջերմ ալիքը բարձրանա մեր սրտի մեջ, երբ այդ ալիքը վեր հանի Տիեզերական Գիտելիքը, երբ մենք նայենք մեր սրտի խորքը, ԵՐԲ ԵՍ ՆԱՅԵՄ ԻՄ ՍՐՏԻ ԽՈՐՔԸ` այնժամ կտեսնեմ, որ ԵՍ ԵՄ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒ ԱՄԵՆ ԻՆՉԻ ՀԱՄԱՐ, և ամեն երկպառակություն կավարտվի մեր մեջ:

Այն ինչ կատարվում է` պատմական միստերիա է – ԱՊԱԳԱՆ Է ԾՆՎՈՒՄ :


«Ապագան չի առնվում, այն սովորում են», - ասում է Զորավարը, և դու` Համայնք, որ ձգտում ես բարոյական ու մարդկային ազատագրության, ե՞րբ ես նստելու Ապագայի Կրթության:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 5 մարտի 2008թ., ավարտվում է:


Չնայած օրը պայծառ էր, արևային, բայց ինձ համար այն դժվար անցավ: Երկրում լարվածություն կար, լարվածություն կար հայ պաշտոնեության, ՀՀ նախագահի դեմքին... Հանդուրժողանակություն, ահա այն մեծագույն որակը, որ կարող է ունենալ մարդը: Այսօր մի պահի ես հանդուրժողական չեղա: Բնությունը նորից ինձ փորձեց և պարզվեց , որ իմ... էվոլյուցիան շատ դանդաղ է ընթանում...և որքան հեռու է մարդկայինն ու կատարյալը: Մինչդեռ օրն այնքան խաղաղ էր սկսվել:

Այսօր Հայաստանում նշում էին ռազմական և քաղաքական հայտնի գործչի ծննդյան օրը: Հարգանք նրա հիշատակին, փառք նրա զենքին... Սակայն ոգեկոչման արարողություններին մեջ ինչ- որ անբնական բան կար, ինչ որ լարվածություն կար... Գործիչը եղել է 1996թ. նախագահական ընտրություններում չընտրվածին նախագահեցնող ուժը, ըստ էության` ռազմական հեղաշրջմյան հեղինակը: Նրա ուժային ազդեցության տակ են անցել 1998 և 1999թթ ընտրությունները, որոնց իներցիան շարունակվել է 2003 և 2008թթ. ընտրություններին: Ահա` 1996-ից մինչև այսօր մի գաղտնի լարվածություն էր մնացել, և որպեսզի ապաքինվենք` մենք մինչև վերջ պետք է անկեղծ լինենք ինքներս մեզ հետ...

Մեծ ցավ է գիտակցել , որ մեր զինվորները` 18-19տարեկան, մայրաքաղաքում բախվում էին մեր ժողովրդի հետ: Ցավալի, ցավալի իրողություն: Մենք չունենք այլ ճանապարհ, քան փոխել մեր ներքին ազգային որակները և մեր պետականության որակը: Մենք կանգնած ենք ներքին, անարյուն, էթիկական հեղափոխության շեմին, որ պետք է կատարվի մեր մեջ: Բոլոր տեսակի վեճերը, փաստարկները, քաղաքական քայլերը, բոլոր տեսակի արտաքին և ներքին ազդակները ԻԶՈՒՐ ԵՆ ԱՆՑՆԵԼՈՒ, ԵԹԵ ՉԼԻՆԻ ԱԶԳԻ և ՆՐԱ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՆԵՐՔԻՆ, ՈԳԵԿԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ...

Իսկ արտաքին արբիտրները պահ չեն կորցնում. Գուցե և նրանց փաստարկներում կան իրավական ճիշտ մոտեցումներ, բայց նրանց Էթիկան հենվում է սեփական շահի և մերկ կայսերական օգտապաշտության վրա:

Ուրախության ու խաղաղության զգացումը երկրում պակասել է, զնագվածային լրատվության մեջ կա լարվածություն, հայլուրային մադոննան աչքի առջև կորցնում է իր ինքնաավստահ, հայլուրական գեղեցկությունը...

«Ղոչաղ կացեք»` կասեր Թումանյանը մեզ բոլորիս
Մենք էլ մեզ նույնն ասենք:

Բարի գիշեր:

Մեջբերում:

---

Հեղինակ-ի խոսքերից

Մենք կանգնած ենք ներքին, անարյուն, էթիկական հեղափոխության շեմին, որ պետք է կատարվի մեր մեջ:

---

Հուսանք՝ կանգնած ենք: Երբեմն՝ երբ լսում եմ տարբեր մարդկանց կարծիքներ այս կամ այն հարցի շուրջ, սկսում եմ լրջորեն կասկածել, որ այդպես է...
Այնուամենայնիվ, չեմ կորցնում լավատեսությունս ու հավատում եմ, որ այդ հեղափոխությունն անպայման կլինի ու որ այն մոտ է...
:love

Այսօրս` 6 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս խաղաղ էր, աշխատանքային: Մարմինս ու ոգիս ապաքինվում էին երեկվա լարումներից հետո:

Այսօր վերջապես թեմաներ բացեցի «Դար» ակումբի ֆորումում, այստեղ մեր երիտասարդությունն է, և ինչքան էլ բազմաշերտ թվա նրա ընդհանուր մշակույթն ու ինտելեկտը` նրա մեջ զգացվում է մի առանցք` ԼԻՆԵԼ ՆՈՐ, ԱՊՐԵԼ ՆՈՐ ԿՅԱՆՔՈՎ, ԼԻՆԵԼ ՆՈՐ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆ: Եվ նրա լարման էներգետիկան ուղղված է դեպի ապագան: Որքան պետք է ձգտեմ` իմ համեստ կենսափորձով նրան հասցնելու Ապագայի իմ զգացումը:

Երկրում շարունակվում է վերջին շաբաթվա իրադարձությունների իմաստավորումը: Վերջին բառը չակերտների մեջ պետք է առնեի... Ահա` այսօր Հանրայինում լրագրող Արթուր Սահակյանը հավաքել էր չորս մարդու` քաղաքագետներ, թուրքագետ և այլն: Բարեկամնե~ր, գիտեք, թե ո՜վ է քաղաքագետը: Սա այն մարդն է, որն ուզում է ուսումնասիրել, թե ինչ է ներկայացնում ազգ-համայնքի սոցիալ-քաղաքական կյանքը... Սա նայում է ազգ-համայնքի ճակատին, աչքերին , քթին ու բերանին, ոտքերին ու ձեռքերին և կարծիք է հայտնում դրանց մասին, բայց մեր դժբախտ քաղաքագետը չգիտի, որ մարդը, նաև ազգ-համայնքը` եռամիասնական կառույց է ` ոգի, հոգի, մարմին, ունի յոթ ֆիզիկական և հոգեկան շերտեր ,- և եթե ուզում ես հասկանալ մարդուն և ազգ համայնքը` ՈՎ ՔԱՂԱՔԱԳԵՏ, ԴՈՒ ՈԳԻՆ և ՆՐԱ ՕՐԵՆՔՆԵՐԸ ՊԵՏՔ Է ՃԱՆԱՉԵՍ: Այս չորս մարդուց առավել մակերեսային տպավորություն թողեց Լևոն Մելիք- Շահնազարյանը – նրա հետ ոգու հետախուզման չես կարող գնալ:

Հասարակությունը հիվանդ է,- ասում է մեկը: Իսկ ո՞րն է նրա հիվանդությունը` հարցնում եմ: Իրական ախտորոշումը հայտնի է միայն քչերին: ՀԻՎԱՆԴ Է ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ և ՆՐԱՆՈՎ ՍՆՎՈՂ ՀՈԳԻՆ: Ազգ-համայնքը կարոտել է իր երգին, պարին, բարբառներին … կարոտել է ժողովրդական ուխտագնացություններին, իր կարոտներին է նա... կարոտել: Իսկ դուք` հասարակագետներ, լրագրողներ, պետական այրեր, կարծում եք թե նա քաղաքականության համար էր հրապարակ գնում... ՉԷ~, ՆԱ ԻՆՔՆ ԻՐԵՆ, ԻՐ ԱԶՆՎԱԿԱՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻՆ Է ԿԱՐՈՏԵԼ: Դուք նրան տարիներ բաժանել եք ԻՐԵՆԻՑ, ԻՐ ՍՐԲԱԶԱՆ ԱԶԱՏ ԿԱՄՔԻՑ, ԻՐ ՀՈԳՈՒ ԽՐԱԽՃԱՆՔԻՑ, Հանրայինով և մյուս TV-ներով դեմ եք տվել անձայնեղ–ֆալշ Հայկոյին, հայոց փոփ-օվկիանոսի Շպռոտին, մնացածներին... Եվ ձեզ ` մշակութային գեբելսոիդներ, թվացել է, թե ԱԶԳ-ՀԱՄԱՅՆՔԸ ՄՈՌԱՑԵԼ Է ԻՐ ԿԱՐՈՏԸ: Չէր մոռացել, և նա շատ էլեգանտ ձևով հայտնեց այդ մասին:


Այսօր մի ուրախալի լուր էլ լսեցի. Հայաստանի կառավարական շրջանակներում որոշել են ցորենի արտադրությունը կտրուկ մեծացնել և բավարարել երկրի պահանջը այն մթերքի նկատմամբ: Ով գիտի, թե ինչ է ցորենը` պետք է ցնծա այսպիսի հնարավորությունից: ժամանակին երգել եմ Գարնանացան Ցորենը` հայ գեղջուկի պաշտամունքն ու աստվածությունը:

Հայաստանում ուրան են փնտրելու և հարստացնելու… Զուտ տնտեսական իմաստով թերևս վատ չէ, բայց անվտանգության խնդիրը, իհարկե, կա... Իսկ ես` մարդաբանս, այս նորությանը ավելացնում եմ ` ՔՈ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ՀԱՆՔԸ ՔՈ ՈԳԻՆ Է, և վառելիքն էլ պետք չէ Ռուսաստանից բերել – մեր լեզուն` գրաբարից մինչև բարբառներ, մեր երգն ու պարն է մեր միջուկային վառելիքը: Դողացե~ք, նրբակազմ շպռոտներ, հայ մշակույթի միջուկային հրդեհի մեջ ցնդելու են ձեր վաղանցուկ և խղճուկ փառքերը:

Եվրատեսիլ. երգի մրցույթ: Ժամանակին ու բազմիցս տվել եմ եվրոպական հակամշակույթի այս երևույթի գնահատականը և տպագրել եմ, մի անգամ կբերեմ ֆորումի համար: Այսօր նորից նշում եմ` Եվրատեսիլի երգի մրցույթը ազգային մշակույթների համահարթեցման և փչացման վայրն է, անգլոսքսոնական- նեգրական հիբրիդների բուծարանը: Այս տարի մենք ուղարկելու ենք Սիրուշոյին. մի տարի մեր պաշտելի Հանրայինը մեզ պետք է զբաղեցնի այս պատմական իրադարձությամբ: Եվ ի՞նչ երգ է տանելու Սիրուշոն: Մեծ հավանականությամբ` հիշյալ հիբրիդներից մեկը...

Սիրելի ֆորում, ո՞վ է լսել “Էրզրումի բարձր լեռներեն “ երգը: Ցանկանում եմ բոլորիդ` այսօր մտքով ու սրտով լինել հայ ադամանդյա լեզվի ու երգի հետ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 7 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր զգում էի «Դար» ակումբի ֆորումի շնչառությունը: Այստեղ է երևի մեր երիտասարդության ամբողջ սպեկտորը: Հետաքրքիր է: Զգալ,ասել, տալ այն, ինչ կա սրտիդ մեջ: Եվ խոսել հիմնականի մասին, չմանրանալ,- ահա այս ֆորումում մեկ օրվա աշխատանքի եզրահանգումը:

Այսօր շարունակվում էր Հայաստանի իրադարձությունների մեկնաբանությունը: Այս առիթով հիշեցի` տարիներ առաջ տեսել եմ մի ճապոնական ֆիլմ` «Ռասյեմոն», որը բաղկացած էր յոթ նովելից. նույն իրադարձության մասին յոթ մարդու արած պատմություններն են դրանք: Եվ բոլորը տարբեր իրարից` հոգեբանությամբ, նույնիսկ փաստերով: Մեր պարագայում էլ գրեթե նույնն է, նույն իրադարձության մասին պատմում են տարբեր մարդիկ` լրագրողը, հոգեբանը, պետական գործիչը , իրավաբանը ... Բոլորը տեսնում են ալիքը, խաղը,ալեկոծությունը, մակերեսը...Իսկ Ծո՞վը` համայնքի հոգու խորքը –մետաֆիզիկական տարածքը, որը աչքը չի տեսնում, ականջը չի լսում... Մինչդեռ, Ոգու գաղտնի տարածքը բացելու մեկ բանալի կա`Սերը և Կարեկցանքը:

Օրինակ դու` մեծահարգ հոգեբանության պրոֆեսոր, մանևրում ես պսիխոանալիզի տարածքում, խոսում ես հոգեբանական մշակման տեխնոլոգիաներից, վերլուծում ես իրադարձությունների հոգեբանական մոտիվները: Եվ կարծես` ամեն ինչում ճիշտ ես: Բայց ախր դու Հոգին համարում ես ուղեղի գործունեության ֆունկցիա, ախր հոգու միջուկի` Ոգու գոյության մասին չգիտես կամ կասկածում ես: Եվ առանց Ոգու Գիտության ինչպե՞ս կարող ես ճանապարհ ցույց տալ մեր հուզված համայնքին:


Ուր էլ գնանք` գալիս հասնում ենք մշակույթին: Այսօր նորից հանրայինով շարունակվում էր «Երկու աստղ» երաժշտական շոուն... Շատ եմ գրել այս երևույթի մասին և նորից պետք է գրեմ. բեմի վրա են կոմեդիանտ Ֆելիքսը և ճղճղան, հումանիտար կրթությունից զուրկ` Էմմին: Նրբագեղ հումորից զուրկ, արհեստական ու խեղճ մի զույգ է սա: Եվ սրամտում է այս Ֆելիքսը. «Կարինան կտրել է իր մազերը և նմանվել է Դեվիդ Բեքհեմի կրտսեր եղբորը»: Նստած է մեր գեղեցիկ երիտասարդությունը, ծափ են տալիս... Ու մեկը չի հարցնում ` ո՞վ է այս Կարինան, ո՞վ է այդ Բեքհեմը և, մանավանդ, ո՞վ նրա կրտսեր եղբայրը... Եվ այսպես ելնում են զույգերը` հատուկ անձայնեղ, հատուկ անգեղ ... Եվ շարունակվում է մշակութային ագրեսիան, դեգեներացվում է դահլիճը ,հեռուստալսարանը և ամբողջ մոլորակը: Նշել ու նորից նշելու եմ լավ արվեստագետներ Նունե Եսայանի և Աիդա Սարգսյանի ողբերգական դերը: Սրանք ժյուրիի անդամ են և պարտավոր են մեկնաբանել այս ամենը: Իսկ այսօր ժյուրիի անդամ` ԱԺ պատգամավորը չկար: Երևի խորհում է կուսակցության մշակութային քաղաքականության մասին:

Միջազգային կյանքից մի քանի ուշագրավ դիտարկում. Հարավային Օսիան և Աբխազիան դիմել են աշխարհին իրենց անկախությունը ճանաչելու կոչով: Եվ կռվանն այն է, որ Կոսովոյի անկախությունը արդեն ճանաչում են շատ երկրներ. Ղարաբաղն էլ իր անկախության ճանապարհին ուզում է օգտվել այս նախադեպից: Ես էլ` մեկ հատիկ հայս, այս էլ քանիերորդ անգամ, հայտարարում եմ` ես չեմ ճանաչում Կոսովոյի ալբանացիների հայտարարած անկախությունը, նրանք «ինքնորոշվել» են Սերբիայի հողի վրա, այնպես ինչպես թուրքերը «ինքնորոշվեցին» մեր Գողթան գավառի սրբազան հողի վրա և կլանեցին Նախիջևանը: Այսպես էլ կրկնակի ստանդարտներ կլինի՞,- աշխարհը գլուխը պատովն է տվել ` ճանաչելով Կոսովոյի անկախությունը... Մենք` Հայաստանն ու Ղարաբաղը, չպետք է օգտվենք այս նախադեպից, քանզի Ղարաբաղի ժողովուրդը ինքնորոշվում է իր բնիկ հայրենիքում:

ԼԻնելու և ապրելու ելքը մշակույթի մեջ է... Հնչում է Ռյազանովյան հայտնի ֆիլմերից մեկի այնքան մարդկային, այնքան հարազատ մեղեդին: Հայը իր էությամբ, մշակութապես ամենատոլերանտ, ուրիշի ստեղծածը սիրող ազգերից մեկն է: Հեռացրեք մեզանից հակամշակութային հիբրիդները և մեզ տվեք իռլանդական, շոտլանդական, գերմանական, ֆրանսիական հրաշալի էթնիկ մեղեդիներն ու պարերը, տվեք մեզ ժողովուրդների հոգին, ու մենք կսիրենք ու կփայփայենք նրանց: Եվ դա պետք է անի ... հայ պետականությունը: Երբ դառնա ՀԱՅՈՑ ՄՇԱԿՈՒԹԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ...

Բարի գիշեր:

Մեջբերում:

---

Հեղինակ-ի խոսքերից

Այսօրս` 7 մարտի 2008թ., ավարտվում է:


Ես էլ` մեկ հատիկ հայս, այս էլ քանիերորդ անգամ, հայտարարում եմ` ես չեմ ճանաչում Կոսովոյի ալբանացիների հայտարարած անկախությունը, նրանք «ինքնորոշվել» են Սերբիայի հողի վրա, այնպես ինչպես թուրքերը «ինքնորոշվեցին» մեր Գողթան գավառի սրբազան հողի վրա և կլանեցին Նախիջևանը: Այսպես էլ կրկնակի ստանդարտներ կլինի՞,- աշխարհը գլուխը պատովն է տվել ` ճանաչելով Կոսովոյի անկախությունը... Մենք` Հայաստանն ու Ղարաբաղը, չպետք է օգտվենք այս նախադեպից, քանզի Ղարաբաղի ժողովուրդը ինքնորոշվում է իր բնիկ հայրենիքում:

---

Հարգելի Հեղինակ, համաձայն եմ մտքիդ, համաձայն չեմ «մեկ հատիկ» բառիդ:
Լիովին կիսում եմ կարծիքդ, վերլուծությունդ, մտահոգությունդ:
Վատ չեր լինի, որ Արցախի իշխանությունները հայտարարեին, որ կտրականապես չեն ճանաչում Կոսովոյի անկախությունը, այսինչ այնինչ նկատառումներից ելնելով::)

Այսօրս` 8 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր գարնանային պայծառ օր եղավ ինձ համար: Անցյալից եկող անհոգ կյանքի մի ալիք ինձ առել էր իր մեջ և դեպի ապագա էր տանում: Ափսոս, Սիրելիս տնային գործերից մի քիչ հոգնեց, նրա ուզում էի իմ ալիքի մեջ առնել, ինձ հետ տանել, ուրախություն ներշնչել:

Երկրում այսօր խաղաղության զգացումը մի քիչ ավելացել էր, երևի կանանց տոնն էր պատճառը այդպիսի զգացման: Պաշտոնական լրատվության մեջ էլ մի քիչ ավելի էր վստահությունը...Մարդկային սիրտը խաղաղություն է տենչում, բայց այնպիսի խաղաղություն, որ պահպանված լինեն ՍՐՏԻ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ, ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԶԳԱՑՄՈՒՆՔՆԵՐԸ : Այդպիսի խաղաղություն մենք դեռ պետք է կառուցենք: Առայժմ` Սիրտը գնում է դատողության , շահի, իշխանության և այլ տերերի հետևից և նրանց խեղճ ծառայողն է: Մինչդեռ Սիրտը թագուհի է և պետք է վերադառնա իր տիեզերական գահին:

«Եվրոպոլիս» հաղորդաշարը շարունակում է տալ մեր ներկա իրավիճակի գնահատականները. Արա Շիրազն էր, Արա Երնջակյանը և մի տիկին, որի անունը չֆիքսեցի : Եվ ի~նչ զարմանք` տիկինն ասաց այն, ինչ ես արդեն հարյուր տարի ասում եմ այս երկրում, - այն , որ Հանրայինը և մյուս հեռուստաընկերությունները ցույց են տալիս բռնության տեսարաններ և դրանցով է «կրթվում» մեր մանուկ սերունդը: Այդ պահին լրագրող Արթուր Սահակայանի դեմքը նկատելի ցնցվեց: Մնացածը մի քիչ հին էր. հիշենք մեր անցյալը, Վարդանանց պատերազմը... Մեր նոր երիտասարդության կերտման համար մենք պետք է այլ փաստարկներ բերենք: Այո~, հիշել անցյալը, բայց միայն Ապագան կերտելու համար:

Այսօրվա մշակութային անդրադարձը. ընտրվում էր Եվրատեսիլի երգի մրցույթում երգվելիք Սիրուշոյի երգը: Ի~նչ զարմանք. պարզվեց, որ հանրային հեռուստաընկերությունը գեղարվեստական խորհուրդ ունի~: Ովքե՞ր են այդ խորհրդում, ո՞րն է նրանց մշակութային քաղաքականությունը: Այսօր Սիրուշոյի շոուին մասնակցում էին Հայկոն, Տիգրան Պետրոսյանը,Շպռոտը... Մեր նորօրյա երգարվեստի ամենահետաքրքիր կողմը նրա բառերն են: Կարծես չկա, չի եղել հայ երկհարզարմյա պոեզիան.... «Դու մեղավոր չե~ս ոչ մեկի առաջ»,- ճվում է Շպռոտը... «Օրվա հուշերը մութ ու դատարկ»,- բարակաձայն նվում է Տիգրան Պետրոսյանը... Սիրուշոյի երգերի բառերը անգլերեն են, գրել է ինքը, ուրիշները` Դիջեյ Սերժոն... Իսկ «Եվրատեսիլ» են տանելու ...«Քելե» երգը»: Սիրելի~ բառ, մայրենի~ բարբառի բյուրեղ, այս ու՞ր ես ընկել. « Դե քելե~, դե ցոլա~, ֆիդան յա՜ր»,- այս ժողովրդական երգի զորավոր էներգետիկայից պոկվել և եկել, մի քիչ շունչ էր տվել այս խառնալեզու երգին... Մի քանի հայկական լադեր ևս կային: Ընդհանուր առմամբ` Սիրուշոյի շոուն հայ կեղծ մշակույթի շքահանդես էր:

Եվրատեսիլը այս տարի կայանալու է Բելգրադում` Սերբիայում, անցյալ տարի հաղթել էր կարծեմ մի տրանսսեքսուալ երգչուհի: Եվ այսօր, երբ միավորված Եվրոպան պատառոտել է Սերբիայի սիրտը, սրբազան Կոսովոն օտարել է նրանից, երբ բարձրանում է ուղղափառ տաճարների բոցերն ու ծուխը` սիրտս ցավակցում է եղբայր սերբ ժողովրդին, որ նրա սրտում լինելու է այս համաեվրոպական մշակութային խառնակչությունը: Ափսո~ս, հազա~ր ափսոս:

Այսօր Հանրայինով ցուցադրվելու է Հրաչ Քեշիշյանի «Ոչինչ չի մնա» Ֆիլմը: Ամիսներ շարունակ սրա գովազդը անելիս Հրաշ Քեշիշյանը ասում էր. «Սերը դժվար գործ է, հնարավոր չէ սիրել` առանց ձեռքերը կեղտոտելու»: Իսկապե՞ս, Հրաչ Քեշիշյան. այդ դեգեներատիվ, ոչ ճշմարիտ միտքը որտեղի՞ց ես վերցրել: ՍԻՐՈ ՄԻՋՈՑՈՎ, ՍԻՐՈ ՇՆՈՐՀԻՎ ՏԻԵԶԵՐՔՆԵՐ ԵՆ ԾՆՎՈՒՄ, ՄՈԼՈՐԱԿՆԵՐ ԵՆ ԲՈՒԺՎՈՒՄ, ՉՄԱՐԴՆԵՐԸ ՄԱՐԴ ԵՆ ԴԱՌՆՈՒՄ: Հրաժարվիր այդ ողորմելի մտքից, Հրաչ Քեշիշյան: Իսկ հիմա լսիր գոհարներ անգլիական ծագման սցենարիցդ. «այնքան ծխիր, մինչև սատկե~ս», «դու ուտել խմելու համար մեռած տռփամոլ ես», «այնպես ես զրխկում մահճակալին, ոնց որ ըմբշամարտիկ լինի», «էշի մեկը», «տեսքից քաղցր է և գեղեցիկ, բայց որ գրկես` հում ա և լպրծուն»: Որքա~ն լպրծուն ես, հայ հակամշակույթ...

Այսօր «Դար» ակումբի ֆորումում հետաքրքիր երկխոսություն ունեցա Սելավի-ի հետ: Առաջին անգամ արժանացա «պապիկ» քնքուշ բառին, որի հաճույքը դեռ չեմ վայելել... Չէ~, պետք է ամուսնացնել մեր Քանդակագործ-ին, որ թոռնիկ ունենանք...

Իմ Սիրելի, համաշխարհային դեկադանսի այդ խղճուկ զավակ-ֆիլմը արժանի չէ քո աչքերին: «Ոչինչ չի մնա», - ասում է նա, իսկ մենք ասում ենք` ՄԻՇՏ ԱՊՐԵԼՈՒ Է ՈԳԻՆ, ՍԵՐԸ, ԿԱՐԵԿՑԱՆՔԸ , ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅՈՒՆԸ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 9 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս զարմանալի կոնտրաստ ուներ` երեկվա հետ համեմատած: Երեկ օրս լի էր գարունով, արևով, և ամբողջ օրը զարմանալի արևային տրամադրության մեջ էի: Բայց այսօրս առավոտից ամպոտ էր... Գործում է տիեզերական օրենքը` Ճոճանակի Օրենքը. Ցերեկին հաջորդում է Գիշերը, Աշնանը` Ձմեռը, և ամենուր գործում է այս տատանումը: Այսպես նաև մարդկային կյանքի ու հոգեբանության մեջ: Այսօրվաս մեջ մի քիչ «գիշեր» կար, բայց, այնուհանդերձ, օրվա մեջ լցվեցի լույսով և լավ աշխատեցի:

Այսօր շարունակում էի մեր Առողջագետ-ի` Արուսյակ Նալյանի «Նոր անգիտաց անպետ» մենագրության գիտական խմբագրումը: Այս գիրքը պսակազերծում է ժամանակակից դեղորայքային բժշկությունը, նրա բոլոր միֆերը և տալիս է նոր, բնական, էկոլոգիական բժշկության ստեղծման ուղիները: Առողջագետը` տողերիս հեղինակի հետ Հայաստանում հիմնել է նոր, բնական բժշկության համակարգը, ստեղծել է դրա գործող մանարակերտը: Եթե գա մի ժամանակ, որ այն ամբողջովին ներդրվի մեր երկրում, ապա որքան արդյունավետ կլինի բժշկությունը, որքան կպակասի քիմիական վտանգավոր դեղորայքի օգտագործումը: Առողջագետ-ի գիրքը գրված է կենդանի, վառ լեզվով, ինձ համար հաճելի է աշխատել այդ գրքի վրա:

Այսօրվա հայաստանյան կյանքի համայնապատկերից....
Պատկերացնու՞մ եք, մեր ընտրությունները վերահսկելու համար Եվրոպական պատվիրակության կազմում ընդգրկված է եղել... 355 մարդ. մի ահռելի թվաքանակ, որքա~ն մարդկային և ֆինանսական ծախսեր: Եվրոպայի խնդիրն է` մեզ սովորեցնել ազնիվ ու անկաշառ ձևով ընտրաթերթիկը գցել տուփի մեջ , միայն սեփական կամքի համաձայն: Շատ լա~վ, իսկապես պետք է մեզ այսպիսի կրթություն: Բայց...

Հայաստան – միավորված Եվրոպա հարաբերությունները այնպես են դրված, որ մենք ամեն ինչում և ամենուր պետք է սովորենք Եվրոպայից և մեր կյանքում ներդնենք եվրոպական չափանիշները: Ներեցե~ք. կյանքի բոլոր ասպարեզներում` ապրելակերպ, մշակույթ, առողջապահություն, կրթություն .... այս աշխարհամասը հիվանդ է, անառողջ է նրա սնունդը, նրա երեխաները ճարպակալում են, գենետիկ փոխված սնունդը ամենուր տարածվում է: Եվրոպական տարածքը ներծված է ատլանտյան հակամշակույթով, կինոպրոկատի 80% -ը ամերիկյան մակերեսային կինոարտադրությունն է:
Ես երազում եմ այն ժամանակը , երբ Եվրոպան և Հայաստանը կապված կլինեն առողջ մշակութային կապերով, իրար կտան առողջ մշակույթի օրինակներ: Իսկ մենք, իհարկե, պետք է սովորենք ճիշտ ու սիրուն ծալել քվեաթերթիկը և գցել ուղիղ քվեատուփի մեջ, և այդ գործողությունն անելիս` լսել միայն սեփական սրտի հրահանգը...

Աչքներս լույս ... Սկսվեց հայկական առաջին սերիալի` «Այսպես էլ ապրում ենք» ֆիլմի ցուցադրությունը: Սերիալի ժանրը` ներկայացնել կյանքի սուռոգատը, մակերեսայինը, ամենօրյա – մանրը, և դա` առանց հոգու ուսումնասիրության, առանց խորունկ ապրումի , առանց արվեստի: Մի երկիր, որ մշակութապես քայքայված է` ինչքա~ն կշահեր, եթե այդ սերիաների վրա ծախսված գումարը ծախսվեր հայ գրականության էկրանավորման կամ այլ առողջ մշակութային նպատակների համար: Նորից մեր Հանրային հեռուստատեսութունը, որը սնվում է հարկատուի կողմից, կեղծ մշակույթի տարածողի դերն է ստանձնել: Այս ֆիլմի ռեժիսորը ևս հայ անփոխարինելի, ականավոր, միակ, բազմավաստակ բեմադրիչ Հրաչ Քեշիշյանն է...

Այս տարի ամբողջ աշխարհում և Հայաստանում հնչելու է Ջոնիի բարակ, զիլ ձայնը` «Աշխարհում ինչ- որ տեղ, ինչոր բան սխալ է»: Վիլյամ Սարոյանի 100-ամյակն է այս տարի: Հիշում եմ նրա հայակերտ, ազնվամետաղ կերպարը - հանդիպում էր Սրտաբանության ինստիտուտում: Եվ հնչում էր ձայնը` հզոր, ազնվամետաղ շեշտով - կարծես հեռվից, կարծես Բիթլիսի լեռներից` « Մարդը բան մը ստեղծած ըլլալու համար` գոնե մեկ անգամ խենթացած պիտի ըլլա...»:

Եվ հիշեցնում է Սարոյանը` «Մեր սիրտը լեռներում է»: Այո~, հայոց սիրտը լեռներում է, այնտեղից մեզ հեշտ է խոսել մարդկանց և աստվածների հետ:

Բարի գիշեր:

Զարմանալի զուգադիպությամբ ես էլ երեկ վերհիշել էի Ջոնիի խոսքերը.

Մեջբերում:

---

-Ես ոչ մեկի չեմ դիմում, պա, բայց ինչ-որ տեղ ինչ-որ բան սխալ է...

---

Սիրում եմ Սարոյանին, նրա ստեղծագործությունները, հորինովի ու իրական կերպարները... Մեկը մեկից հրաշալի, կենդանի, պայծառ, ՄԱՐԴ...:love

Սարոյանական մարդկանց եմ ուզում տեսնել շուրջս, բնական, իսկական մարդկանց, իսկական ժպիտներ եմ ուզում տեսնել, որ ոչ միայն շուրթերի մկանային շարժով է պայմանավորված, այլև աչքերի հրաշք փայլով...

Մեջբերում:

---

...բայց ինչ-որ տեղ ինչ-որ բան սխալ է...

---

:sad:

***
Ո՞ր օրենքով են բաբախում մեր սրտերը...
Ու... բաբախո՞ւմ են արդյոք...
:unsure

Զբաղվածության պատճառով երեկ երեկոյան և այսօր չէի մտել իմ կողմից ստեղծված, բայց նաև այս թեմայում գրող ու մտածող մարդկանց կողմից կայացված այս տունը: Հպարտ էի էսպիսի հրաշալի երկխոսություն կարդալով: Հեղինակի իմաստուն-երիտասարդական աշխարհայումը և Black Orchid-ի երիտասարդ-իմաստուն նկատումները: Կեցցեք: ես ձեզ սիրում եմ:love

P.S. Մոտակա օրերին վերադառնալու եմ: Ու... մեր սրտերը բաբախում են, այո;):love

Այսօրս` 10 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս սկսվեց մեր զինվորին փոքրիկ ծանրոց ուղարկելով: Սպասում էի մեքենային, որ պետք է տաներ ծանրոցները: Շատ ծնողներ կային: Սիրում եմ լսել, թե ինչ է խոսում մեր ժողովուրդը: Որքա~ն մարդկային տիպաժներ, որքա~ն խարակտերներ կան ... Իսկ մեր զինվորը, երբ էլ հարցնենք, թե ինչպես ես` իր հեռավոր ձորից նույն պատասխանն է ուղարկում` «ընտի~ր», բայց հո գիտենք, որ հեշտ ծառայություն չի լինում... Սիրելի, համբերատար, լավատես հոգի: Նա մեր տան փոքրն է, բայց կրթում է բոլորիս` ինչպիսին պետք է լինի մարդկային համբերությունն ու հանդուրժողականությունը:

Այսօրվա Հայաստանի կյանքից ուզում եմ մի դիտարկում անել և հուսով ե,մ, որ չեմ խախտում արտակարգ իրավիճակով նախատեսված սահմանափակումները... Փնտրվում են վերջին իրադարձությունների գծով մեղադրյալները ... փնտրվում է Նիկոլ Փաշինյանը: Անկասկած, շատ տաղանդավոր և սուր լրագրող է նա, որպես նորահայտ պոլիտտեխնոլոգ` ևս: Բայց ես` անուղղելի հայս, միշտ մի հարց ունեմ աշխարհին ու մեր հանրությանը. ով էլ լինի մարդը` Ջորջ Բուշը թե մեր Նիկոլ Փաշինյանը, ինչ տաղանդ էլ ունենա, ինչ դիրք էլ զբաղեցնի` իմ հարցն հետևյալն է նրա մասին` ինչ մշակույթ է նա բերում իր ժողովրդին: Եվ այսպես` այս ամռանը, երբ աշխատում էի մի էսսեի վրա («Ձոն Դոգվիլ-Հայաստանին») ուսումնասիրեցի «Հայկական ժամանակ» թերթի մեկ տարվա համարները` պարզելու համար, թե ի՞նչ մշակույթ է քարոզում մեր ազատական մամուլի այս առաջատարը: Եվ ի՞նչ. գրեթե բոլոր մշակութային անդրադարձերը վերաբերում էին մեր պանծալի «աստղերին». սրանք ախր այն «թզուկ աստղերը» չեն , որ հայտնաբերում էր Վիկտոր Համբարձումյանը, սրանք իրապես թզուկ են` իրենց արվեստով: Եվ Նիկոլի թերթում դուք կգտնեիք «աստղերի» մասին այնպիսի մանրամասներ, ջերմ անդրադարձներ, նրանց ապագա պլանների մասին այնպիսի հարցուփորձեր, ինչպիսին չէր արժանացել Բեռնարդ Շոուն` իր հայրենիք Անգլիայում: Եվ ոչ մի լուրջ հոդված իսկական, ազգային արվեստի մասին:

Մի «ՀԺ»-յան պատմություն առանձնապես ցնցեց ինձ. կարծեմ «Էմփիռեյ» խմբի հետ կլիպ էր նկարահանել մի երիտասարդ երգչուհի, և կլիպը վերջանում էր հերոսուհու ինքնասպանությամբ, մի քանի ամիս անց այդ թշվառ երգչուհին այդպես էլ ավարտեց իր կյանքը... Եզրահանգեմ. մեր պաշտելի Հանրայինը բուծում է «աստղիկներ», իսկ Նիկոլ Փաշինյանը երգում է նրանց կենսագրությունը,- դա նշանակում է, որ Ալեքսան Հարությունյանը, Հրաչ Քեշիշյանը...Արթուր Գրիգորյանը` մի կողմից և Նիկոլ Փաշինյանը` մյուս կողմից, թույլ են տվել հանցանք մեր երկրի և ազգի հանդեպ` երկրում հակամշակույթը քարոզելով և տարածելով, և ես` Հայ Մշակույթի Պահակազորի շարքային զինվորս, հետախուզում եմ հայտարարում` այս չորս(առայժմ`չորս) մշակութային հանցագործներին հայտնաբերելու և ԱԶԳԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ հավերժական դատարանի առջև կանգնեցնելու համար: Մնացած և առավել կարևոր եզրահանգումները թողնում եմ ձեզ...

Լուրջ մետերեոլոգիական իրավիճակ է Մեծ Բրիտանիայի ափերին: Համաշխարհային օվկիանոսը հարվածում է այս մեծ կղզու ափերին և սպառնում բրիտանական դարավոր կեցությանը և ապահովությանը: Հայաստանից մի ուղերձ եմ հղում քաջարի բրիտանացիներին. ոչ թե դամբաներ կառուցեք, այլ սրտով, սիրով և անկեղծությամբ ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՎԱՐԵՔ ՕՎԿԻԱՆՈՍԻ ՀԵՏ: Եվ իմացեք` ԲՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԵՆՑ ԱՅՆՊԵՍ ՉԻ ԿԱՏԱՂՈՒՄ: Բնությանը զայրացրել են ներկա մարդկության երեսպաշտությունը, ագահությունը, պատերազմները, նրա արտադրած գենետիկ սնունդը և, մանավանդ, զարգացած երկրների կողմից շատ երկրների ստորացումը և աղքատացումը: Հարգելի բրիտանացիներ, ի՞նչ եք մտածում, երբ ռումբերից պատառոտվում են Իրաքի խաղաղ քաղաքացիները, գուցե նրանց հետմահու ճիչերն են բարձրացրել օվկիանոսի ալիքները ...


Այսօր զարմանալի իրադարձություն կատարվեց. մեր պաշտելի հայլուրային մադոննան Հայլուրից հետո չհայտարարեց, թե մեզ ինչ ինչ թրիլլերային կամ մարտաֆիլմային հաճույքներ են սպասում: Հիշու՞մ եք մարտի 3-ը, թե 4-ը` դառը օր էր մեզ համար, երբ Հայլուրից հետո, նույն զարմանալի բթությամբ հայտարարեցին նույն «աչքալույսը», թե ինչ են ցուցադրելու և շարունակեցին ցուցադրել նույն մարտաֆիլմերը, նույն սպանությունները: Չլինի՞ թե «Այսօրիս» խայթը հասել է Հանրայինի խմբագիրներին ...

Սիրելի ֆորում … ցանկանում եմ, որ ձեր անքեն խայթը հասնի բոլոր անգետներին և արթնացնի նրանց...

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 11 մարտի 2008թ., ավարտվում է:


Այսօր Երևանի կենտրոնում էի, գարնան տաք, անուշ օր էր, քայլում էի թեթև, զգում էի կյանքի և ապագայի շունչը: Կառավարության շենքի մոտ զինվորներ էին: Բոլորը ճիշտ Հարությունիս նման... դևռևս երեխաներ: Մի ազգ և նրա պետականությունը որքա~ն պատասխանատու պետք է լինեն, որպեսզի իր զավակները ` ավտոմատները ձեռքներին, չկանգնեն մայրաքաղաքի կենտրոնում, այլ իրենց զինվորությունն անեն, իրենց կրթությունն անցնեն: Որքա~ն պատասխանատու պետք է լինենք:

Անցնում էի այն տարածքի կողքով, որտեղ մի ժամանակ Լեզվի ինստիտուտի շենքն էր: Այդ շենքում, մեր ոսկի ժամանակներում Սիրելուս հետ գրաբար էինք սովորում` մի շատ լավ լեզվաբանի` գրաբարագետ Թոսունյանի մոտ: Շենքը ներսից խնամված չէր, բայց նա ինձ արտաքինից շատ էր դուր գալիս` խիստ ճարտարապետական ոճ, մուգ գորշ տուֆ,- մի համեստ մարգարիտ Երևանի սրտում: Եվ որոշեցին այդ շենքը քանդել, որպեսզի վեհափառի համար կառուցեն ... Երևանյան նստավայր: Երկրորդ մոտիվն այն էր, որ բացվի ու երևա Կաթողիկե եկեղեցին: Այժմ եկեղեցին երևում է. շատ համեստ, ես կասեի ` ճարտարապետական տեսակետից խեղճ մի կառույց է: Լեզվի ինստիտուտի շենքը ավելի թանկ, ավելի սիրելի էր իմ սրտին: Ինչ վերաբերում է Վեհափառի երևանյան նստավայրին... Բայց ի՞նչ է անում Վեհափառը Երևանի աղմկոտ կենտրոնում... Իսկ Լեզվի ինստիտուտի քանդումը մշակութային վանդալիզմ է, որին մասնակից եղավ հայ եկեղեցու Պետը: Զոհված շենքի հիշատակին եմ ձոնում այս բանաստեղծությունը:

ՁՈՐ ԳՐԱԲԱՐԻՆ

Քաղցր է լեզուն իմ մայրենի,
Բայց մայրենիս իր մայրն ունի.-
–Դու իմ հպա'րտ, դու իմ չքնա'ղ. –
Ահա քո դեմ իջել ծնկի,
Դյութանքի դեմ բառ ու խնկի.–
Դու մեր ոգու ջահերի ջահ:

Թույլ տու~ր բառիդ բույրը շնչեմ,
Քո մագաղաթ ձեռքին դիպչեմ.–
Ես որդիդ եմ վերադարձած.
Հար ճառագի~ր գլխիս վրա,
Տու'ր ինձ սիրո անբեկ զրահ,–
Դու մեր ոգու գանձերի գանձ:

Զավակներիս շուրթին ելիր,
Սին տենչերից նրանց խլիր`
Տոգորվե~ն մեր ունեցածով.
Դարեր ի վեր` գերել ես դու
Եվ իմ տանն էլ տիրել ես դու,–
Դու մեր ոգու ծովերի ծով:


Բերկըրություն տու'ր մեր հացին,
Թիկունք լե~ր մեր ստեղծածին
Տարերքների հանդեպ ագահ.–
Դու ոսոխի զարկին սովոր,
Միշտ զինավա'ռ, միշտ զորավո'ր.–
Դու մեր ոգու գահերի գահ:

Շարունակվում են մարտի 1-2-ի իրադարձությունների քննարկումները: Հակահեղափոխական ալիքը փրփուրի երես է հանել շատ վերլուծաբանների, իսկ ես ասում եմ` շատ մի վերլուծեք. ժողովրդին տվե~ք նրա ազգային մշակույթը, նրա հոգին, վերականգնեք նրա նվաստացած արժանապատվությունը և նա կմոռանա ձեզ էլ, հեղափոխությունն էլ և կգնա իր գործին: Բայց դուք շարունակում եք նրան նվաստացնել , ո~վ վերլուծաբաններ:

ՄԻջազգային լրահոսից. Հաագայի դատարանում դատում էին խորվաթ գեներալներին` 200. 000 սերբերի ոչնչացման համար: Ի~նչ ողբերգություն. երկու նույնալեզու ժողովուրդներ, որոնք տարբերվում են միայն կրոնով` մեկը կաթոլիկ, մյուսը ուղղափառ, և ոչնչացնում են իրար: Քրիստոնեական կրոնի տարբեր ճյուղերի, աղանդների վեճերը որքան թշվառություններ են տվել ժողովուրդներին: Այսպիսի~ կրոն, այսպիսի~ էթիկա:

Շարունակվում է հայկական սերիալի ցուցադրումը` «Այսպես էլ ապրում ենք»: Հինգ րոպե նայեցի. այո~, այսպես էլ ապրում ենք, այսպես էլ դեգեներացվում հրաչքեշիշյանական Հայաստանում: Հետհայլուրյան մարտաֆիլմին կամ թրիլլերին եկավ փոխարնելու այս նոր մրակութային աղբը:

Սիրելի ֆորում, պահպանե~ք ձեզ, պահպանե~ք ձեր սիրտը հայկական հակամշակույթի պղտոր ջրերից:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 12 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս սկսվեց տվայատանքնով. երեկ կազմել էի մի փաստաթուղթ, որն իմ կարծիքով անվրեպ բովանադակություն ուներ: Այն կազմել էի երկրի մի բարձր պաշտոնյայի ուղարկելու համար, պարունակում էր դեռևս 2002թ-ին հայտնած կանխատեսումս, որ շուտով հայտնվելու ենք պատմական փակուղում, և այլ ելք չենք ունենա, քան ստեղծել նոր որակի ազգային պետականություն: Այսօր առավոտյան հասկացա, որ այս կանխատեսումը դեռևս չի հասնի բարձրագույն իշխանությանը. իշխանությունն էլ մարդու նման է` մինչև սիրտը չտառապի, չցավի` չի փխրանա, և նրան չի հասնի ճշմարտությունը: Կսպասեմ, թող իշխանությունը անցնի ինքնաճանաչման իր ճանապարհը:

Այսօր ձեռքիս էր մի թանկ նվեր` Գարեգին Նժդեհի և Հայկ Ասատրյանի հատընտիրները: ԴՆ Ֆորումում ընդհատել եմ “Նամակներ Զորավար Նժդեհին” շարքը, առանց Հատընտիրի դժվար էր: Իսկ Նժդեհը ասում է. “Սահման չի տրված ինքնաճանաչ անհատի հոգեկան ուժերին”, իսկ ես ասում եմ Զորավարին. այս դժվարին երկրում նույնիսկ Քո անվան վրա կարող է փոշի նստել` ինչ – ինչ պատճառներով: Մաքրելու ենք այդ փոշին, Զորավար:

ՀՀ նորընտիր նախագահ` ՀՀ վարչապետը այսօր Տնտեսագիտական համալսարանի ուսանողների հարցերին պատասխանելիս ասում էր` «արդյո՞ք ես ասել եմ,որ մեր երկրում զոռբաներ չկան», «արդյոք ես ասել եմ, որ մեր երկրում արդարությունը լրիվ հաղթել է»... և այդպես նա թվարկեց մի շարք ակնհայտ թերություններ, որ ունի մեր երկիրը:

Հարգո վարչապետի թվարկածին կարելի էր ավելացնել. “արդյո՞ք ես ասել եմ, որ մեր երկրում ազգային մշակույթը ծաղկում է», «արդյո՞ք ես ասել եմ , որ Հայաստանի հեռուստատեսությունները առողջ մշակույթ են տարածում», «արդյո՞ք ես ասել եմ, որ մենք մշակութապես և ապրելակերպով չենք գաղութացվում ժամանակակաից Արևմուտքի կողմից»...և այլն: Հույս ունեմ, որ նորընտիր նախագահը, բացի ակնհայտ սոցիալական շարքից, կտեսնի Հայաստանի ակնհայտ գաղութացման, էթիկական և մշակութային անկման նշանները և...

Տխրեցրեց Արցախի խորհրդարանը. մի կողմից հայտարարեց, որ Կոսովոյի անկախությունը չի կարող նախադեպ լինել լեռնային Ղարաբաղի համար, մյուս կողմից... ինքնորոշման սկզբունքի լույսի տակ ողջունվեց... Կոսովոյի անկախության հռչակումը: Բայց նորից ասենք` ալբանացիների ինքնորոշումը Սերբիայից խլված` նրա մշակութային սրտի – Կոսովոյի սրբազան հողի վրա` միջնադարյան, թուրքական բարբարոսություն է, և հայը չի կարող ողջունել այդպիսի «ինքնորոշում»...

Շատ հետաքրքիր էր քննչական խմբի տեղեկությունը, որ հայտնաբերվել են մարտի 1-2-ի իրադարձությունների վերաբերյալ, այն է` հայտնաբերվել են գունավոր հեղափոխություններին հատուկ տեխնոլոգիաներ, որոնք վերաբերում են հոգեբանությանը, ֆինասավորմանը, նյութական ապահովմանը:
Շատ լավ. ես իմ կողմից մի ճշգրտում եմ ուզում անել. կասկած չունեմ, որ գունավոր տեխնոլոգիաներ և արտասահմանյան ազդակներ եղել են, բայց նաև կասկած չունեմ, որ բուն ժողովրդական զանգվածը , նրա էթիկան, նրա ներքին արժեքները կապ չունեն որևէ «գունավոր» հեղափոխության հետ...

Եվ խնդրանք ունեմ հարգո իշխանությանը` օգտագործել մի քանի` լավ հայտնի գունավոր տեխնոլոգիաներ և խլել նախաձեռնությունը քաղաքական հակառակորդից, այն է` թող Հայաստանի հեռուստատեսությունները, հատկապես Հանրայինը, Հայաստանում իրականացնեն մշակութային հեղափոխություն և օրվա մեջ քսանչորս ժամ հեռարձակեն միայն դասական մշակույթ, միայն դասական ֆիլմեր, միայն հայ էթնիկ և բոլոր ազգերի էթնիկ երգարվեստ- պարարվեստ, որ էկրանից ժողովրդի հետ խոսեն միայն ժողովրդի և մարդկության բարձր հերոսները: Հարգելի իշխանություն, եթե երբևէ կհասնես այսպիսի գիտակցության և Հայաստանում կիրականացնես այսպիսի բարձր հեղափոխություն, ապա ոչ մի Նիկոլ Փաշինյան քո հիմքերը չի կարողանա ցնցել, իսկ հիմա ցնցում է...Եվ լավ է անում... Որովհետև` և Դու` իշխանություն, և Նիկոլ Փաշինյանը հիանում եք նույն աստղիկ – կայծոռիկների լույսով, որոնց համատեղ ջանքով փայլեցնում եք հայոց հակամշակույթի մութ երկնքում...

Չէ, մեր Հանրայինին հասել են «Այսօրիս» խայթոցները, այսօր հայլուրային մադոննան, որը նկատելիորեն գեղեցկացավ Հայլուրի ընթացքում` վերջում քնքուշ և հպարտ հայտարարեց, որ մեզ ամերիկյան մի մելոդրամա է սպասում և “Այսպես էլ ապրում ենք” պաշտելի, բարձր գեղագիտական, աննման հերոսներով լի` մեր հայկական սերիալը: Պաշտելի Հանրայինի տաղանդաշատ խմբագիրներ, դուք կարծու՞մ եք` ամերիկյան մելոդրաման ամերիկյան թրիլլերից շատ բանո՞վ է տարբերվում: Լսե~ք թախանձանքս և սկսե~ք համաշխարհային կինեմատոգրաֆում ձեր փնտրտուքը… գուցե մի Չապլին, մի Ֆելլինի, մի Պազոլինի, մի Ռյազանով հանդիպի… հը՞:

Սիրելի ֆորում, ձեզ ցանկանում եմ մշատական հանդիպումներ իսկական գեղարվեստի, իսկական պոեզիայի հետ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 13 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Սիրելի ֆորում, այսօրվա իրադարաձություններից և իմ ապրումներից ընդամենը մի երկու ուրվագիծ .

ՀՀ արտգործնախարար Վարդան Օսկանյանը մի ասուլիսի ժամանակ արտահայտեց մոտավորապես այսպիսի միտք` երկխոսությունը կողմերի միջև հնարավոր էր նախընտրական շրջանում, ընտրություններից հետո, բայց, ափսո~ս, այդ հնարավորությունը բաց է թողնվել, չի իրականացվել: Այս միտքը թվացյալ անսխալ է, բայց իր խորքում այն մի տեսական- մեթոդաբանական լուրջ թերություն ունի: Հարց տանք` ու՞մ միջև պետք է լիներ երկխոսությունը, և պատասխանը կլինի` իհարկե, իշխանության և և Լ. Տ.Պ.-ի ու նրա կողմնակիցների միջև:

Հենց այստեղ է թաքնված մեթոդաբանական սխալը: Ի վերջո, իրար դեմ կանգնած էին ոչ թե իշխանությունը և Լևոն Տեր- Պետրոսյանը ,- այս երկու կողմերը նույն պետական – քաղաքական համակարգի երկու թևերն են ` նրա երկեվա և այսօրվա ներկայացուցիչները: Նույնն է նրանց գաղափարախոսությունը, նույնն է աշխարհայացքը և գրեթե նույնն է եղել գործելակերպը: Եվ պատմականորեն նրանք իրար դեմ չեն կանգնել, այդ հակամարտության արտաքին կողմը լուծում էր միայն իշխանության խնդիր: Մինչդեռ իրական հակամարտությունը հայ ազգային հավաքականության և ներկա գործող պետական – քաղաքական կարգի միջև է:

Տարիների մեջ գրել եմ ու նորից ասում եմ. այս պետականությունը չի համապատասխանում հայի հոգեկերտվածքին ,պատմական փորձին, իղձերին և ապագայի տեսիլքին, և ազգ- համայնքը այս կամ այն առիթով համախմբվում է` այդ դիսոնանսը լուծելու համար: Այս դեպքում Լ.Տ.Պ.-ն միայն առիթ է, բայց ոչ ազգային իղձերը արտահայտող, ազգի կերտվածքը կրող տիպար գործիչ: Հետևաբար, պատմական երկխոսություն պետք է կայանա ազգ- համայնքի և պետականության միջև, և նյութը պետք է լինի այս պետականության էթիկական լուծարումը և նոր որակի ազգային պետականության ստեղծումը:

Այսօրվա ամենախիտ իրադարձությունը, իհարկե, ՀՀ նորընտիր նախագահ, վարչապետ Սերժ Սարգսյանի ինտերնետային հարցազրույցն էր: Ցանկանում եմ նշել հարց տվողների բացառիկ նուրբ, էլեգանտ մտածողական մակարդակը և վարչապետի զուսպ պատասխանները: Մի հարց ուզում եմ ընդգծել և մեկնաբանել: Հարցը մոտավորապես հետևյալն էր. Դուք կարո՞ղ եք համախմբել ժողովրդին և ո՞ր գաղափարի շուրջ:

Վարչապետի պատասխանը հավուր պատշաճի պետական էր, բայց այն չէր ընդգրկում հիմնական բաղադրիչը. Ո՞Ր ԳԱՂԱՓԱՐԻ ՇՈՒՐՋ ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ ՀԱՄԱԽՄԲՈՒՄԸ: Ըստ ամենայնի, ներկա պետականությունը համարում է, որ իր խնդիրը լուծած կլինի, եթե երկրում լինի կայունություն, ժողովրդի կենսամակարդակը աստիճանաբար բարձրանա, լուծվի Ղարաբաղի հարցը, պատերազմ չլինի և այլն: Սակայն այս մոտեցումը պատմա-մեթոդաբանական իմաստով թույլ է, քանի որ ներկա պետականությունը չի կարողանում ապահովել ազգի հոգևոր-մշակութային վերընթաց զարգացում, ընդհակառակը` ընթանում է ազգային էթիկայի, մշակույթի, ընտանիքի ինստիտուտի, համայնքների, ամբողջ ազգ – համայնքի կառույցի դեգրադացիոն պրոցեսներ: Միակ գաղափարը, որի շուրջը կհամախմբվի ժողովուրդը կլինի` ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՈՐԱԿԻ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ, ՆՈՐ ՈՐԱԿԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՍՏԵՂԾՈՒՄԸ ` ԱԶԳԱՅԻՆ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՎԵՐԸՆԹԱՑ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄՈՎ և ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԸՆԴԳՐԿՈՒՄՈՎ ՀԱՄԱՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԷՎՈԼՅՈՒՑԻԱՅԻ ՄԵՋ: Ահա մի արժանի հեռանկար Հայաստանի զարգացման համար:

Սակայն նորընտիր նախագահի մեղքը չի, որ նա չի տեսնում այդ հեռանկարը, Երրորդ հանրապետության ամբողջ վերնախավը ունի աշխարհայացքի փոփոխության կարիք, կա նաև նոր վերնախավի ստեղծման կարիք, որը կարող է իրականացնել այդ պատմական դերը :

“Այսօրիս” արձագանքներիս մեջ, ուզում եմ նշել Մելիք-ի արձագանքը(«Դար” ակումբում), թե ինչու ենք զարմանում Հանրայինի քաղաքականության վրա , չէ որ պարզ է` որ ինչ որ ծրագիր է իրականցվում: Սիրելի Մելիք, հենց դրա համար էլ պետք է ամեն օր, ամեն ժամ, առանց հոգնելու մենք պետք է պատռենք կեղծ մշակույթի բոլոր դիմակները, և այդ թվում հայկական հեռուստատեսությունների ապամշակութային քաղաքականության դիմակը:

Այս գիշեր բոլորիդ ցանկանում եմ ` ՍՐՏԻ ՊԱՅԾԱՌ ԱՐԹՆՈՒԹՅՈՒՆ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 14 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս իր մեջ հավաքել էր վերջին 2-3 օրերի տխրությունները: Ոչինչ ինձ այնպես չի զարկում, որքան այն, երբ որևէ սիրելի մարդու հետ պատնեշ է առաջանում – էներգիան չի շրջանառում, սիրտը տխրում է... Այսօր գարուն էր, բայց գարնան մեջ ես մենակ էի...

Այսօր մտածում էի մեր երկրի ապագայի մասին, որքան մեծ է երկրի կառավարիչների դերը, և մտքիս մեջ խոսում էի այդ կառավարիչների հետ և գրի առա մի էջ այդ մտքերից, ահա մի հատված.


«Նայում ես որևէ պետական գործչի դեմքին – տառապած, ներքին տվայտանքը լցված կնճիռների մեջ, աչքերի լույսը պակաս, լեզուն չափած-ձևած ու ... պետական... Ուզում ես հասնես, ուսը ցնցես, ճակատին ջուր ցողես ու բացականչես.
- Հայ կառավարիչ, արթնացի~ր, միայն ժողովրդի ու նրա սիրով կարող ես բոցավառվել - այստեղ հարստությունն ու իշխանությունը չեն օգնի քեզ... Ե~լ կառավարիչ, ժա՜մդ է արդեն արթնանալու. Հայաստանը և հայ ազգը կանգնած են նոր հանգրվանի եզրին, նրանք նոր ճանապարհ են ուզում, նոր կյանք են ուզում...
Ե~լ կառավարիչ, նայիր հայ կոչվող այս ժողովրդին. ի՞նչն ես սիրում դու նրա մեջ,- եթե գտար, թե ի՜նչն ես սիրում` բնավորությունը, մտքի սրությունը, մեծահոգությունը, արիությունը, միամտությունը, թե այլ ինչ` ուրեմն, սիրի~ր այնպիսի անագորույն սիրով, որ սրտիդ մեջ եղած ամբողջ հինը, անսրտությունը , կեղծիքը այրվի, և դու լինես, դառնաս Մարդ – Կառավարիչ: Եվ եթե գտնես հայի մեջ ատելի գծեր` փոքրոգություն, աչառություն, շահասիրություն, դավաճանություն, քծնություն, ապա այնպես ատիր դրանք, այնպիսի անագորույն ատելությամբ, որ իր բարձրակետում ատելությունը պայթի և նրա միջից ցայտի.... հրեղեն Սերը:
ՄԱՐԴ դարձած կառավարիչ, այնժամ դու կճանաչես քո նոր գոյությունը և կճանաչես, թե աշխարհում ի~նչ երջանկություն կա ` ԱՇԽԱՐՀԸ ՍԻՐԵԼՈՒ ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆԸ: Երբ սերը այրի ներքին տարածքդ` այդ վայրկյանին, սիրո այդ այդ ակնթարթի մեջ ԴՈՒ ԿԱՐՈՂ ԵՍ ՆՈՒՅՆԻՍԿ ԱՌԱՋՆՈՐԴ ԴԱՌՆԱԼ:»
Սիրելի Ֆորում, ես իմ իղձն ասացի, այն ուղղված է բոլորին և ամեն մեկին, ովքեր հավակնում են կառավարել այս ... անհնազանդ ժողովրդին:

Այսօր մի սիրելի, ժողովրդի սրտի մեջ ապրող, բայց այդ սրտից գրեթե... օտարված մի կերպար տեսա – մի կերպար, որը կա` որպես մեր հարստություններից մեկը: Հովհաննես Չեքիջյանը: Փառաբանված Կապելլայի գեղարվեստական ղեկավարը և գլխավոր դիրիժորը: Սիրելի մաեստրո, քեզ հարցնում են, թե ինչպե՞ս դուրս գալ այս իրավիճակից և իմաստնորեն պատասխանում ես` անհրաժեշտ է երկու ծայրահեղ բևեռները միացնող ուժ: Բայց չես մանրամասնում, իսկ ես ավելացնում եմ` այդ ուժը Հայրենիքն է, նրա մշակույթը, նրա հոգեկերտվածքը: Սիրելի մաեստրո, բերում եմ քեզ արվեստապաշտ պատանեկությանս ողջույնը, երբ 60-70-ականներին կրթում էիր մեր սիրտը:
Իսկ այսօր Հանրայինի եթերից պիտի խռպոտ-հրեղեն ձայնովդ գոչեիր` անիրավնե~ր, վերջին անգամ ե՞րբ եք Կապելլայի համերգը հեռարձակել, ե՞րբ է իմ խոսքը լսել երիտասարդությունը, այս ի՞նչ մշակութային աղբ եք լցնում մեր նոր սերնդի վրա: Չասացի~ր, հյու~ր էիր, բայց թախծոտ աչքերիդ ու կնճիռներիդ մեջ հարց կար, բողոք կար և ... հավատ կար ` ուղղված վիրավոր երկրիդ...


Եվ մի շատ կարևոր տարր` սիրելի մաեստրոյի հարցազրույցից: Ես և Առողջագետը մեր այսօրվա գործը կոչել ենք առողջագիտություն: Տարիներ անց Նժդեհի մոտ հանդիպեցինք` «ցեղային առողջագիտություն»: Հովհաննես Չեքիջյանը` արևմտահայոց նուրբ մտածելակերպի շառավիղը, մի բառ օգտագործեց, որ կմտնի մեր զինանոցի մեջ` կենցաղագիտություն: Որքան լավ բառ` առողջ ապրելակերպի մեր աշխատանքներում կիրառելու համար:

Այսօր մի լուր առանք Չինաստանից, որի սրտում` բարձրագահ Տիբեթում, գրեթե ապստամբություն է: Տիբեթ` վսեմ իմաստության հայրենիք, երկնամերձ Լհասա... Սիրում ենք այս հեռավոր երկիրը, մի ժամանակ մեր սեղանին էին նրա պայծառ զավակներից մեկի ` Լոբսանգ Ռամպայի գրքերը, ահա «Չժուդ- Շին»` տիբեթական բժշկության հանրագիտարանը: Դալայ- Լաման ` տիբեթցիների հոգևոր – պետական առաջնորդը... Սիրտս ցավում է, որ երկու իմաստուն ժողովուրդներ ` տիբեթցիները և չինացիները, բախման մեջ են, և չին պետականությունը չի գտնում լուծումը: Բայց միթե՞ Տիբեթի ժողովուրդը իրավունք չունի ինքնուրույն ապրելու իր բարձր Հայրենիքում: Տիբեթը խո~րն է, այնտեղ են ապրում մարդկության Ուսուցիչները, այնտեղ է երևի իմաստուն Շամբալան: Սրտագին հայկական ողջույն Արևելքի իմաստուններին...

Վերադառնանք մեր սիրուն-աննման քաղաքակրթություն. ահա Եվրոպական խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Թովաս Համերբերգը` մեծագլուխ, սպիտակաբաշ այս եվրոպացին քանի օր է արդեն քարոզ է կարդում մեր կառավարիչներին: Ես էլ նրա գլխին մի քարոզ կարդամ. Ո~վ եվրոպացի, ե՞րբ եք ճանաչելու մարդու արարչական ծագումը, ե՞րբ եք պաշտպանելու ՄԱՐԴՈՒ ԲՎԱՆԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ ` ազգային մշակույթով, աոռղջ բնության մեջ, առողջ հացուջրով ապրելու և շնչելու իրավունքները, այս բոլոր բնական իրավունքները դուք խախտել եք և մնացած մարդկությանն էլ դեռ դասեր եք տալիս...

Սիրելի ֆորում`ՊԱՇՏՊԱՆԵՆՔ ՄԱՐԴ ԼԻՆԵԼՈՒ ՄԵՐ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 15 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս գարնանային և պայծառ աշխատանքային օր էր: Որոշեցի հավտարիմ լինել հիմնական սկզբունքին և ամեն օր աշխատել որևէ ուսումնական ձեռնարկի վրա, ահա այսօր էլ աշխատեցի ճարպակալման կանխարգելման ձեռնարկի վրա, որը կոչվում է «Գիրուկ տղայի արկածները Սոված Աշխարհամասում»: Գլխի ընկա՞ք` Սոված Աշխարահամասը մեր զարգացած ու կուշտ եվրոպական մայրացամաքն է, որի երեխաները ճարպակալում են միայն այն պատճառով որ ... սովա~ծ են: Արհեստական սնունդը, կենդանական սպիտակուցների և ճարպերի առատությունը չեն բավարարում երեխայի օրգանիզմի առողջ սննդի պահանջը ` վիտամինների և միկրոէլեմենտների նկատմամբ: Այդ թաքնված քաղցը առաջացմում է շատակերություն ու ճարպակալում: Այս գիտելիքը ձեռնարկում տրված է գեղարվեստական զրույցների տեսքով:

Այսօրվա հայաստանյան կյանքի համայնապատկերից: ՀՀ վարչապետը այցելել էր 630 դպրոց ընդգրկած համակարգչային ցանց: Սա հրաշալի է, մնում է միայն ապահովել ԱՅՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ, որով պետք է ծանրաբեռնվի ցանցը: Տեղական ցանցը և համացանցը իրենց պատմական դերը կկատարեն, եթե նրանք առողջ մշակույթով ու գիտելիքով համախմբեն մանուկ սերունդը և ժողովուրդներին: Ուրեմն` կրթական քաղաքականության հիմքը բովանդակության խնդիրն է, իսկ համացանցը միայն միջոցն է... Սա դեռևս չի ընկալված կրթական իշխանության և հանրության կողմից. իբրև թե` համակարգիչը եթե մտավ դասարան` արդեն ամեն ինչ լավ է... Իսկ կրթության նախարարի դեմքը շողում էր...մի անագորույն իղձով` ՀՅԴ-ն մտնի կոալիցիա և ինքն այս տարի էլ լինի ընդունող հանձնաժողովի նախագահը...Այս գործչի ԿՐԹԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ԵՐԲԵՎԵ ՈՐԵՎԷ ԱԶԳԱՅԻՆ - ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՆՐԲԵՐԱՆԳ ՉԵՄ ՆԿԱՏԵԼ: Եթե միայն չհաշվենք «Հայ եկեղեցու պատմություն» խղճալի և չկայացած առարկայի մուտքը հանրակրթություն...

Այսօր ՀՀ վարչապետի շուրթերից լսվեց մի զարմանալի բառ. նա ասաց, որ բիզնեսմենին, որը ցանկանում է գործ սկսկել` չպետք է... ԿԵՂԵՔԵԼ: Այս բառի օտագործումը պետական բարձրագույն պաշտոնյայի կողմից` ես համարում եմ նշանակալի իրադարձություն: Սա նշանակում է, որ պետականությունը գիտակցում է, որ ինքը...երևի եղել է և մնում է ԿԵՂԵՔԻՉԸ ՄԻ ԸՆԴՈՒՆԱԿ, ԱԶԱՏԱՍԵՐ ՈՒ ԱՇԽԱՏԱՍԵՐ ԱԶԳԻ... Այս գիտակցությունը կօգնի` ազատագրվել այդ կեղեքումից, և առաջին հերթին` նաև իշխող վերնախավի գիտակցության նորոգման միջոցով: Ողջունում եմ մեր պետականության ինքնախոստովանանքի այս մի նշույլը:

Այսօր ականտես եղանք, որ Տիբեթի բուդդիստ- վանականները կարող են այնպես դուրս գալ հունից, որ ջարդեն ապակիները և շուռ տան մեքենաները: Լհասայում ապստամբություն էր... Չինական իշխանությունները հայտարարում են մի խումբ սադրիչների մասին, իսկ ես Հայաստանից հորդորում եմ չինական մեծ և իմաստուն պետականությանը` գնալ դեպի խորքը, դեպի ժողովրդի հոգին, այնտեղ է թաքնված ապստամբության ներքին պատճառը... Հոգին է վրդովված, իսկ պետական մեքենան միշտ փնտրում է սադրիչներ, հանացագործներ... Եթե միայն պետություններն իմանային, որ իրենց ազգերը Հոգի ունեն, Սիրտ ունեն, Կոլեկտիվ անգիտակցականի օվկիանոս ունեն, և հարգանքով վերաբերվեին այդ Տիեզերական Տարերքին:

Հիշու՞մ եք` այս տարի Հայաստանում պատվաստման ենթարկեցին մեր մանուկ և երիտասարդ սերոընդը` մինև 27 տարեկան: Գովազդային մի վահանակի վրա մեր Շուշան Պետրոսյանն էր` իր սիրուն բալիկի հետ: Իմ և Առողջագետի սիրտը պայթում էր անզորությունից, մեր չքնաղ, մեր ոսկե սերունդը ստանում էր ինչ- որ անհայտ պատվաստանյութ: եվ ինչի՞ դեմ. անցյալ 2-3 տարում կարմրուկի և կարմրախտի մի քանի դեպք էր եղել ընդամենը… Եվ ո՞վ էր անողը` Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը, այս աշխարհի տգիտության կենտրոններից մեկը, որը փորձնական վակցինացիաներ է անում Աֆրիկայում, Ասիայում և այլուր… Այս դառը հիշողությունը արթնացավ, երբ այսօր նորից ցույց տվեցին. թռչնագրիպի դեմ, որն այդպես էլ չերևաց աշխարհում, վաճառեցին հսկա քանակությամբ դեղորայք, իսկ ԱՄՆ պաշտպանության նախկին նախարար Դոնալդ Ռամսֆելդը այդ բիզնեսից վաստակել է մոտ 15 միլիոն դոլար… Հանցավոր աշխարհ: Միշտ գրել և ասել ենք` մենք չենք ցանկանում մեր երկիրը կառուցել «միջազգային» և «եվրոպական» չափանիշներով, մենք չենք ցանկանում մեր կրթությունը և առողջապահությունը կառուցել պարտադրված ստանդարտներով, մենք չենք ցանկանում այս աշխարհակարգի մեխանիկական մասը լինել: Մենք ե՞րբ ենք գիտակցորեն դուրս գալու այս նոր գաղութատիրության և մեր հայկական ճորտության դեմ:

Այսօր Հայլուրց հետո, ո~վ զարմանք, Հանրայինը ցույց էր տալիս «Հարսնացու Հյուսիսից» ֆիլմը, երևի դեգենարցվող խմբագրակազմը գլխի է ընկել, որ մեկի– մեկ էլ կարելի է մի հին ու բարի բան ցույց տալ… Դե~ ձեզ տեսնեմ, Հանրայինի խմբագիրներ, մի քիչ էլ մտածե~ք, և կարող է հանկարծ մշակութային հեռուստատեսություն ունենանք…


Սիրելի ֆորում, խաղում է գարնան արևը… Բայց չեմ թաքցնում` որ այս գարնան օրերին թախիծ է բերում այն, որ ելման ջրերը շատ հաճախ ողողում և ոչնչացնում են գյուղացու աշխատանքը: Արյանս մեջ գեղջկական սկիզբը թախծում է ավերված արտեր տեսնելով… Բայց ի՜նչ էլ լինի` գարունը կյանք է բերում: Խաղաղությու~ն ու արև~ Հայաստանի արտերին…

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 16 մարտի 2008թ., ավարտվում է:


Այսօրս զարմանալի լարված էր ու պտղալի: Օրերը թողնում են իրենց դաջվածքը, հնչում են հարցերը` ու՞ր ենք գնում, ու՞ր է գնում մեր երկիրը: Երեկ - մյուս օրը ուզում էի վերլուծություն անել, սակայն մտռքի պտուղը չոր է լինում… Սակայն այս գիշեր զարմանալի լիցք էի ստացել: Առավոտյան` դեռ լույսը չբացված, հասա գրասեղանին, - հարկավոր է սրտի գիտությամբ տալ գնահատականը` Երրորդ հանրապետության, Առաջին նախագահի, Երկրորդ նախագահի, Նորընտիր նախագահի, իշխանության ու ժողովրդի: ԵՎ ՏԵՍՆԵԼ ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ: Դիտել սրտի աչքով ու գնահատել, իսկ քննել-դատել չպետք է լինի ասածիդ մեջ: Մի շնչով գրվեց այն, ինչ պիտի գրվեր: Սուր և դառն է այդ նյութը: Եվ լուսավոր է – ապագան է շնչում նրա մեջ: Սիրելի ֆորում, չգիտեմ` երբ եմ այն հասցնելու ձեզ:


Արտաքին շփումներս և տպավորությունները այսօր քիչ էին, միայն մի պահ աչքս ընկավ հեռուստաէկրանին` “Երեսուներկու ատամ” շոուն էր գնում: Գեղագետիս ու բժշկիս ամբողջ էությունը ծառս է լինում այդ կիսագրագետ, հումանիտար լիցքից զուրկ, գռեհկախոս համայնքի դեմ: Այդպիսի տգեղ, ապամշակութային ձագ կարող է ծնել դեգեներացվող պետականության ուղեղային արգանդը: Այդպիսի արգանդում Գեղեցկության սերմը ծիլ չի տալիս… Մեր երիտասարդությանը կոչ եմ անում` Ի ԽՈՐՈՑ ՍՐՏԻ ԱՐՀԱՄԱՐՀԵԼ “ԵՐԵՍՈՒՆԵՐԿՈՒ ԱՏԱՄԻ” ԵՐԵՎՈՒՅԹԸ , ձեր պայծառ սիրտը չի կարող շփվել այդ ողբալի միջակության հետ: Ամեն ինչում պետք է լինի գոնե մի պտղունց … ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅՈՒՆ:

Այսօր Ծաղկազարդի տոնն էր, ժողովուրդն ասում է` Ծառզարդարի տոն: Տոնը հրաշալի է, այն միացնում է մարդկանց: Երբ ժողովուրդը հավաքվում է` անուշ խոսվածքով, երգով ու պարով` դառնում է մի միասնություն: «Ամենափառավորը տեսարանների - դա ժողովն է մի ժողովրդի»- ասում է Զորավարը: Հիշում եմ հեռավոր մանկությունս, հիշում եմ ժողովրդական ուխտագնացությունները, գույնզգույն բազմություններ, առանձին գյուղ-համայնքներ հավաքվում էին, հնչում էր հերոսական զուռնան...Վերականգնել տոները, վերականգնել ուխտագնացությունները...Ահա մի պատկեր` իմ պոեզիայից.

ՈԻԽՏԱՏԵՂԻ
(Գեղարդի վանք)

Արև~, երկի~նք, կանաչ մի ձոր,
Գույն-գույն շնչող մի բազմություն,
Գառնե~ր, աղբյու~ր, սե'ր ու խնձո'ր,
Ծալ-ծալ իջնող ուրախություն:

Այս դեմքերին չկա ոչինչ
Քրիստոնյա խեղճությունից,
Այլ ցոլանքներ ոգու թովիչ
Արևապաշտ մերկությունից:

Գրկում պահած իմ զավակին,
Կանգնած հողին այս դարավոր,
Սիրտս բացել եմ ամենքին,
Ես` երջանիկ մի ուխտավոր:

- Սպասեցե~ք, սիրելինե’ր,
Եղբայրաբար մեզ մեջ առեք,
Ես ձեզ այնքան սեր եմ բերել,
Ուր գնում եք` մե'զ էլ տարե~ք...

Այս ծերունուց առնեմ շվի,
Դնեմ շուրթին իմ լույս մանկան,
Թող մեղեդի ապա ծնվի`
Սիրո~, հացի~, անմահությա~ն:

Ծաղկազարդի տոնի մի քանի հեռուստապատկերում տեսա մթագնող տարրեր: Չկա ավելի խեղճ բան, երբ ժողովրդական տոնի բառապաշարի մեջ թափանցում է ավետարանական- դոգմատիկ տեքստեր… Եվ ասում են ` Գալի~ս է Դավիթի որդին … Ի՞նչ կա որ, գուցե և կարելի է մեջբերել Ավետարանից այս խոսքերը, բայց կրոնական շունչը կարծես մթագնում է ժողովրդական տոնը: Վկայում եմ` մեր բնիկ համայնքներում, հայի բանահյուսության և մտածողության մեջ այս խոսքերը չկան, նա իր` բնիկ տաղիկով ու խաղիկով է ուրախանում… Իսկ երբ մի մանուկ – մի աղջնակ` տատի հորդորով երգեց մի հոգևոր- կրոնական երգ` սիրտս սառեց տխրությունից:
Չէ~, չէ~, չէ~ , հազար անգամ` չէ~, մեր մանուկներին մի~ ասեք Հիսուսի մասին, կրոն մի~ դասավանդեք, Նրա անունը այդքան վաղ մի~ տվեք, կրոնական երգեր մի~ սովորեցրեք – թող նրանք ապրեն մայրենի բառ ու բանի, բարբառի ու խոսվածքի, ազատության ու արևի մեջ և իրենք մի օր կհասնեն Բնության Արարչության գիտակցությանը:


Սիրելի ֆորում, ահա ՄԵՐ ԱՌՋԵՎ ՇՈՂԱՐՁԱԿՈՒՄ Է ԿՅԱՆՔԸ` ԳԱՐՆԱՆ ԶԳԵՍՏ ՀԱԳԱԾ և Ի՞ՆՉ ԿԱ ԱՎԵԼԻ ՎԱՌ ԱՊԱՑՈՒՅՑ ԱՐԱՐՉԻ ԳՈՅՈՒԹՅԱՆ, ՔԱՆ ՈՒՌԵՆՈՒ ՃՅՈՒՂԻ ԼԻՔԸ և ՊԱՅԹՈՂ ԲՈՂԲՈՋԸ:

Ողջու~յն, ԿՅԱՆՔ, որքա՜ն գեղեցիկ ես Դու:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 17 մարտի 2008թ., ավարտվում է:


Այսօրս սովորական էր, աշխատում էի մի առողջագիտական ձեռնարկի վրա: Մի զրույց էի գրում Ամենաբարձր դպրոցի մասին: Սա այն դպրոցն է, ապագայի դպրոցը, որտեղ երեխան կկրթվի Բնության օրենքներով, կճանաչի Բնության ու իր հարաբերությունները, կուսումնասիրի Կյանքի Գիտությունը: Մինչդեռ այսօրվա դպրոցը մանրացնում, մասնատում է կյանքը, երեխայի գիտելիքները ստուգվում են ալգորիթմի միջոցով, թեսթային համակարգով: Երեխայի գիտակցության մեջ կյանքը չի ամբողջանում: Մինչդեռ Ամենաբարձր դպրոցում երեխան կիմանա, որ ամեն ինչ կենդանի է - Երկիր մոլորակը, արևը, աստղերը, մոլորակները, նրանք ունեն սեր և գիտակցություն… Ահա այսպիսին է ստեղծվող ձեռնարկը:

Մի դիտարկում Հայաստանի կյանքից, որ ինձ ցավ պատճառեց. երկու հայտնի քաղաքական գործիչ համատեղ հոդված են տպագրել «Վաշինգթոն փոսթում»: Լավ են արել, ի՞նչ կա որ... Բայց կա մի ենթատեքստ. մեր պետականությունը նորից դատավոր է ճանաչում Արևմուտքին, նրան է ապացուցում, որ կառավարությունը թափանցիկ է լինելու և այլն: Եվ սա այն Արևմուտքն է, որի ապրելակերպը, մշակույթը, կրթությունը, սպառման մակարդակը և այլն` չեն կարող օրինակ ծառայել ամբողջ աշխարհին: Ե՞րբ է մեր պետականությունը այնքան մաքրվելու, որ ինքը լինի իր դատավորն ու գնահատողը և ամեն րոպե չփնտրի արևմտյան հզորների բարյացակամությունը:

Այսօր մի հետաքրքիր թեմա հանդիպեցի «Դար» ակումբի Ֆորումում` "Եթե նախագահի տղա կամ աղջիկ լինեի...": Դե, մեր երիտասարդությունն էլ երևակայում է, թե ինչպես կապրեր այդ դեպքում: Մինչդեռ այս թեման բարձրացնում է երկրի էթիկայի կարևորագույն հարցը` ինչպես է Հայաստանի վերնախավը կրթում, դաստիարակում իր զավակներին... Երբ է մեր վերնախավը կշտանալու ջիփերից, տներից, դղյակներից, թանկարժեք ռեստորաններից, երբ են մեր մեծահարուստները իրենց զավակներին քնեցնելու մի քիչ կոշտ ներքնակների վրա, երբ ենք մենք ունենալու մի նոր ազնվականություն... Դժվար, շատ դժվար է` առևտրային-վաշխառուական- բանկային դրամատիրությունը ե՞րբ է ծնելու և դաստիարակելու ազնվական զավակներ: Պետք է երևի սպասենք:

Մի քանի օր է` երկու ֆորումներում բացել եմ «Կրթենք մեր օլիգարխիային» թեման, տեղադրել եմ «Գրանդ հոլդինգի» նախագահ Հրանտ Վարդանյանին ուղված բաց նամակը: Առաջին նամակի հետ ուղարկել էինք մեր ութ գրքերը … և զարմանքն է պատում ինձ, թե որքան էթիկապես կոշտ երկրում ենք ապրում մենք, որ հայ դրամատերը կարող է պատկառանք չզգալ հայ հեղինակային խմբի նկատամամբ … Մարդը երևի չի էլ պատկերացնում, որ մի «Արշալույս» ձեռնարկ կարող է պատմականորեն հակակշռել մի տաս «Գրանդ Քենդիի» արժեք կամ ... քաղցրություն ... Ինչևէ, համբերատար պետք է լինենք, երկրի բոլոր խավերը պետք է սովորեն խոսել և աշխատել իրար հետ:

Երկրում շարունակվում մարտի 1-2-ի իրադարձությւունների վերլուծությունները և գնահատականները: Կարծում եմ` այստեղ անհրաժեշտ է վերանալ անձերից, թշնամութունից, հակասությունից և հասկանալ ընդամենը մեկ բան և պատասխանել մեկ ընդհանրական հարցի` ԱՆԿԱԽՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԻՆԵՐԻՆ ԻՆՉՈ՞Վ ԵՐՋԱՆԻԿ ՉԻ ԵՂԵԼ ՄԵՐ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ, Ի՞ՆՉՆ Է ՆՐԱՆ ՎՇՏԱՑՐԵԼ, Ի՞ՆՉՆ Է ՆՐԱՆ ԽԱՆԳԱՐՈՒՄ ԱՊՐԵԼ, ԻՆՉՊԻՍԻ՞Ն ՊԵՏՔ Է ԼԻՆԻ ՄԵՐ ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ , ահա` կողմերը այս հարցերը պետք է դնեն և պետականորեն ու հանրորեն պատասխանեն դրանց: Այնժամ կպարզվի, որ այսօրվա հակառակորդները համահեղինակներ են և մասնակից են եղել ժողովրդի երջանկության նվազմանը, - դե թող միասին էլ գտնեն նրա երջանկության ճանապարհները:

Վերջապես կարծես թե համոզվեցինք` հայլուրային մադոննային և խմբագիրներին հասել է “Այսօրիս” կշտամբանքները: Հայլուրի վերջում այլևս թրիլլերային և մարտաֆիլմային աչքալուսանքներ չեն տալիս հեռուստադիտողին: Շատ լավ, սա արդեն առաջադիմություն է,- ուրեմն` հառա~ջ, հարգո խմբագիրներ, մտածեք հետհայլուրյան ժամերի և ցուցադրվող ֆիլմերի բովանդակության մասին: Դրա համար անհրաժեշտ կլինի խորացնել ինքնակրթությունը, ուսումնասիրել համաշխարհային կինոն և նրա սքանչելի օրինակները ցուցադրել: Այսքան բան…

Սիրելի ֆորում, այսպես` համառորեն, այսպես` ամեն օր , այսպես` առանց հոգնելու, կաթիլ առ կաթիլ պետք է մեր կյանքում ավելացնենք ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ՆԵՐԴԱՇՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 18 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր որևէ ստեղծագործական աշխատանք չեմ արել, բայց երկու շատ հետաքրքիր այցելություն եմ ունեցել:
Եղա «Սիրանույշ Եղիազարյան» դիվանագիտական թեքումով դպրոցում: Հիմնադիր տնօրենի անունով է այս դպրոցը, ում հյուրընկալվել էի: Դպրոցի թեքումը առաջին հայացքից թվում է մտացածին – բայց Սիրանույշը ապագա դիվանագետի կրթության հիմքում դնում է ազգային մշակույթը, սա հիմնական գտնումն է, որն ապահովում է այդպիսի թեքման հնարավորությունը: Նախասրահում կորուսյալ Հայրենիքի մասունքներ են` Արևմտյան Հայաստանի սրբատեղիներից բերած սրբատաշ քարի կտորներ, խեցեղեն, քար Արարատի լանջից` գրեթե գագաթից, ջուր հայրենի պայթող աղբյուրներից… Ահա երկու կամ` հացահատիկի կալսման համար…, իսկ պատերին` ասույթներ - բացառապես Նժդեհից: Հուզիչ մի բան կար այս կնոջ ոգորման, համոզմունքի, նրա ներքին, կարծր ու… անպաշտպան կանացի էթիկայի մեջ: Առանց այսպիսի Ծռերի` երկիրը հայրենիք չի դառնում: Ինչպես հասկացա հանդիպման վերջում` նա էլ ինձ էր մի քիչ ծուռ համարում…

Այսօր Առողջագետի հետ այցելեցինք հայտնի սրտաբանական կլինիկա – զարմացել էինք այցելուների և հիվանդների քանակից, որքան շատ են Հայաստանում սիրտ – անոթային հիվանդները. դա նաև վիճակագրական փաստ է: Մի քանի րոպեում տեսանք մի քանի հայտնի մարդկանց – թաղապետ, հեռուստատեսային մեկնաբան, բժշկական համալսարանի պրոֆեսոր... Բայց մեծամասնությունը … նոր հարստացած մեր խավն էր ` հաստլիկ պարանոցներ, կլորիկ որովայններ, գեր ու գունատ դեմքեր: Այո, մեր նորահարուստ խավը դեռևս չի հաղթահարել սննդի գերսպառման իր հակումը … և հիվանդներ է մատակարարում սրտաբանական կլինիկաներին: Առողջագետի հետ մտածում էինք, որ առողջ ապրելակերպը հենց այս կոնտինգենտի համար է...Բայց նրանք կուզենա՞ն առողջ ապրել...

Այսօրվա լրատվությունից երկու շատ կարևոր դիտարկում ունեմ: Մեկը վերաբերում էր պարզեցված հարկի սկզբունքներին... Դատեք ինքներդ` մանր և միջին գործարարը հումք է առնում օլիգարխից` առանց փաստաթղթի, հարկային տեսուչը այս վերջիններից թուղթ է պահանջում, որը չկա և... իրավիճակը պատրաստ է: Բայց այստեղ օլիգարխին ոչինչ չի սպառնում, նա հաջողությամբ թաքցրել է եկամուտը, իսկ պատասխան է տալիս մանր կամ միջին գործարարը... Չտեսնված բա~ն, իշխանույթան շեշտերը նոր էին և հուսադրող...

Կառավարության նիստում քննարկվեց և երաշխիքները տրվեցին, որ անօրինական տներ կառուցած քաղաքացիները կստանան սեփականաշնորհման վկայականներ, ինչը նրանց դուրս կհանի անիրավական վիճակից: Այո~, պարզ է` իշխանությունը ձգտում է առանձնակի ցավոտ և հասունացած հարցերը արագ լուծել... Սակայն այդպիսի ուշադրությունը ի~նչ թանկ արժեցավ, ինչքան ավյուն խլեց, և, ափսո~ս` ինչ թանկ արյան գնով: Սիրելի իշխանություն` չէ՞ր լինի առանց ծեծի՜ այս բաները հասկանայիր... Բայց եթե իմանա~ս, թե դեռ ինչքան բան կա հասկանալու...

Հենց նոր ականջի տակով լսում էի երկու հետազոտողների ` Հրանտ Տեր-Աբրահամայան – Անտինյան: Հրանտը տաղանդավոր է, բայց աշխարհայացքային տեսակետից չի կայանում: Մի քանի տարում` ազգայնական հետազոտողի շրջանակից անցել է ազատական –«ՀԺ»-ական հրապարակախոսի շրջանակ… Որքա~ն պետք է մեր երիտասարդ մտածող խավին ճիշտ աշխարհայացքային-փիլիսոփայական կրթություն…Այլապես տաղանդը կմարի քաղաքականության բավիղներում…


Սիրելի ֆորում, Երևանի գարունը կարճատև է, շուտով շոգ է լինելու: Վայելենք գարնան այս պայծառ, տաք օրերը:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 19 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր իմ հազվադեպ ոչ պտղալի օրերից էր… Գրեթե ոչինչ չեմ գրել… Գուցե և անարդարացի եմ սեփական անձիս նկատմամբ, քանի որ ներքին աշխատանքը անտեսանելի է: Կյանքի և ապագայի խնդիրները այսօր սրտիս մեջ պատասխան էին փնտրում:

Շարունակում էի Առողջագետի մենագրության գիտական խմբագրումը… Նայում ենք մեր շուրջը, մեր ներկա բժշկության վիճակին և մտածում ենք, թե ամբողջական, բնական բժշկությունը ե՞րբ է բացելու իր ճանապարհը, ե՞րբ են մեր աշխատանքը և գիտելիքները ամբողջ ծավալով պետք գալու մեր երկրին: Գոնե առողջ սննդի հիմնական մոտեցունները մտնեին բժշկություն: Բայց չէ~, հնի իներցիան մեծ է…

“Որտե՞ղ մենք սխալվեցինք”,-հարցնում է հայտնի հեռուստաեսային մեկնաբանը երկու քաղաքական գործչի, սրանք էլ հավուր պատշաճի պատասխաններ են տալիս: Առաջին հայացքից ամեն ինչ ճիշտ են ասում, ճշմարտության մի եզր են բացում: Բայց մի եզրը ամբողջ ճշմարտությունը չի… Ես էլ հեռակա պատասխանում եմ հեռուստատեսային մեկնաբանին. մենք սխալվեցինք այն ժամանակ, երբ որոշեցինք մեր երկիրը կառուցել` պատճենահանելով ներկա աշխարհակարգի քաղաքական համակարգերը, որոնք էթիկապես և աշխարհահայորեն սպառված են և չեն կարող առողջ երկրի հիմք լինել … Բայց այս պատճենահանումն էլ այնքան հայավարի փնթի արեցինք, որ ստացանք այսպիսի պետություն… Ուրեմն, հարգելի Նվեր Մնացականյան, մենք սխալվել ենք էն գլխից… Իսկ երբ խոսում ենք ելքերի մասին, ապա դրանք պետք է հանգեն մեկ արմատական անհրաժեշտության` փոխել մեր պետականոթյան որակը, ստեղծել նոր որակի ազգային պետականություն:

Ապրիլի !3-ին հեռուստատեսային մարաթոն է` միջոցներ հավաքելու Հայաստանում ոսկրածուծի փոխպատվաստաման կենտրոն հիմնելու համար: Առաջին հայացքից ճիշտ և հիմնավորված քայլ է…Բայց առ այսօր, այդքան ջանքից հետո, որ թափվել է այդ ուղղությամբ (ի դեպ, այս գործի հովանավորներից է ՀՀ առաջին տիկինը) արդյունքը շատ համեստ է` պատվաստավել է ընդամենը ութ հոգի… Հիմա էլ այս մարաթոնը …
Հարգելի հայութուն, բոլորիդ և ամեն մեկիդ հստակ ասում ենք. ձեր ջանքը, ձեր մարաթոնները ու հավաքած միջոցները ծախսե~ք հայ մանուկ սերնդի մշակութային և հոգեկան առողջության համար, դրանով դուք կկանխեք նաև սպիտակարյունությունը: Իսկ դուք հազար ու միլիոն եք ծախսում ոսկրածուծ պատրաստելու համար, մինչդեռ … պիտի պատվաստեք առողջ կյանք, առողջ մշակույթ, առողջ աշխարհընկալում: Եթե իմանաք, որ սպիտակարյունության պատճառը հայ երեխայի հոգու քաղցն է` առողջ կյանքի և արվեստի նկատմամբ, սնեք նրա մարմինն ու հոգին, ապա նրա ոսկրածուծը չի հիվանդանա, և այսպես դուք կկանխեք լեյկոզները: Իսկ դուք մարաթոններ եք անում…

ՀԻվանդ քաղաքակրթություն, հիվանդ հայրենիք, ե՞րբ եք թողնելու հետևանքների քրքրելը և անցնելու պատճառների վերացմանը: ԻՍԿ ԵՐԿՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՆ ԳԼԽԱՎՈՐ ՊԱՏՃԱՌԸ ՍԻՐՈ և ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ՊԱԿԱՍՆ Է: ՆԱԵՎ ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ ԵՂԾՈՒՄԸ:

Այսօր լրանում է Իրաքի պատերազմի հինգ տարին, ավելի ճիշտ` Իրաքի նկատմաբ ԱՄՆ-ի ագրեսիայի և օկուպացիայի հինգ տարին: Ոչնչով չարդարացված պատերազմ… Միայն մի դրվագ. Բաղդադը գրավելուց հետո` անպաշտպան մնաց աշխարհահռչակ Բաղդադի թանգարանը, և բոլորը` ամերիկացիները, իրաքցիները, բրիտանացիներ, ով ասես` թալանում էին այդ թանգարանը: Մշակույթի դեմ ուղղված այս հանցագործությունը ծանր պատերազմական հանցագործություն էր, այն ուղղված էր համայն մարդկության դեմ, և ԱՄՆ-ը պետք է պատասխան տա դրա համար: Իսկ նույն ժամին հաշվենկատ ամերիկացիները պաշտպանում էին մեկ այլ շենք` նավթի նախարարության շենքը… Ահա թե ինչի համար է կռիվ տալիս խիստ ժողովրդավարական Ամերիկան…

Սիրելի ֆորում, պաշտպանենք ամենաթանկը կյանքում` Կյանքը, Գեղեցկությունը և Մշակույթը:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 20 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս նշանավորվեց մի կարևոր գործով: Որոշեցինք առողջ ապրելակերպի «Արշալույս» ձեռնարկս մեկական օրինակով հասցնել Երևանի բոլոր մանկապարտեզներին և դպրոցներին: Տեխնիկապես մի քիչ դժվար է, բայց արձագանքները շատ դրական էին: Թող մեկ օրինակ «Արշալույսը» աշխատի ...

Սակայն այս նախաձեռնության հետ կապված մի հետաքրքիր-զավեշտալի դրվագ եղավ: Զանգահարեցի Երևանի համայնքերից մեկի կրթության բաժնի վարիչին, թե այսպես-այսպես, նախատիպը չունեցող մի ձեռնարկ է, օգնեք` տարածենք ձեր ենթակայության կրթական հաստատություններում` որպես ընթերցարան, գրադարանի գիրք: Ցնցող էր պատասխանը` կհարցնեմ թաղապետին, եթե թույլ տա` ես ձեզ կզանգեմ: Հա~, տիկին պաշտոնյա, ես մոռացել էի, որ այսօրվա թաղապետը երեկվա ռայկոմի քարտուղարն է, որին պետք է հարցնել` փռշտա՞լ, թե՞ չէ: Իսկ ես կարծում էի, թե հայ պաշտոնեությունը ժողովրդավարական ու մտածող Հայաստան է կառուցում ...

Վաղը, այսինքն մի քանի րոպե անց` Երևանում արտակարգ դրությունը ավարտվում է, բոլորն սպասում են ` ինչպիսին է լինելու դեպքերի ընթացքը: Իշխանությունը մի ամբողջ ապացուցողական համակարգ է ստեղծում, թե իրադարձությունները կրիմինալ ծագում են ունեցել: Ես` որպես մարդաբան և հասարակական փորձագետ, ժողովրդի ներքին կյանքը առանձնացնում եմ բոլոր կրիմինալ երևույթներից և ասում. նրա ներքին դժգոհությունը, երբեմն ցասումը, ունենում է ուրիշ ծագում...և ուղղված է լինում իր նվաստացման դեմ, իր հոգեկերտվածքի ճնշման դեմ: Եվ դրա հետ կապված` կմիխիթարեի իշխանությանը, նաև գործող ու նորընտիր նախագահներին.. հայ համայնքի դժոհությունը ուղղված է Երրորդ հանրապետության ամբողջ դրվածքի` պետական – քաղաքական կարգի և նրա ցածր էթիկայի դեմ: Այնպես որ` գնացե~ք խորքը, գնացե~ք խորքը, մի~ ասըռեք միայն քրեական գործոնին, այնտեղ լուծումներ չկան...

«Շանթի» էկրանին սիրելի, շատ սիրելի Արմեն Ջիգարխանյանն է, որն ասում է «պատճառները շատ են` սկսած իսկական ճշմարտությունից մինչև հրահրումները: Չեմ կասկածում , որ կան լուրջ պատճառներ»: Այո~, պետք է գնալ դեպի պատճառները, դեպի արմատները ...

«Կոլեկտիվ հասկացությունը հայ մարդու համար չէ» -ասում է սիրելի արտիստը: Ափսո~ս ` դա ճշմարտություն է: Բայց մենք ճանապարհ ունենք` ՀԱՅ ՆՈՐ ԱՌՈՂՋ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ԿՐԹՈՒՄԸ , ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՀԱՄԱՅՆՔԻ ՍՏԵՂԾՈՒՄԸ ՄԵՐ ՈՒՂԻՆ Է:
«Չարն ավելի շուտ է արդյունքի հասնում, բարին երկար է սպասում»,- ասում է Արմեն Ջիգարխանյանը: Որքա~ն իմաստություն. որքան համբերատար պետք է լինեն` սպասելով մեր գործի արդյունքներին:

Մի հաղորդման մեջ իրար դեմ էին ելել հայ առաքելականի քահանան, հայ քրիստոյա աղանդավորը և հայ հեթանոսը: Մի~ կռվեք, սիրելինե~ր, ձեզ բոլորին կրթողը, մի աշխատանքի և լուծի տակ դնողը, հաշտեցնողը ոչ Քրիստոսն է լինելու, ոչ էլ հեթանոս աստվածները. ՁԵԶ ՄԻԱՑՆՈՂԸ, ՄԵԿ ԱԶԳ ԴԱՐՁՆՈՂԸ, ՁԵՐ ԳՈՐԾԻՆ ՔԱՂՑՐՈՒԹՅՈՒՆ ՏՎՈՂԸ ՁԵՐ ՆԵՐՔԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ Է և ՄԵՐ ԶՈՐԱՎՈՐ ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ:

Սիրելի ֆորում նորից ասենք մեծ գեղագետի հետ` ոչինչ չարժե մի երեխայի արցունքին: Ահա բոլոր դեպքերի և իրադարձությունների գնահատման միակ ճշմարիտ բանալին:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 21 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս խաղաղ օր էր և աշխատանքային, թեկուզ երկրում և նրա օդում լարվածություն կար: Աշխատում եմ մի ծավալուն հոդվածի վրա Հայաստանի ներկայի` այս օրերի և ապագայի մասին: Եվ տվայտում է սիրտս` ինչպե՞ս տալ գնահատականները, որ հագիս դատավորի քղամիդ չհայտնվի… Եվ որոշեցի վստահել սրտիս, դիտարկել ու հասկանալ այս ամենը և գնալ դեպի խորքը, ԴԵՊԻ ԽՈՐՔԸ…
Այսօր մի լուր շատ ցավ պատճառեց ինձ – մի թերթում լրատվություն կար` մարտի 1-2-ին զոհվածներից մեկի մասին: Այդ երիտասարդը` երկու երեխաների հայրը, նախորդ գիշեր երազ է տեսել, որ ատամները փշրվում են և լցվում ափի մեջ, և երազը պատմել էր մորը…Մտածել են, որ կորուստ է լինելու, գուցե տատը կամ պապը… Ամենատես և Զորավոր Կյանք, միթե՞ քեզ հայտնի են ճակատագրերը, միթե տասնյակ հազարավոր մարդկանց մեջ` հայտնի էին նաև զոհերը, և խորհրդանիշ- տեղեկությունը հասել էր տարաբախտ ընտանիքին:

Շարունակվում են մարտի մեկի իրադարձությունների գնահատականները: Նորից, նորից ու նորից գնահատողները թույլ են տալիս նույն սխալը – Ժողովրդի ներքին էթիկական լարումը, միայն նրա հավաքական հոգուն հայտնի ճշմարտությունը նրանք խառնում են պատճառա -հետևանքային շղթայի շատ հեռավոր օղակների հետ` անկարգություններ, բռնարարքներ … Սիրելի հետազոտողներ, ի՞նչ եք պլեճ անում քրեական դաշտում, այդպես դուք կարող եք ապակողմնորոշել և՜ ձեզ, և՜ իշխանությանը, և՜ ժողովրդին: Ախր մեզանից կյանքը պահանջում է մտնել պատճառագիտության դաշտ, Ազգային և Տիեզերական Էթիկայի դաշտ և այնտե՜ղ, այնտե՜ղ, այնտե~ղ ելք փնտրել Հայաստանի համար:

Ստեղծվեց քաղաքական կոալիցիա, որն ընդգրկում է չորս կուսակցություն: Դե ինչ` թող լինի կոալիցիա. ուժերի ամեն մի մեկտեղում, որն իր մեջ ունի մի կաթիլ էթիկա` կարող է օգուտ բերել երկրին…Եվ, իհարկե, եթե այդպիսի միավորումը իր մեջ չունի էթիկական լիցք, ապա այն կամ նրա ստեղծած իրավիճակը մի օր պայթելու են` ամայացնելով ամբողջ քաղաքական շրջապատը:

Չորս կուսակցությունը թող կազմեն քաղաքական կոլաիցիա, իսկ մենք երազենք,- չէ~, խորհե՜նք, մտածե՜նք, գործե՜նք մի ուրիշ կոալիցիա ստեղծելու ուղղությամբ`ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ, ՈԳՈՒ , ՍԻՐՈ և ԳԵՂԵՑԿՈՒՅԹԱՆ ԿՈԱԼԻՑԻԱ: Միայն այսպիսի հավաքական էթիկական ուժը կարող է և մեր ազգին, և մարդկությանը դուրս բերել ներկա աղետալի վիճակից…

Շարունակենք հայ հակամշակույթի մեր դիտարկումները: Մի երգիչ իրեն կոչել է Սասունցի Դավիթ… Շատ լավ… Հանրայինի մշակութազուրկ կոմեդիանտը նրա մասին է խոսում և ասում Սասունցի Դավթի քեռի… Ձենով Օհանը: Այս սուբյեկտը ծաղրում է իր ժողովրդի էպոսը: Ո~վ կոմեդիանտ, մի օր կգա Սասունցի Դավթի Քեռի Թորոսը և ծանր ցախավելով կմաքրի Հանրայինի բեմը հակամշակույթի տխրահռչակ աղբից ու նրա ասպետներից:

Հարգելի քաղաքական կոալիցիա, իսկ քո առջև խնդիր դնու՞մ ես` առողջացնել Հայաստանի մշակույթը, թե՞ մշակույթն այնպիսի մանրուք է, որ չի կարող հիշատակվել կոալիցիոն համաձայնագրերի մեջ… Մինչև չհասկանաք մշակույթի կենսական նշանակությունը, մինչև չհագեցնեք ժողովրդի սրտի քաղցը, մինչև չսիրեք ժողովրդի հոգին` քոչարի պարող ցուցարարները ձեր գլուխը դեռ շատ են ցավացնելու… ՆՐԱՆՔ ՊԱՐԵԼ, ԱՊՐԵԼ, ՍԻՐԵԼ ԵՆ ՈՒԶՈՒՄ, ԻՍԿ ԴՈՒՔ ԿԱՐԾՈՒՄ ԵՔ ԹԵ ՆՐԱՆՔ…իշխանություն են ուզում: Վերադարձրեք Ազգին նրանից խլված երազները, երգերը, տոները, նրա Կյանքը և Հպարտությունը, և նա ձեզ կհանձնի մի այնպիսի մանրուք, ինչպիսին…իշխանությունն է…

Սիրելի Ֆորում, ասենք մեր պետական իշխանությանը` մեզանից մի խլիր մեր ԱՐԱՐՉԱՇՈՒՆՉ ԿՅԱՆՔՆ ՈՒ ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ, մենք էլ քեզ կթողնենք քո նյութաշունչ իշխանությունն ու հարստությունը…Ահա այսպիսի …Տիեզերական Առ և Տուր…

Բարի գիշեր

Այսօրս` 22 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս պայծառ աշխատանքային օր էր: Զարմանալի բան. տարիներ շարունակ կարող ես առողջ սննդակարգին հետևել, խնամել սեփական առողջությունը, բայց աննկատելի կարող է սխալ սողոսկել և ինչ որ բան վթարել: Սնունդս բուսական է, օրական երկու անգամ, շատ զուսպ , բայց արի ու տես, որ գիրանում եմ: Այսօր որոշեցի ավելի արթուն և ավելի քիչ սնվել: Եվ ինչ` ամբողջ օրն ավելի թեթև էի, ավելի աշխատունակ ... Ու մտածում էի` ինչպես են աշխատում մարդիկ օրը երեք-չորս անգամ ծանր սնունդ ընդունելով` խորովածներով ու կոկա - կոլաներով: Մի խոսքով, սիրելիներ, պայծառ ուղեղով աշխատելը հրաշալի բան է...

Այն հոդվածը, որի վրա աշխատում եմ, ընդգրկում է մեր կյանքի լայն համայնապատկերը ... Եվ մի ռակուրս կար, թե տեսնես` նորընտիր նախագահը ու՞մ է նշանակելու գործադիրի ղեկավար, և ենթադրելի էի, որ նրա ընտրությունը մեծ չէ և «լավագույն դեպքում վարչապետությունը կտա մի բանկոկրատի, տեխնոկրատի կամ դեմոկրատի, որը ոչինչ չի հասկանում բարձրագույն ազգային շահից և աշխարհից...»: Առաջ չեմ անցնում ենթադրությանս մեջ, բայց այսօր նորընտիր նախագահին տեսանք Ճրագալույսի Պատարագին և ու~մ ուղեկցությամբ` Կենտրոնական բանկի նախագահի: Սա այն անձն է, որ Միջազգային Արժութային Հիմնադրամի(ՄԱՀ) հետ համագործակցելով` «նպաստեց» դոլլարի արժեզրկմանը և դրամի այսպես կոչված արժեվորմանը, որը հայ աշխատավոր խավից խլեց մի քանի հարյուր միլիոն դոլլար: Եվ ահա` ի դեմս նրա գուցե այսօր տեսնում էինք Հայաստանի վաղվա վարչապետի՞ն... Ես այսօր արդեն կմերժեի նորընտիր նախագահի այդպիսի քայլը... Բայց Պատմությունը իր խաղն է խաղում, գուցե հենց այդպես պետք է լինի...

Այս կյանքից հեռացավ Վարազդատ Հարությունյանը, վանեցի վերջին մոհիկանը, տեսնես` Հայաստանում Վանում ծնված վանեցի էլ մնա՞ց, ո՞վ մեզ պիտի պատմի այն չքնաղ երկրից, Արտամետի խնձորից, քաղաքի մեջ վազող մաքուր առուներից, քաղաքային գեղեցիկ կենցաղից, ո՞վ պետք է մեզ համար խռպոտ ձայնով «Դլե յաման» երգի: Սիրելի ճարատարապետ, այնտեղ` Հայաստանի երկնքում, հայկական Վանը անվթար է և գեղեցիկ, այնտեղ դու կտեսնես քաղաքիդ բոլոր հանճարեղ զավակներին... Իսկ մենք ասում ենք. Սիրելի~, կորուսյալ երկի՜ր, մենք մեր սրտի մեջ պետք է կենդանացնենք քո անուշ բարբառները, հնչեցնենք քո երգերը, քո հերոսական պարերը և այդպե~ս, այդպե~ս, այդպե~ս քեզ ոգեկոչելով` մի օր էլ կարժանանանք քո անուշ տեսքին...

Սիրելի ֆորում, քնելուց առաջ մեր սրտի ձեռքերով գրկենք մեր անուշ, մեր դառը, մեր պաշտելի Հայրենիքը:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 23 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր տոն էր` Հարության օրը: Զգացումներս բազմաշերտ էին. մի շերտը ժողովրդական տոնի զգացումն է. հիշում եմ մանկությունս` ձվեր «կռվացնելու» մեր խաղերը, հիշում եմ ժողովրդական ուխտագնացությունները ... Ահա իններորդ դարի Մաքենիս վանքը, բարձր լեռան գագաթին` Սարի սուրբը, Տաշ-կափունը (Քարե դուռը): Այդ ուխտագնացությունների մեջ կրոնականություն գրեթե չկար, այլ միայն ժողովրդյան ուրախություն ...

Սակայն, երբ տոնի ուրախությանը խառնվում են դոգմատիկ տեքստեր` համառ ու կրկնվող` իմ ուրախությունը պակասում է. «կարմիր գինին Քրիստոսի արյան խորհրդանիշն է, որ մաքրեց մարդկության մեղքերը...»: Եվ ամենայն քարացած այսպիսի պնդում պակասեցնում է կյանքի թրթիռը, զգացումը... Ներկա մարդկությունը` թաթախված սխալների մեջ, մտածում է, թե Քրիստոսը իր մեղքերը քավել է` էլ ի՞նչ գործ կա անելու ...

Ահա եկեղեցիները` Հռոմի պապը, մեր Վեհափառը, բարձր ու թանկարժեք թագերը գլխներին, շքեղության ու ճոխության մեջ` հորոդոր ու խրատ են կարդում մարդկությանը ... Նույն ժամին` ամենուր էթիկական, էկոլոգիական և սոցիալական ախտահարված վիճակ է, բայց եկեղեցիների մոտեցումը շատ մակերեսային է, ոչ կենսական, նրանք միայն սպասարկում են հիվանդ աշխարահակարգի ճակատը, բայց չեն կարողսանում հասնել մարդկության սրտին ու վերափախել, կրթել այն... Եվ երբ պատկերացնում ես այս մոլորակայաին ճգնաժամի պահին ի~նչ ծանր աշխատանքի է կանգնած Աստվածորդին, մարդկության մյուս Մեծ Ուսուցիչները, ինչ արյուն-քրտինք է կաթում նրանց հրեղեն ճակատներից ... Նույն պահին, օրինակ, մեր Վեհափառի ճակատին հանգչում է բարձր ու թանկարժեք թագը, իսկ շուրթերից հնչում են աշխարհիկ, գրեթե քաղաքական հորդորներ, որոնցով նա յուղում է ներկա գտնվող պաշտոնեության անհանգիստ սրտերը:

Այսօր մի հետաքրիքիր իրադարձություն էր եղել` մի հայտնի մահմեդական գործիչ ընդունել էր կաթոլիկություն: Լավ էր արել, իր գործն է: Բայց լուրն այնպես էր մատուցվում, որ քրիստոնեությունը մի մեծ առավելության է հասել իսլամի հանդեպ ... Ողորմելի մտայնություն, որ նորից բաժանում է ժողովուրդներին և կրոնները: Այդ ե՞րբ է կաթոլիկ եկեղեցին` մի ջերմ ու սրտագին ուժով ելել մոլորակը պատած ախտերի դեմ: Նույն պահին, իսլամը ավելի երիտասարդ ավյունով ճակատ է տալիս մոլորակային նյութապաշտության դեմ... Այնպես որ` մի~ հրճվեք, թե մի մահմեդական քրիստոնյա է դարձել կամ հակառակը: Հրճվենք, եթե նրանցից մեկը, մեզանից մեկը... Մա~րդ է դարձել:

Այսօր մի խումբ չինացիներ էին Հայաստանում` գործարարներ, դիվանագետներ: Հրաշալի է, ճիշտ է իմաստուն Արևելքի հետ համագործակցելը:

Հրաշալի մի հաղորդում նայեցինք` մեծանուն Ջիվան Գասպարյանը. խորունկ, հայեցի, բնական, մարդկային: Թող երկար ապրի, վայելենք իր քաղցր, կենսատու ներկայությունը Վարպետը ասում էր` «Այնքան աստղեր կան, որ իրար չեն տեսնում, մեղք են, թյուրիմացության մեջ են» :

Այսօրվա տեսած-լսած մշակութային մի գոհար եմ ուզում նշել` «Ուրֆայի կատակերգ» , կատարում էր Արսեն Գրիգորյանը` սփյուռքահայը, պարում էր «Կարինը» ` Գագիկ Գինոսյանի առաջնորդությամբ,- վեհասքանչ , հերոսական լեռնապար....

Այսօր Հանրային հեռուստատեսությունը նույն ձեռագրով, նույն պնդաճակատությամբ շարունակում էր մշակութային ահաբեկչությունը և հայ հանդիսատեսին մատուցում նույն ողորմելի ընթրիքը` մեկ թրիլլեր և մեկ մարտաֆիլմ: Հայ երիտասարդություն, եթե երբևէ ուզում ես որևէ հեղափոխություն անել, ապա առաջինը` երես թեքի~ր հայ հակամշակույթի այս հանրային-պետական կենտրոնից...

Սիրելի ֆորում շնորհավորում եմ բոլորիդ տոնը, թող մեր սիրտը հարություն առնի և հաղթահարի ամենայն կասկած, վախ, անտարբերություն և անսրտություն...

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 24 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրս լիքն էր հակասական զգացումներով և ապրումներով:

Այսօր ավարտեցի աշխատանքը այն հոդված – էսսեի վրա, որն արտացոլում է Հայաստանի ներկա վիճակը և ապագայի ուղիները: Մերոնց աչքին` դա արդեն քաղաքականություն է` գործունեության մի տեսակ, որը կամ անպտուղ է, կամ տալիս է ոչ հասուն պտուղներ: Առողջագետը արդեն մի քանի օր է մեղմ կշտամբում է` այն գործը չես անում: Philosopher-ը ասում է. «Երկրին Մեծ Հանդուրժողականություն է պետք, երկրին Մեծ Խաղաղարար է պետք: Ամեն մարդ պետք է երկրին: Նրանց տարաբաժանումը ոչինչ չի կարող տալ, ոչինչ չի ստեղծի...»:

Լսեցի սիրելիներիս և էսսեի հետգրության մեջ սիրտս խոնարհեցրեցի բոլորի առջև, ում գուցե ցավ կպատճառի այդ աշխատությունը...Առաջին նախագահի, գործող և նորընտիր նախագահների, մեր կուսակցապետերի առջև...Բոլորը, բոլորը, բոլորը իրավունք ունեն մասնակցելու Նոր Հայրենիքի շինարարությանը: Այս միտքը քաղաքականության ավարտն է...

Այսօրվա Հիշատակի օր էր, այցելեցինք մեր ծնողներին`Առողջագետի հոր և մոր գերեզմանին: Նրանք հայ գրականության սքանչելի գիտակներ էին, մեծ մանկավարժներ, ինձ համար վայելք է եղել նրանց հետ շփվելը: Նստում էինք բաց պաշտգամբում, շնկշնկում էր Շիրակի օդը, և խոսում էինք գրականությունից, արվեստից, գեղեցկությունից: Հիշում եմ, երբ առաջին անգամ նրանց տուն գնացի այցի` ասացի Հարություն Նալյանին. կարդացե՞լ եք Չարենցի «Ի խորոց սրտի բանաստեղծությունը», որ տպագրել է «Գրական թերթը» շատ տարիներ առաջ: Նա ժպտաց, դարակից հանեց Չարենցի հատորը միջից մի թերթ և ասաց. Ահա «Գրական թերթի» այդ համարը:
Հարգանք ու սեր մեր պայծառ ծնողների հիշատակին:

Ցնցող մի տեսարան հանդիպեց գերեզմանոցի մուտքի մոտ, որի լայն հրապարակը վերածվե~լ էր... Էլիտար Գերեզմանոցի... Այստեղ թաղված էին երկրիս մեծահարուստները. մուգ գրանիտի լեռներ, արձաններ, «հյուրանոց» հիշեցնող շքեղ գերեզմաններ: Նայում էի այդ կորուսյալ հարստությանը և խղճում մեր դրամատերերին` այս ողորմելի նյութական մրցույթի համար: Գերեզմանների վրա նրանք ծախսում են հսկա գումարներ` առանց որևէ օգուտի հանգուցյալների համար: Մինչդեռ քանի~ բանաստեղծի, քանի~ գիտնականի գիրք այժմ անտիպ է` երկու դրամ չլինելու պատճառով: Հայ դրամատիրություն, արհամարհելի է քո նեկրոպոլյան փառասիրությունը...

Այսօրվա միջազգային համայնապատկերից մի դիտարկում ունեմ. Արևմտյան Հայաստանի Տիգրանակերտի շրջանում թուրքերն ու քրդերը զարկում են իրար... Հայտնի է, որ թուրքերը Մեծ Եղեռնը իրականացրել են նաև քրդերի ձեռքերով, իսկ հիմա այս երկու էթնոսը մեր բնիկ հողի վրա իրար կոկորդ են կրծում: Չեմ չարախնդում, բայց քրդերի ապաշխարությունը մի մարդավարի դեռ չենք լսել, թեկուզ զղջում և ափսոսանք երբեմն արտահայտել են: Որքա~ն հայ մանուկներ են քրդացել, որքան թանկ արյուն է այժմ խայտում այն լեռներում`անտեղյակ և գուցե...տեղյակ իր ծագմանը... Ջերմ համբյուրս մեր հեռավոր մանուկների աչքերին...

Այսօր երկրում խաղաղ էր, հայլուրային մադոննան ժպտերես էր, նույնիսկ` ուրախ: Նորընտիր նախագահի այցը Մոսկվա մի քիչ վստահություն էր ավելացրել պաշտոնական լրատվությանը... Բայց չէր փոխվել պաշտելի Հանրայինի հակամշակութային ձեռագիրը: Մեր հեռուստադիտողը ստացավ իր... մի բաժին թրլիլլերը, մարտաֆիլմից մեզ փրկեց... մի վավերագրական ֆիլմ` ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏԻ մասին:

Սիրելի ֆորում, այսօր ասենք, որ մահը պատրանք է, մահ չկա, բայց տարբեր աշխարհներում ապրող և սրտագին սիրով կապված մարդկանց կարող է թվալ, թե նրանք շատ հեռու են իրարից: ԲԱՅՑ ԿՅԱՆՔԸ ՄԵԿՆ Է, ՏԻԵԶԵՐՔԸ ՄԵԿՆ Է, ԻՍԿ ՍԵՐ ԵՎ ՈՒՐԱԽՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱ ԲՈԼՈՐ ԱՇԽԱՐՀՆԵՐՈՒՄ:

Բարի գիշեր:

Սովորաբար աշխատում եմ չընդհատել այս հեղինակային շարքը, թեկուզ շատ մտորումներ է առաջացնում, բայց երեկվա մեր տեսածի առումով այնուամենայնիվ մի երկու դրվակ ուզում եմ ներկայացնել: Այսպես ասած, մեր ազգային բնավորության "լավ" կողմերի վերաբերյալ:
Մի երկու տարի առաջ պայմանավորվել էինք մի շարք դպրոցների տնօրենների հետ` այնտեղ ուսուչիցների և աշակերտների համար հանդիպում անցկացնելու, առողջության, հիվանդությունների կանխման, առողջ սննդի, վերջապես կյանքի մասին խոսելու, հաևցերին պատասխանելու համար: Տպավորությունները շատ էին, շատ կերպարներ տեսանք, նորից ու նորից շատ բան հասկացանք մարդ արարածի հետ կապված...
Եվ ահա, ըստ պայմանավորվածության գալիս ենք Րաֆֆու անվան դպրոց: Անմիջապես զգացինք, որ ըստ հայկական դառը սովորության արդեն ինչ-որ մեկը հասցրել է ինչ-որ "քար" գցել... Ահագին սպասելուց հետո մի խղճուկ լսարան ստացանք... մեկ-երկու տասնյակ ոչ առաջատար աշակերտներից և մանկավարժներից... Դահլիճը սառը, անխնամ, ուշադրությունը` մինիմալ քաղարակիրթ: Դառն էր մեզ համար այն գիտակցությունը, որ մեր բերած շքեղ և կենսալից գիտելիքը այդպիսի ընդունելության արժանացավ: Սակայն մենք բավականաչափ կոփված ենք այդ առումով, խոսքը եղավ կենդանի և հետաքրքիր, բայց մենք հեռացանք` հիշելով հայտնի աստվածաշնչյան խոսքերը:
Սակայն հետաքրքիրն այն է, որ հաջորդ օրը պատահմամբ ռադիոյով լսեցի, որ հաջորդ իսկ օրը այդ նույն դպրոցում մի-քանի ժամ տևողությամբ, պաշտոնյաների ներկայությամբ, լրատվամիջոցների ակտիվ մասնակցությամբ և տնօրենի "բարձր" ղեկավարությամբ մի ճոխ միջոցառում է տեղի ունեցել` հայոց եղեռնին նվիրված:
Ես իհարկե դեմ չեմ և չեմ կարող լինել այդպիսի միջոցառմանը, սակայն միթե եղեռն չէ, որ այդ երեխաների և ուսուչրցների մեծ մասը հիվանդ են, վաղը մեկ երրորդը անպտուղ են լինելու, վիրահատվելու են խոցի կամ սրտային անոթների խցանման պատճառով... գուցե նրանց կյանքի և առողջության խոսք էինք բերել, ո~վ հազարամյա դպրոց ու դպրություն ունեցող "չիմաստուն" ժողովուրդ, ո~վ դավաճան պաշտոնյա...
Փոխանակ մահը կյանքի մաս դարձնենք, մահվանից Կյանքը խնայելու դասեր առնենք, մենք, ցավոք սրտի, կյանքը Մահվան բաժին ենք դարձնում, չխնամելով Կյանքի ծաղիկը, անընդհատ մահվան կուլտն ենք հզորացնում:
Ինչպես Գոգոլի "Ռեվիզոր"-ի գլխավոր հերոս Չիչիկովը, այնպես էլ մենք մեր "հին ու մշակութային", առավելևս "առաջինը պետականորեն քրիստոնեություն ընդունած" մեր սիրելի ու դառը Հայրենիքում շատ մեռած հոգիներ ու շատ այպանելի երևույթներ տեսանք, մեր Կյանքի գիտելիքը տարածելիս:
Առիթի դեպքում պիտի գրենք և խոսենք այդ մասին, ցավոք սրտի, առանց այս վիրահատական նշտարի մեր ազգի և հենց մեր երեխաների համար ապագա չկա:

Այսօրս` 25 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր առավոտս սկսեցի «Արշալույս»-ի տարածմանն ուղղված քայլերով: Նպատակ ենք դրել մեկական օրինակ հասցնել մանկապարտեզներին և դպրոցներին: Շատ հետաքրքիր աշխատանք է` ո՜վ է հեռախոսագծի մյուս ծայրում, ինչպե՜ս է ընկալում ասածդ ... Շատ հետաքրքիր դիտարկումներ ունեցա: Այսօր մի մանկապարտեզի տնօրեն գովում էր իր թաղապետին, թե եթե ասե~ք նրան, ինչպե~ս կօգնի... Եվ ինքը հրաժարվեց մեկ օրինակից... Բայց հիմնական մասը արձագանքում է ջերմ և ըմբռնումով...

Այսօր շարունկում էի Առողջագետի «Նոր անգիտաց անպետի» խմբագրումը: Հենց այսօր էլ առողջապահության առաջատարներն ասում էին, թե այդ գծով օրենսդրությունը հնացած է, անհրաժեշտ է նոր օրենք: Եվ նրա համար, որ... մեր դիպլոմներն անցեն արտասահմանում, որ հասնենք «եվրոպական» չափանիշներին: Զարմանալի գաղութային հոգեբանություն... Ես ու Առողջագետը լսում էինք և ասում. այս բժշկությամբ ու՞ր եք գնում, ե՞րբ է նորանալու բժշկության աշխարհայացքը, ե՞րբ է ներդրվելու բնական բժշկությունը, ե՞րբ է գործելու առողջ ապրելակերպի կանխարգելիչ համակարգը: Եվ արձանագրեցինք` առողջապահության հեղափոխությունը իրականցվում է Առողջագետի սեղանին:

Այսօր մամուլում հանդիպեցի մի հետաքրքիր փաստաթղթի: Հայ եկեղեցու մի քանի հավատացյալներ ու սպասվորներ նամակ են գրել Գարեգին 2-րդ կաթողիկոսին, այդ նամակը հայտնի է հանրությանը: Պետք է նշեմ, որ Հայ եկեղեցու ճգնաժամը դեռևս 2001-2002թթ. արտացոլվել են մեր աշխատանքներում: Հիշյալ նամակում կար մի մեծ անճշտություն. իբրև թե մեր երկրում վերջին տաս տարում իրականացվում է սխալ քսղաքականություն ժողովրդի նկատմամբ: Իսկ ես հարցնում եմ. իսկ դրանից առա՞ջ...
Մի բան հստակ է. Երրորդ հանրապետության պետականությունը հիվանդ է, և նրա հիվանդությունը տաս տարվա պատմություն չունի, այն, իմ կարծիքով, բնածին արատ է և հատուկ է նրա բուն էությանը: «Տաս տարվա» թեզը մեծ կեղծիք է, այն զուտ քաղաքական ծագում ունի, կխորացնի պառակտումը և չի առողջացնի մեր հիվանդ երկիրը...

Այսօր վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի մահվան տարելիցն է: Հարգանք նրա հիշատակին: Մի երկու կարևոր դիտարկում: Հաղորդումներում հիշվում էր, որ հանգուցյալ վարչապետը շատ է սիրել ժողովրդական երգը, հերոսական մեր երգերը, այսօր էլ նրա հիշատակի համերգին հնչում էին հենց այդ երգերը: Ափսո~ս, չեմ նկատել, որ վարչապետի կենդանության օրոք մեր հեռուստատեսությունը վարեր ազգային-մշակութային քաղաքականություն: Հիշե~ք վարչապետի կառավարության մեջ մշակույթի նախարաներին և թախիծը կպատի ձեր սիրտը. այդքան էլ մակերեսային, այդքան էլ ապաշնորհ մշակութային քաղաքականություն: Մի իղձ ունենք. հանգուցյալ վարչապետի քաղաքական ժառանգները թող ճշգրտեն կուսակցության մշակութային քաղաքականությունը...Եվ Հանրայինի վրա ազդելու իրենց հնարավորությունները...

Երկրում ներքին լարվածություն կա, պետական այրերի դեմքերին նկատվում են նոր կնճիռներ.. Այսօր շարունակում էի այն հոդված–էսսեի զննումը, որ ավարտել եմ երեկ: Ինչպե՞ս ասել խոսքը, ինչպե՞ս չխորացնել պառակտումը, ինչպե՞ս չլարել առանց այն էլ լարած նյարդերը: Ուղին մեկն է` սիրել այս հայրենիքը և նրա բոլո~ր, բոլո~ր, բոլո~ր աշխատավորներին: Չկա մեկը, որն իրավունք չունենա մասնակցելու հայրնիքի վերաշինությանը: Ատելությունն ասում է. այսինչը չի~ կարող մասնակից լինել հայրենիքի գործին ... Սերն ասում է` բոլո~րն իրավունք ունեն:

Սիրելի Ֆորում, մենք էլ ասենք. ԲՈԼՈՐՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ ՈՒՆԵՆ....

Բարի գիշեր:

Մեջբերում:

---

Հեղինակ-ի խոսքերից

Մի բան հստակ է. Երրորդ հանրապետության պետականությունը հիվանդ է, և նրա հիվանդությունը տաս տարվա պատմություն չունի, այն, իմ կարծիքով, բնածին արատ է և հատուկ է նրա բուն էությանը: «Տաս տարվա» թեզը մեծ կեղծիք է, այն զուտ քաղաքական ծագում ունի, կխորացնի պառակտումը և չի առողջացնի մեր հիվանդ երկիրը...

---

Այո հարգելի Հեղինակ, մեր Մայր Հայաստանը իսկապես հիվանդ է: Եւ հիվանդության հիմնական հարուցիչները թերևս իրար հաջորդող բուժող անձնակազմներն ու նրանց մեթոդներն են:
Հիմա էլ իրար մեջ պայքարում «արմենիկում»ի և մի անգամ արդեն իրեն չարդարացրած տզրուկաբուժության ջատագովները:

Այսօրս` 26 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր շարունակում էինք “Արշալույս”-ի տարածումը: Ուրախանում ենք, որ գիրքը մտնում է մանկապարտեզներ` գոնե մեկ օրինակով: Այնտեղ նա կաշխատի: Ուզում եմ նշել մի երկխոսություն` մանկապարտեզի տնօրենի հետ: Նա ինձ ասաց, որ առանց թաղապետարանի համաձայնության` ինքը չի վերցնի գիրքը: Իհարկե, մենք այս գիրքը տարածում ենք որպես ընթերցարան և ոչ պաշտոնական ներդրվող կրթական ձեռնարկ: Մանկապարտեզի տնօրենը ինձ կուրախացներ, եթե իմանայի, որ մեր պետականությունը զգոն է և միայն առողջ կրթություն է թողնում նախադպրոցական հիմնարկ: Բայց ավաղ` տասնյակ մանկապարտեզներում օտար դրամաշնորհներով ներդրվում են մեր մանուկ սերնդի զարգացմանը վնասող կրթական մոտեցումներ:

Այսօր ավարտեցի մի հոդված-էսսե` “Դեպի նոր գոյություն, դեպի նոր պետականություն”: Այն գրել եմ Այգի հորդորով, որը միտք էր հայտնել, որ մեր աշխատանքները տարծվեն նաև մամուլի միջոոցով: Հոդված- էսսեն ուղարկեցի մի թերթի, պետք է բանակցենք: Այս աշխատությունն իր մեջ ունի Հայաստանի ապագայի տեսլիքը` միայն սկզբնական ուրվագծի մեջ, մնացյալը ցույց կտա կենդանի կյանքի ընթացքը:

Այս տարի նշվելու է Սարդարապատի հաղթանակի 90-ամյակը: Անկրկնելի վառ հիշողություններ ունեմ ութսունական թվականներից: Առողջագետի հետ, մեր փոքրիկ մանուկներին առած, գնում էինք Սարդարապատ: Ես նրանց թողնում էի և լուծվում բազմահազարանոց ժողովրդի մեջ: Ահա “Վասպուրական” պարի խումբը, պարողները 60 տարեկան և ավելի տարիքով մարդիկ, մեծ մասը` ծնված Երկրում: Պարում էին այդ հզոր վանեցիները, ի~նչ գեղեցիկ ու ծանր ծնկածալումներ, ի~նչ հանդիսավորություն. այդպիսի ցնծագին զգացում այլևս երբեք չեմ ապրել: Գալիս էին տասնյակ խմբեր, մեր բնիկ հայրենիքի ձայնեղ զավակները… Խնդությունը և արցունքը ճնում էին սիրտս, մի քանի ժամ խենթ պտույտներից հետո` գտնում էի իմ սիրելիներին, որոնք ներում էին իմ սերը մեր ժողովրդական ու գեղջկական արվեստի նկատմամբ… Հիշում եմ մեր Philosopher-ին` մանկական սայլակի մեջ, վառ արևից թուլացած…

Փարաջանովի կոլաժների ցուցահանդեսը Կիևում: Զարմանալի է, բայց` փաստ, մեկ մարդ իր սրտում կարող է տեղավորել երեք` մշակութապես բավականին տարբեր ժողովուրդների ազգային արվեստները և յուրաքանչյուրի համար լինել յուրային` ազգային- մշակությաին գործիչ: Փարաջանովն է` հայ, վրացի և ուկրաինական արվեստների այս ժառանգորդը: Բայց մի շտկում ունեմ, որը թերևս «մոռացվում» է. Փարաջանովը նկարահանել է «Աշուղ Ղարիբ» ֆիլմը, որը ադրբեջաներեն է և այս ժողովրդի աշուղական և ժողովրդական երգարվեստն է ներկայացնում: Ես ցնցվել էի այդ ֆիլմը նայելիս, Փարաջանովըւ հասկանում էր նաև թուրքի հոգին: Հյութալի, ջերմ, ազնվաշունչ մի ֆիլմ էր դա... Սրանով ես ուզում եմ նշել, որ յուրաքանչյուր ժողովրդի ոգի ունի վսեմություն և ասպետություն, այս դեպքում մենք դա տեսնում ենք նաև էթնիկ հակառակորդի մոտ: Մեծ Փարաջանովը մեզ տալիս է հումանիզմի այդ ազդակը:

Մի լուր միջազգային լրահոսից. աճուրդի է հանվել Կարլա Բրունիի` Ֆրանսիայի առաջին տիկնոջ` մոդելի և երգչուհու մերկ լուսանկարը: Սկզբնական գինը 4 միլիոն դոլլար է: Գեղանի, թախծոտ կնոջ լուսանկար է... բայց գի~նը, բայց փա~ստը: ժամանակակից Արևմուտքը խենթացել է իր հարստությունից և բավարարվածությունից և ծերանում է … այդ բավարարվածության մեջ:

Սիրելի Ֆորում, անհագ սիրել կյանքը և ... չծերանալ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 27 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօրվա աշխատանքս և հաճույքս էր կարդալ Զորավար Նժդեհի աշխատությունը` Լեռնահայաստանը - Սյունիքը Խորհրդային Հայաստանի կազմի մեջ մտցնելու մասին: Զորավարի գերմարդկային սխրանքի մասին: Պարզվում է, որ խորհրդային դեսպանորդ Լեգրանի և Առաջին հանրապետության միջև կնքած պայմանագրի համաձայն` Սյունիքը անջատված է եղել Հայաստանից և հանձնված Ադրբեջանին: Զորավարը` հայրենապաշտ Լեռնահայաստանի ժողովրդի գլուխն անցած` փշրել է թուրք- ադրբեջանական - բոլշևիկյան զորքերը և ստիպել Սյունիքը մտցնել Հայաստանի կազմի մեջ:
Զորավարի տարեգրությունը շնչում է անկասելի ուժով ու հավատով: Նրան կարդալիս` պրկվում է մարդկային սրտի զորությունը... Զորավար, օգնի~ր մեզ` այս Հայաստանը մտցնելու Ոգեկան Հայաստանի կազմի մեջ, փրկելու նրան էթիկական ուծացումից ու փչացումից: Զորավարը մեզ հետ է, նա Մասիսի լանջերից հայու~մ է Հայաստանը...


Շարունակվում են քննարկումները Հայաստանի հետընտրական իրադարձությունների շուրջ: Եվ հարցնում են` շարունակե՞լ, թե՞ չշարունակել, կամ ինչպե՞ս շարունակել երկխոսությունը հակամարտող կողմերի` արմատական ընդդիմության և իշխանության միջև: Ես նայում եմ այդ քննարկումներին և ասում. Հայաստանում կա մեկ երկխոսության անհրաժեշտություն` Հայ Ազգի և նրա հոգեկերտվածքը ախտահարող պետականության, նրա քաղաքական կարգի միջև: Մնացած հակամարտությունները և երկխոսությունները կեղծ են և լուծում են միայն իշխանության բաժանման խնդիր: Հայ Ազգ - պետականություն երկխոսությունը լուծում է մեր գոյության խնդիրը` պետականության որակը փոխելու առումով: Սա է գործը: Սա է կռիվը: Այդ անարյուն կռվում պետք է հաղթի Հայ Ազգը և Հայ Մշակույթը:

Այսօր մի հետաքրքիր դիտարկում ունեմ. Կառավարությունը ընդունեց
«Հանցագործությունների կանխման պետական ծրագիրը», ստեղծվեց հանձնաժողով` Ոստիկանության պետի ղեկավարությամբ: Կողքից նայում եմ ու դառը ժպտում. ախր ոստիկանապետը ինչպե՞ս է կանխելու հանցագործությունները, ախր սա նախ մշակությաին խնդիր է: Հեռացրեք ծեծն ու ջարդը, սպանությունը հեռուստաէկրաններից, և հանցագործությունները կնվազեն 20%-ով: Թող հայ երիտասարդությունը պարի քոչարի ու ծափպար և երգի մեր հերոսական երգերը` մի քսան տոկոս էլ այստեղ կպակասեն... Ապա լուծե~ք սոցիալական հարցերը... Ապա` հայ վերնախավը թող գոմշաճակատ մեքենաների փոխարեն` փարի~ մեր կյանքին ու մշակույթին, սրանով կրթի մեր երիտասարդությանը, մի 30% էլ այստեղ հաշվե~ք… Իսկ ոստիկանապետի փոխարեն հանձնաժողովի նախագահ նշանակեք... մի փիլիսոփա- ազգագրագետի... Իսկ դու~ք հանցագործությունների դեմ մահակ եք ճոճում...

Այսօր Համաստեղին նվիրված գիտաժողով էր... Համաստեղ և Մնձուրի` արևմտյան բնիկ գյուղական համայնքի երգիչներ ... Արևմտահայ գյուղ, քո լեռները, քո արտերը, քո գութանները, անուշ բարբառներն ու երգերը... Միթե՞ այդ բնիկ գեղեցկությունը այլևս չի վերականգնվելու: Սիրելի, կորուսյալ աշխարհ, Համաստեղի ու Մնձուրու կախարդական վրձիններով նկարված` տեսնում եմ քեզ... Քեզ սեղմում եմ սրտիս, լսում եմ քո շնչառությունը և երազում` այն լեռների վրա, այն խորունկ կիրճերում, Մշո դաշտերում նորից հնչեին մեր բարբառները, մեր երգերը...

Սիրելի ֆորում, Հայկական բարձրավանդակի մեկ տասներորդ մասի վրա` ներկա Հայաստանն է: Այստեղ մեր սիրտն է: Այստեղ պահպանենք մեր լեզուն ու բարբառները: Այստեղ պահպանենք մեր բոլոր իղձերի անթեղները:

Բարի գիշեր:

Հ.Գ. Ուշացման պատճառը` ինտերնետ չկար:

Այս փայլուն գրառմանը ուզում եմ մի բան ավելացնել, որի մասին միշտ ցանկացել եմ գրել և ժամանակը չի բավարարել:
Իսկ դուք գիտեք, որ մարդկային ագրեսիան, դեպրեսիան, մտածելակերպի և վարքի այլ արատները, որոնք ընկած եմ հանցագործության հիմքում, ունեն մի զարմանալի ծագում ևս` դրանք կապված են կենցաղի և մասնավորապես սննդի հետ: Փոքրիկ գիտական փաստ` ուսումնասիրել են հանցագործության ցուցանիշները երկու մանկատներում /կարծեմ, ԱՄՆ-ում/, որտեղ մեկում խառը սնունդ են տվել, հատկապես մսեղենի և քաղցրավենիքի առատությամբ, շաքարավազի զգալի քանակով, իսկ մյուսում սնունդը եղել է առավել ճիշտ` ընտ հայտնի պատկերացումների. միրգ, բանջարեղել, ցորենազգիներ և այլն: Ինչպես կարող եք արդեն կռահել` էական տարբերություն է նկատվել նարկոմանիայի, գողությունների և այլ հանցագործ հակումների դրսևորման առումով:
Իսկ կա ավելի խոշոր և շատ հայտնի փորձ, որը կատարել են կապիկների համայնքների վրա, սրա մասին միշտ պատմում են Սուխումիի կապիկների արգելոցում: Էությունն այն է , որ սկզբից կապիկներին կերակրել են այնպես, ինչպես պահանջում է իրենց բնությունը, տեսակը` նրանք /ի դեպ, մեզ նման/ պտղակեր են. բանան, միրգ, տերևներ, ընկույզ և այլն: Վարքագիծը եղել է խաղաղ, ներդաշնակ, տիրել է "սիրո և ներդաշնակության" մթնոլորտ: Ապա հետզհետե սկսել են թփերի տակ անմարդկային մարդկային սնունդ դնել` ճաշեր, թխվածքներ, ըմպելիքներ /երևի, կոկա-կոլա և նման/, պաղպաղակ, և այլն: Փորձի մասնագետները նախ ֆիքսել են, որ կապիկները շատ արագ սկսեցին այդ սնունդը գերադասել, և, թողած միրգն ու ընկույզը, կրքոտ փնտրել հենց այդ սնունդը: Բայց ամենից հետաքրքիրը նրանց հոգեբանության և վարքագծի փոփոխությունն էր. նրանք դարձան կրքոտ, լարված, անհանդուրժող, խանդի տեսարաններ ի հայտ եկան, լիդերության ձգտում, և նաև, հարցագործ հակումներ: Չմոռանամ ավելացնել, որ անմիջապես առաջացել կամ խիստ ավելացել են աթերոսկլերոզը, ինֆարկտը, ինսուլտը և մյուս "քաղաքակրթության" հիվանդությունները:
Ահա ուրեմն, հանցագործության դեմ պայքարը հնարավոր չէ առանց ազգային ապրելակերպի առողջացման: Իսկ ձեր մտքով կանցնե՞ր սննդագետ կամ ապրելակերպի մասնագետ մտցնել այդ հանձնախմբի մեջ, իսկ առավելևս պետության կարևորագույն խնդիրները դնել բժշկի առջև, ոչ այն, որ դեղ է նշանակում կամ վիրահատում, այլ այն բժշկի, որ ապրելակերպի, Ամբողջի, Կյանքի բժիշկ է:

Այսօրս` 28 մարտի 2008թ., ավարտվում է:


Այսօր շարունակում էինք «Արշալույս»-ի տարածման գործը: Մինչև վերջին տարիները մենք ձգտել ենք ստանալ մեր պետականության աջակցությունը, վերջերս էլ որոշել էինք փոխշահավետ համագործակցության կոչել հայ դրամատերերից մեկին` Հրանտ Վարդանյանին: Սակայն պետությունը, ֆինանսական օլիգարխիան հսկա, ոչ դինամիկ կառույցներ են և չեն կարողանում արձագանքել ժողովրդի մեջ ծնված ստեղծագործական առաջարկներին... Եվ հիմա` երբ որևէ մանկապարտեզ մեկ օրինակ «Արշալույս»-է վերցնում` սա է լինում համայնքի աջակցությունը մեր գործին: Էլի հասարակ ժողովուրդը, էլի ծնողն է օգնում իր երեխայի համար աշխատող հեղինակին, և ինչքան համեստ է այդ աջակցությունը: Ինչևէ, արդեն ձեռնարկում ենք Առողջագետ-ի «Նոր Անգիտաց անպետ» գրքի տպագրության գործը: Հերթի է իմ պոեզիայի Հատընտիրը... Ե՞րբ են լույս աշխարհ գալու այս սիրելի զավակները...


Այսօրվա միջազգային լրահոսից. ցավալի, շատ ցավալի է Իրաքի բարեկամ ժողովրդի պառակտումը. Իրաքյան կառավարությունը և շիա ապստամբները զարկում են իրար: Նավթի հոտը, հեղվող արյունը, ամերիկայն ուղղաթիռները, զոհերը, արաբն ու ամերիկացին խառնվել են իրար... Ահա թե ինչպիսի~ ժողովրդավարություն է բերել ամերիկյան ագրեսիան Իրաքի ժողվորդին:

Այսօր նորից խոսվում էր այն մասին, որ Ամերիկան կարող է դադարեցնել «Հազարմյակի մարտահրավերներ» ծրագրով Հայաստանի ֆինանսավորումը` նկատի առնելով վերջին ոչ ժողովրդավարական զարգացումները մեզանում: Որ ժողովրդավարությունը Հայաստանում փայլուն վիճակում չէ` դա փաստ է, բայց շատ կասկածելի են ժողովրդավարության հաստատման ամերիկյան լծակներն ու չափանիշները:

Այսօր խոսում էին տեղեկատվություն ստանալու` մարդու իրավունքների մասին: Ահա մենք էլ` հայ հեղինակներս, փորձում ենք տեղեկատվություն հայթայթել սփյուռքահայ դպրոցների մասին, կապ հաստատել նրանց հետ: Եվ ի՞նչ... տասնյոթամյա անկախության ընթացքում մեր պետությունը չի ստեղծել մի կայք, որի միջոցով Հայաստանի և Սփյուռքի կրթական տարածքները կշփվեին իրար, կգտնեին իրար... Եվ մենք էլ չենք գտնում, թե որտեղ են Սփյուռքի դպրոցները... Եվ ի՞նչ է մտածում կրթության և գիտության դաշնակցական նախարարը... Միթե՞ միայն միջազգային կրթական տարածքին ինտեգրվելու~ մասին, Բոլոնիայի գործընթացին միանալու~ մասին, տեղեկատվական հասարակություն ստեղծելու~ մասին և ամեն տեսակ այսպիսի, ներեցե~ք, «զահրումարների» մասին, բացի Սփյուռք–Հայաստան կրթական համատեղ տարածքի խնամքից:

Այսօր «Իրավունք» թերթում լույս է տեսել մի ծավալուն, լավ հոդված «Կարին» ազգագրական երգի-պարի համույթի գեղարվեստական ղեկավար Գագիկ Գինոսյանի մասին: Գ.Գինոսյանը հայ ժողովրդի ամենարթուն զավակներից մեկն է: Նա փնտրում ու գտնում է մեր պարերը, գտնում ու հաստատում է մեր ինքնությունը: Ահա թե ով կարող է մասնակից լինել մեր ապագայի, մեր նոր պետականության կերտմանը: Սիրելի ֆորում, գտե~ք, հայտնաբերե~ք «Կարինը», ուժ ստացեք ... Էրզրումի բարձր լեռներից...

Հանրային հեռուստատեսության կոմեդիանտը ասում է. «հայը խոստովանում է` ես սիրում եմ քեզ, ռուսն ասում է` я люблю тебя, իսկ չինացին... իր սև գործը լուռ է անում» ... Ես էլ ասում եմ` ո~վ կոմեդիանտ, սիրո խոստովանությունը սև գործ չէ,- ե՞րբ է ավարտվելու քո տխմար հումորը: Իսկ սրանց պրոդյուսերը ասում էր` «անհնար է սիրել... առանց ձեռքերը կեղտոտելու»: Մենք էլ ասենք` անհնար է նայել Հանրային հեռուստատեսություն և չաղտոտել միտքը, հոգին, սիրտը...

Սիրելի ֆորում, պաշտպանենք մեր սիրտը անգիտության, տգեղության և խավարի ազդակներից:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 29 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Գարուն է … ծիրանիները ծաղկել են: Մեր ընտանիքը հիշում է այն տասնհինգ տարիները, երբ առավոտյան արթնանում էինք և տեսնում էինք ծաղկած ծառերը: Ժամանակին թողել էինք Երևանի մեր տունը և գնացել էինք գյուղ` բնությանը ավելի մոտ ապրելու… Դժվարին տարիներ, ոգորումի տարիներ: Ծաղկած բնությունը, միրգն ու պտուղը մեզ օգնում էին, բայց պայքարն ու դժվարություններն ավելի շատ էին: Այժմ ապաքինվում ենք այդ դժվարին տարիների տված վերքերից: Գարուն է …

Այս սեպտեմբերին Հայ Առաքելական եկեղեցին նորից մյուռոն է եփելու… վաթսուն տեսակ ծաղիկներից, բալասաններից, անուշահոտ յուղերից… Սա հրաշալի է և խորհրդանշական: Որքան մաքրություն ու թաքնված էներգիա կա այս խորհրդանիշի մեջ: Որքան քաղցրություն, երբ մանկան ճակատին արևափայլում է սքանչելի ամբրոսիան…Բայց, ավա~ղ, խաթարվել է առավել հրաշակերտ մյուռոնի ստանալը… Մարդկային հոգու և նրա էության մյուռոնի: Այսօր, ամեն օր հայ մարդու, հայ մանկան հոգու մեջ լցվում են ու եփվում… վաթսուն տեսակի աղտեղություն … անհանդուրժողականություն, կեղծ մշակույթ, գռեհիկ ժարգոն, զոռբայություն, վախ, շահատենչություն և այլն: Եվ ոչ մի մյուռոն մեզ չի փրկի դեգրադացումից, եթե չփոխվեն այն բաղադրիչները, որից սինթեզվում է մեր էությունը, մեր հայկականությունը: Մյուռոն եփելուց առաջ, թող Հայ Եկեղեցին լավ մտածի, թե ինչպես մասնակից լինի հայ մարդու էության առողջացմանը: Ինչն իր գլխավոր գործն է…

Այսօր ստացա Դար ակումբից Hrayr-ի նամակը` «Իսկ որտեղից եք ծանոթ Աստվածաշնչյան խոսքերին, ինչպես եք դրանք ընկալում և ինչ են նրանք ձեր համար»:
Եվ պատասխանում եմ հրապարակավ: Աստվածաշունչը ինձ համար կյանքի և բնության արաչական ճանաչողության աղբյուրներից մեկն է: Եվ կասեի, ինձ համար` ոչ գլխավորը...

Ամեն մարդու համար արարչագործության ճանաչողության մշտական աղբյուրը կա և կլինի իր ազգային մշակույթը` ամբողջ հարստությամբ և ԿՅԱՆՔԸ: Ինձ համար ճանաչողության աղբյուր է այն ամենը, ինչ ոգեշնչում է իր ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅԱՄԲ~ գեղեցիկ ծաղիկը, նոր բացաված բողբոջը, արևածագը, Չարենցի բանաստեղծությունը, կնոջ աչքերի փայլը, մանկան ծիծաղը...: Աստվածաշունչը..., Սողոմոնի Երգ-երգոցը, ոգեունչ և խորունկ շատ տեքստեր...

Բայց հաճախ Աստվածաշնչի մեջ հանդիպել և զգացել եմ այնպիսի գծեր, որոնք խորթ են իմ հայկական էությանը... Էթիկապես երբեք չեմ համաձայնվել Աբրահամի «իմաստնության» հետ, որը փարավոնին ներկայացրել էր Սառային` որպես իր քրոջ և խիստ պրագմատիկ ձևով հանձնել էր նրան: Հայկական էությունս չի համաձայնում Հին Կտակարանի վրեժխնդիր աստծո հետ, որը հորդորում է մի իսրայելցու` բնաջինջ անել հակառակորդի մանուկներին, ծերերին և կանանց: Եվ դեռ փնտրում են, թե որտեղ են մարդկության եղեռնների հոգեբանական արմատները:

Իմ սիրտը նաև չի համաձայնում, սիրելի Hrayr քո ստորագրության հետ, թե «ով չի ճանաչում Աստծուն, նրա մեջ ճշմարտություն չկա»: Ճշմարտությունը կա բոլորի~, բոլորի~, բոլորի` մեջ, քանի որ բոլորի մեջ դրված է արարչական անմահ կայծը:

Եթե ես ունենայի հոգևոր իշխանություն, բայց առանց դրա էլ հորդորում եմ` ազգային-եկեղեցական մի ժողովով հրաժարվել Հին Ուխտից, որպես հայոց հավատի աղբյուր ընդունել Նոր Կտակարանը` Նրա մեջ ավելացնելով մի շարք սքանչելի պարականոն ավետարաններ, միաժամանակ ընդունելով հայ բնիկ դիցարանի հոգևոր – մշակութային արժեքները: Ահա սա կլիներ Հայկական նոր վերածնության հոգևոր հիմքերից մեկը: Սիրելի հայ երիտասարդություն, երբեք մի վախեցեք ոչ մի դոգմատից, ոչ մի մեխանիկական շարադրանքից, այլ ձեր Ոգու, ձեր Մշակույթի, ձեր Հայկականության մեջ գտեք կյանքի աղբյուրները:

Այսօրս մի քիչ հոգևոր-կրոնական երանգ է ստանում, թեկուզ սիրտս ավելի շատ գարունի, կայնքի ու մարդկանց հետ է: Բայց այսօր մի դրվագ էլ կա, որի մասին ուզում եմ ասել... Մուղնու հրաշագործ, բուժիչ Ավետարանի տոնախմբությունն ու ուխտանացությունն է վաղը: Ավետարանը Մատենադարանից տանելու են Մուղնի, և հավատավոր ժողովուրդը իր համբույրն է դրոշմելու նրա վրա:

Ահա այս հաղորդումից հետո Հայլուրը հայտարարեց` այսօր ֆրանսիական թրիլլեր է… պրոֆեսիոնալ գլխակերների մասին … զոհին շղթայել;ով նրա համար կյանքի ոչ մի շանս չեն թոնղնում, ապա` շարոնակությունը. Դիտեցե~ք մարտաֆիլմ. «Օրնեքից դուրս»:
Այո~ … Մուղնու Ավետարան և... պրոֆեսիոնալ գլխակերներ … Դժվար է զսպել հոգու ալեկոծությունը և զայրույթը... Տաս օրից հետո Հայաստանի ներկա նախագահը հրաժեշտ է տալու իր ապարանքին: Ես արդեն վաղուց ասել և հրատարակել, այսօր էլ ասում եմ` անձամբ նրա վրա եմ դնում այս մշակութային ասպատակության պատասխանատվությունը, ըստ որի հայ ազգը իր խաղաղ հանգստի երեկոյան ժամին արժանի է միայն սպանություն ու ծեծուջարդ տեսնելու: Այսպիսի մի որոշում է կայացրել Հայաստանի նախագահը, նրա աշխատակազմը և նրանց դրածո` Հանրայինի նախագահ Ալեքսան Հարությունյանը: Մի ազգ մշակութապես ոչնչացնող որոշում է սա…Ես ապստամբում եմ Հանրայինի շարունակվող ցինիզմի դեմ...

Սիրելի ֆորում ձեզ կոչում եմ ոգու արթնության` մեր կյանքը եղծող հակամշակույթի դեմ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 30 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Գարնանային խաղաղ, պայծառ օր էր: Այսօր լուր առանք մեր սիրելի զինվորից, այն խոր ձորում արդեն գարուն է, զինվորները արդեն լվացվում են գետի ջրի մեջ... Այս օրերին ընտանքիով մի հարց էինք լուծում, կարևոր մի հարց` կապված մեր կյանքի հետագա ընթացքի հետ: Չեմ մանրամասնում, բայց ձգտում էինք անել ճիշտ, էթիկապես հիմնավորված քայլեր... Եվ ի~նչ. Կյանքը ինքը լուծեց խնդիրը... Եվ եզրահանգեցինք` Մարդը քայլում է, Բնությունը` տեղ է հասցնում: Կյանքի ամենազոր, բարդ, տարերային Պրոցեսը – հոսում է մարդուց գաղտնի, գետի նման, և վաստակիդ չափով կյանքի ալիքը ափ է հանում հասանելիքը:

Շարունակվում են մարտի մեկ-երկուսի իրադարձությունների քննարկումները: Այսօրվա կիրակնօրյա 360 աստիճան հաղորդումն էր, բերեցին մի հատված «Եվրապոլիս» հաղորդաշարից. Իմ բարեկամներից ` Արմեն Այվազյանն էր: Սակայն կարծում եմ` մարտի իրադարձությունների նրա մեկանաբանությունը կարիք ունեն լուրջ ճշգրտման: Նա գտնում էր, որ փաստացի Լ.Տ.Պ. և ՀՀՇ-ն ապստամբություն էին բարձրացրել պետության դեմ, ինչը պետք է ճնշվեր: Այստեղ կա մի նրբություն` խնդիրը ՀՀՇ-իշխանություն հակասությունը չէ: Իրականում այդպիսի հակասություն որակական առումով նույնիսկ չկա:

Ներքին, էթիկական հակամարտությունը ընթանում է Ժողովրդի Ոգու և Երրորդ հանրապետության պետական – քաղաքական կարգի միջև: Պետականությունը` իր էթիկայով ազգային չէ, հայկական չէ, մշակութային չէ և ծնում է ժողովրդի խուլ հակադարձումը: Ահա այն տեղը, որտեղ պետք է աշխատեն բոլորը` փոխել պետականությւան որակը, սրա վրա պետք է աշխատեն իշխանությունը, ժողովրդի բոլոր խավերը, մտավոր դասը` Արմեն Այվազյանը, ես , մյուսները...

Միջազգային լրահոսից` ինձ առանձնապես հուզում է տիբեթական շարժումը: Համակրում եմ Չինական պետականությանը, ցանկանում եմ ` սխալներ չգործի , բայց չեմ կարող անտարբեր լինել Տիբեթի վերքին: Իմ հոգին ինչ որ չափով այնտեղ է. 7000 մետր բարձրության վրա բխում են տաք հեյզերները, աճում է Ռոդոդենդրոն ծաղիկը, բուդդայական տաճարներում պահպանվում է մարդկության իմաստությունը, քարանձավներում կենդանի են Մեծ Ուսուցիչների մարմինները` որպես մարդկության գենետիկ նյութ, իսկ նրանց Ոգիները
աշխատում են մարդկության համար: Զորավոր Տիբեթ, Հայկական բարձրավանդակից Քեզ և Քո Ոգուն հղում եմ ջերմ մաղթանքներ:
[/B]

Սիրելի ֆորում, դուք սիրու՞մ եք փոխինդ ուտել... Ահա` Տիբեթում փոխինդը պատրաստում են խարկած գարու ալյուրից` խառնած յակի յուղի հետ և տաք ջրով: Այս աննման առողջարար սնունդը կոչվում է Զամպա: Ձեզ բոլորիդ ցանկանում եմ Զամպայի քաղցրություն և նրա տված առողջությունը:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 31 մարտի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր եղանք հայտնի սրտաբանական կլինիկայում, Առողջագետի հետ ներկայացրեցինք մեր աշխատանքները. ղեկավարն էր, բժիշկների մի խումբ, օրդինատորներ: Լավ մթնոլորտ էր, դժգոհ չենք: Բայց դեմքերից և ընկալման աստիճանից կարելի էր հասկանալ, որ առողջ ապրելակերպը և նրա ապաքինող ուժը, նրա կանխարգելիչ դերը` ժամանակակից բժշկի համար մի հեռավոր մոլորակ են: Սիրելի գործընկերներ, ե՞րբ եք մոտենալու ԿՅԱՆՔԻ ԱՌՈՂՋԱՑՄԱՆ մոլորակին: Ախր այստեղ են իրական կանխարգելման հնարավորությունները, ախր այստեղ է առողջապահության ապագան:

Առողջագետի հետ խոսում էինք և վերհիշում, թե մեր առողջապահության համակարգի պատասխանատուները, ավելի ճիշտ` ԱՆՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՆԵՐԸ, ինչպես են խուսափում իրենց կլինիկաներում մտցնել առողջ ապրելակերպի բժշկության համակարգը: Այս տարիներին որքան ուժ ենք ծախսել նրանց դրած պատերը փշրելու համար: Բայց ապարդյուն: Հիվանդ մարդկանց տառապանքը եկամտաբեր է, իսկ պարզ ու հասարակ եղանակներով առողջացումը` կխփի հիվանդանոցային և դեղորայքային ինդուստրիաներին: Բայց ԿՅԱՆՔԻ ԱՌՈՂՋԱՑՄԱՆ հաղթանակը անխուսափելի է: Սիրելի Առողջագետ, մի~ վհատվիր, միասին պայքարելու ենք … մինչև վերջ:


Ի դեպ, հենց նոր Առողջագետին զանգում էին Բորդոյից և խորհրդակցում մի հիվանդ երեխայի համար: Այս երեխային մանկապարտեզում տալիս են, օրինակ` մեկ ճաշի ժամանակ - կանաչ լոբի, յոգուրտ, պանրով թխվածք, սեզոնային մրգեր և հյութ,- երեխան խզզում է, հազում, իսկ բժիշկը դա հիվանդություն չի համարում : Սիրելի ֆորում այսպես և այս հերթականությամբ սնվելը հիվանդության կբերի, ձեզ խորհուրդ կտանք` խմել հյութը, մի քսան րոպե անց ուտել միրգը, ապա սպասել. լավ կլիներ պանիրն ուտել առանձին` կանաչու հետ, ապա ուտել հաց և կանաչ լոբի: Սա առողջագիտական հերթականությունն է:

Իսկ Ագոյի խումբը եկել է մեզ ժողովրդավարություն սովորեցնելու: Երբ կլինի` մենք սովորեինք այդ ժողովրդավարությունը, իսկ Ագոյի խումբը գար Հայաստան` ուսանելու առողջ ապրելակերպի սկզբունքները… Դա կպայծառացներ եվրոպական դիվանագետների ուղեղները…

Երկրում քննարկվում է` ինչպես հաշտեցնել Հայաստանում հակամարտող կողմերին: Ես էլ հարցոնում եմ` ո՞վ են այդ կողմերը. կասեք` Լ.Տեր-Պետրոսայնը` իր կողմնակիցներով և նորընտիր նախագահը` իրեն օժանդակող ուժերով: Ես ավելացնում եմ` չէ~, չէ~, չէ~, հազար անգամ չէ~, հակամարտող կողմեր են հայ ժողովրդի Ոգին և նրա էթիկային չհամապատասխանող` այս հիվանդ պետականությունը: Ահա սրանց միջև կարող է գնալ երկխոսությունը: Հայ ազգային ոգին ներկայացնող Ուժը միշտ ասպարեզի վրա է …, սակայն մեր ժողովուրդը չի տեսնում նրա կրողներին, քանի որ ուժեղը, մեր սիրելի ժողովրդի պատկերացմամբ` ջիփերի նախիր պետք է քշի…Ողորմելի զանգված, քանի չես սովորել Ոգով ուժեղին տեսնել, գնահատել` արժանի չես իրական առաջնորդության…

Մի կարևոր մշակութային իրադարձություն` լրանում է Թաթուլ Ալթունյանի երգի- պարի անսամբլի ստեղծման յոթանասուն ամյակը: Շնորհավորում եմ: Բայց մեր երիտասարդությանը հստակ պետք է ասել` մեր տոհմիկ երգն ու պարը իրենց մշակութային արժեքով վեր են կանգնած այս անսամբլի ոճից. ալթունյանական մշակումները` մի քիչ քաղցր` արևելյան երանգով երաժշտությունը, հեզանազ պարերը, կովկասյան պարի որոշ տարրեր և այլն` հաճելի են աչքին, բայց ամենաբարձրը չեն, հպարտ չեն, ազնվական չեն, տոհմիկ հայկական չեն…

Սիրելի ֆորում, ցանկանում եմ ձեզ անկասելի, անպայաման, անհետաձգելի հանդիպում ՀԱՅ ՏՈՀՄԻԿ ԵՐԳԻ ՈՒ ՊԱՐԻ ՀԵՏ: Այն ժամին, երբ ճանաչեցիք ու սիրեցիք այդ հարստությունը` աշխարհի տերն եք դառնալու…

Բարի գիշեր

Այսօրս` 1 ապրիլի 2008թ., ավարտվում է:


Այսօր սովորական աշխատանքային օր էր: Շարունակում էի Առողջագետի մենագրության խմբագրումը, որոշել ենք հնարավորինս արագացնել տպագրությունը :

Շարունակում ենք “ Արշալույսի” տարածման գործը: Ստացվում է, բայց առանց փոքրիկ կուրյոզների չի լինում: Մի մանկապարտեզի վարիչ քննախույզ հարցնում է` իսկ այդ գրքի ստեղծմանը մասնակցե՞լ են նախադպրոցական գործի մասնագետներ… Ես էլ պատասխանում եմ` Հայաստանում վերջին քսան տարվա ընթացքում նախադպրոցական երեխայի սննդի հարցերով զբաղվել է միայն մեր աշխատախումբը և ուրիշ ոչ ոք, իսկ մանկապարտեզները առայժմ ղեկավարվում են սննդի այն նորմերով, որոնց հիմքը դրվել է… երեսնական թվականներին… Մանկապարտեզի տնօրենը շատ զարմացավ, մեծամիտ ձայնը մի քիչ նստեց և … համաձայնեց ստանալ “Արշալույսի” մեկ օրինակը:
Ի դեպ, հրաշալի են գործում կյանքի դրած արգելքները, եթե դրանք ճիշտ ես հաղթահարում: Եթե մեր հանրությունը թափվեր “Արշալույս”-ի վրա և մի քանի շաբաթում տիրաժը սպառվեր, ապա մենք ստիպված չէինք լինի ամեն մանկապարտեզի մեկ օրինակ հասցնել: Ուրեմն` կեցցե~ն կյանքի դրած արգելքերը, դրանք մեր վերընթացի աստիճաններն են:

Հոդված-էսսեն, որի մասին գրել էի` մոտ օրերս մի լրագիր տպագրելու է: Խմբագրին ասում եմ` վստահ չեմ, թե ճիշտ եմ ընտրել տպագրության ժամկետը, գուցե հետաձգենք… Իսկ խմբագիրն ասում է` դեռ ուշացրե~լ եք… Գուցե ճիշտ է, ուրեմն` հառա~ջ: Բայց քանի համարում է տեղադրելու 14 համակարգչային էջը` չգիտեմ:

Աjսօրվա միջազգային լրահոսից` մի շատ հետաքրքիր տեղեկություն: Վատիկանը, պատկերացնու՞մ եք, ի~նչ հաղորդագրություն է տարածել. թե աշխարհում իսլամի դավանողները արդեն քանակով գերազանցում են կաթոլիկներին, և բացատրել նրանով, թե մուսուլմաններն ավելի արագ են բազմանում, քան կաթոլիկները: Ես էլ Վատիկանին Հայաստանից ասում եմ. Ո~վ Պապի աթոռանիստ, ինչու՞ ես կաթոլիկ քրիստոնյային և մուսուլմանին հակադրության մեջ դնում, ինչու՞ ես կրոնները հակադրությսան մեջ դնում: Խաչակրաց արշավանքներից մինչև այսօր` միթե՞ Վատիկանը էթիկական զարգացում չի ապրել, միթե իսլամ– քրիստոնյա հակադրությունն է նրա գաղափարախոսության հիմքը: Կաթոլիկ քրիստոնյաների կառուցած աշխարհը սա չէ՞, այս հիվանդ քաղաքակրթությունը չէ՞: Այդպես էլ կրոնները բաժանում ու թշնամացնում են ժողովուրդներին…

Այդ նույն հաղորդագրության մեջ նշվում է, որ քիրստոնյաների ընդհանուր քանակը, այնուհարդերձ, գերազանցում է իսլամի դավանողներին , հաշվի առնելով նաև մյուս եկեղեցիների դավանողներին: Մի խոսքով` աչքներս լույ~ս: Այսպիսի հաղորդագրությունը ես ամոթալի եմ համարում, նրա մեջ կրոնական երկպառակության և բութ կրոնամոլության երանգ կա …

Մեր մշակութային կյանքից մի նրագբագիծ. պատկերացնու՞մ եք, սիրելի ֆորում, “Շանթով” գնում է մի հայկական քրեական սերիալ… “Վերվարածները”, ի~նչ էլ անուն է: Իսկ ես չգիտեի: Այսօր նրանց հետ հարցազրույց պիտի լինե~ր, հետագա պլանները պիտի պարզեի~ն: Ինչքան ողորմելի ընթացք է` ամեն ինչում պատճենահանել ուրիշներին, հիմա էլ քրեական սերիալն էր մեզ պակաս… Բոլոր հեռուստաալիքներով և համառորեն ընթանում է ազգային համայնքը դեգրադացնող հաղորդումների հեռարձակումը: Ինչու՞: Ո՞վ է այս քաղաքականության ճարտարապետը: Ո՞ր խավի, ո՞ր ուժի, քաղաքակրթական ո՞ր երևույթի կեղտոտ ձեռքերն են փչացնում մեր մշակութային դաշտը: Եթե այս խնդիրը չլուծվի, ապա կվատանգվի մեր ապագան…


Սիրելի ֆորում, երգիծանքի և հումորի օրը ձեզ ուրախություն եմ մաղթում, կոչ եմ անում ձեզ չդիտել, ուղղակի արհամարել այնպիսի “երգիծական հաղորդումներ”, ինչպիսին են «32 ատամը» և Հ2-ի «Պահմտոցին” և այլն: Արթուն ուրախություն բոլորիդ:

Բարի գիշեր:

Այսօրս` 2 ապրիլի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր գնացի հոդված-էսսեիս հետևից … “Լուսանցք” շաբաթաթերթ, համեստագույն պայմաններ, համառ աշխատանք: Գլխավոր խմբագիրը - Սուրեն Գեղամյան, մի պինդ հայ աշխատավոր, որ տարիների մեջ անում է իր գործը: Իրար հասկանում էինք կես խոսքից: Այո կա մարդկանց մի շերտ, որը ճիշտ ու անվրեպ է գնահատում Հայաստանի ներկա իրավիճակը: Այս կռվի վերջը չի կարող լինել ներկա երկու կողմերից որևէ մեկի հաղթանակը, քանզի այդ երկուսը նույն ծագումն ունեն, ելքը` ազգային ոգուց բխող աշխարհայացքի հաղթանակն է և նոր որակի պետականության ստեղծումը:


Մի երկու օր առաջ հեռաձայնել էի մեր հին բարեկամին, Հայ Արիական միաբանության առաջնորդ Արմեն Ավետիսյանին: Երկուսս էլ ուրախ էինք… Այսօր “Լուսանցքում” հանդիպեցի Արմենի անդրադարձին` նվիրված հանգուցյալ վարչապետ Ա. Մարգարյանի հիշատակին ` “Շատ բան չհասցրեց”: Սիրելի Արմեն, սիրելի հայ ազգայնականներ, ախր ի~նչ պիտի հասցներ Ա. Մարգարյանը, որ չհասցրեց…Մենք պետք է անկեղծ լինենք մեր պատմության առջև: Ասել եմ ու նորից ասելու եմ` հայ նժդեհական կուսակցությունները, այդ թվում` ՀՀԿ-ն, դեռևս չեն տիրապետել Նժդեհի ուսմունքի հիման վրա պետականություն կառուցելու տեսությանն ու գործելակերպին: Անձնական փորձով հաստատում եմ` Ա. Մարգարյանի կառավարությունը կրթության, առողջապահության, ապրելակերպի, մշակույթի և այլ ասպարեզներում վարել է ոչ ազգային քաղաքականություն… Սա դեռևս մեղմ բնորոշում է: Ե՞րբ պետք է Նժդեհ հրատարակելուց անցնենք Նժդեհի Ուսմունքը հասկանալուն և կիրառելուն…

Այս տարի նշվելու է Վազգեն Հայրապետի հարյուրամյակը… Շատ լավ, հրաշալի, հայրենասեր Հայ էր Վազգեն Առաջինը… Սակայն այս հոբելյանը նշելիս` պետք չէ՞ արդյոք մի անգամ էլ հաստատենք, թե ինչ էթիկական պահանջներ են ներկայացվում այս հոգևոր պաշտոնին: Առաջին պահանջն է` կաթողիկոսը ժողովրդի նեղության ժամին պետք է պաշտպանի նրա դատը: Վերջին տասնյոթ տարիներին ո՞ր կաթողիկոսն է եղել այս էթիկական բարձրության վրա: Հոբելյանն առիթ է` պատասխանելու այս հարցին:

Այսօր երկու մշակութային անդրադարձ ունեմ:
Երաժշտական փոստարկղի հաղորդավար Սուսաննա Շահինյանն ասում է, թե նամակ են ստացել մի պապիկից. “մեր բալիկը խենթի պես սիրում է Հայկոյին, խնդրում ենք հաղորդել նրա երգը” : Եվ այսպես մի քանի պապիկ - մամիկի նամակ, որոնք իրենց թոռնիկներին ուզում են նվիրել Հայկոյի երգը: Ողբա~մ զձեզ, հայ պապիկներ և հայ երեխաներ, որ ձեր սիրելի երգիչը անձայնեղ, հայ երգի հետ կապ չունեցող Հայկոն է: Մի քանիսն էլ գրել էին, թե ուզում են լսել “Արևիկ” մանկական համույթին: Ահա այսպես` մեր Հանրային հեռուստատեսությունը բթացնում և ամլացնում է մեր ժողովրդի ճաշակը:

Այսօր մի զարմանալի ցուցահանդես էր. մի հայ տղա, չգիտես ինչու` ազգանունը Նեֆյոդով (երևի հայրը ռուս է), անհատական ցուցահանդես էր բացել` աստվածաշնչյան նկարների ոճով` մոտավորապես Մանկական Աստվածաշնչի նման … Հիսուսը, առաքյալները… Եվ ի~նչ ներկայացուցչություն` փոխքաղաքապետը, փոխարտգործնախարարը, Պարսկաստանից` մի բարձրաստիճան հոգևորական… Հոգևորականն ասաց, որ այս նկարները կօգտագործվեն երեխաների դաստիարակության համար… Զարմանալի էր այս ցուցահանդեսի շքեղությունը: Ամո~թ է, սիրելիներ. Ավետարանի այսպիսի նկարազարդումը արվեստ չէ, զբաղմունք չէ, նկարչություն չէ, երեխաների կրթության նյութ չէ: Կրոնը չպետք է այսպես անարվեստ պարտադրվի մեր մանուկ սերնդին….Կեղծ մշակույթը Աստվածորդու անվան քողի տակ մտնում է Հայաստան: Եվ նրա մուտքին օգնում են տարբեր միջազգային կենտրոններ, ահա թե ինչու~ էին այդպիսի պաշտոնական դեմքեր հավաքվել…Հայկական սիրտս ապստամբում է այսպիսի “Հիսուսի”, այսպիսի “արվեստի”, այսպիսի “կրթության” դեմ…

Սիրելի Ֆորում, մեր պաշտամունքը ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅՈՒՆՆ Է: Եթե Աստծո պատկերը գեղեցիկ արվեստով չի արված` մեզ ի՞նչ պետք այդ պատկերը կամ այդ…աստվածը:

Բարի գիշեր:

Այսօրս, 3 ապրիլի 2003թ, ավարտվեց:

Սիրելի Ֆորում, այսօր մի շարք հանգամանքների բերումով, հիմնականում` ծանրաբեռն եմ այլ գործերով, չեմ կարող հերթական գրառումս անել: Եվ մտմտում եմ "Այսօրիս" ապագա ընթացքի մասին... Բոլոր դեպքերում` ԳԱՐՈՒ~Ն է...

Բարի գիշեր: