"Մարդ. Հայաստանի մարդիկ". www.mard.am

[Philosopher]

ԴՆ Կայքերի համակարգը շուտով գործարկելու է նոր` "Մարդ. Հայաստանի մարդիկ" ինտներնետային նախագիծը` www.mard.am հասցեով, որի գլխավոր նպատակն է լինելու ստեղծել Հայաստանի մարդկանց կատալոգ, այն մարդկանց, ովքեր անցյալում կերտել են, ներկայում կերտում են ու ապագայում կերտելու են իրական Հայաստանը, երևացող դեգրադացվող Հայաստանից, նրա քաղաքական, հասարակական, մշակութային ցածրությունից ու կրքերից անդին ապրող ու գործող Հայաստանի մարդկանց: Հայտնի ու անհայտ մարդկանց, բայց Մարդկանց կատալոգ է լինելու www.mard.am նախագիծը, որը ստեղծվելու ու գործելու է առանց նախապայմանների ու նախապաշարումների և առանց մարդկային անհատականության գնահատման ավանդական բարդույթների:
Նախագծի մասին առավել հանգամանորեն` հետո, իսկ հիմա յուրաքանչյուրս թվարկենք այն անունները, ում համարում ենք Մարդ և ով մեզանից յուրաքանչյուրի հույսի Հայաստանի կերտողներից է:

[dvgray]

Լավ, ողջունելի գործ եք ձեռնարկել: Հուսով եմ սա կլինի հայ հասարակության դիֆերենցում, ֆիլտրում, ընտրություն ըստ որոշակի սկզբունքների, որոնք կլինեն համահունչ համաշխարհային գնահատման չափանիշներին:

Ցավալի է նշել, որ օբեկտիվորեն մենք դուրս չենք եկել վաղ միջնադարից: Դրա հետևանքներից մեկն էլ այն է, որ մի շուկայում կանգնած կարտոլ ծախող կարող է արտահայտվել ոչ հավուր պատշաճի մեր մեծագույն մարդկանց, իրական արժեքների հանդեպ: Ավելի ցավալի է սակայն, որ դա արվում է ոչ թե րոպեական կարիքներից ելնելով, այլ իրականում այդպեսին է նրա վերաբերմունքն ու գնահատանքը մեծերից կոնկրետ այդ անհատի հանդեպ;
Մեզանից ով? չի լսել տարբեր կշտամբանքներ ու կծու, մռու խեսքեր Մարտիրոս Սարյանի, Արամ Խաչատրյանի, ... և անգամ Թումանյանի հասցերին: ...Ժամանակակից կյանքում մենք ականատեսն ենք, թե ինչպես են հասարակական վայրերում /հեռուստացույց և այլն/ հայհոյում ասենք Լ. Տեր- Պետրոսյանին; Ու դրա դեմն առնելու ուրիշ ձև, բացի նրանց մակարդակին իջնելն է առայժմ չկա /կարդալով Թումանյանի հոդվածները, կարող ենք տեսնել, որ նա անգամ իր թանկարժեք ժամանակի ինչ-որ մասը նվիրել է դրան/, քանի դեռ չունենք "թվայնացրած" արժեքային համակարգ, որը կլինի ազգի լինելրության հիմքերից մեկը;
Ես չեմ մեղադրում ոչ մեկին, քանի որ ազգը չունի հստակ չափորոշիչներ, որով տարբերակվեն մարդիկ ըստ արժեքային համակարգի; Ակադեմիկոսի և կոշկակարի միջև անցնող գիծը այնքան թույլ և հեղհեղուկ է, որ ընդամենը մի 15 տարի առաջ բավականին պրոֆեսորներ հայտնվեցին Հրազդանի "յառմռկայում", կամ "դախլեքի" առջև;

Տեխնիկական լեզվով ասած մենք գտնվում ենք անալոգային տեխնիկայի դարաշրջանում, իսկ վաղուց ժամանակն է անցում կատարել թվային տեխնոլոգիային:

Այ այդ արժեքային համակարգը բավականին դժվար է ստեղծել ու զարգացնել "առանձին վերցրած" մի լոկալ երկրում: Մանավանդ, որ դրա ոչ մի իրական նախադրյալ, քան է հեռավոր Ոսկեդարը, չունենք /մոտական Ոսկեդարը իր վաղ պատանեական փուլում գլխատվեց 20 դարի դարասկզբին Ստամբուլում/;
Ճիշտը, ըստ իս, այդ արժեքային համակարգի վերցնելն է համաշխարհային ցիվիլիզացիայից /քաղաքակրթությունից/, ինչ-որ մեծագույն հաջողությամբ արեցին /իմ կարծիքով/ մեր նախնիները հեռավոր Ոսկեդարում;

Հ.Գ. էս մասով անգամ մենք հետ ենք մնացել ոչ միայն անգլիական քաղաքակրթությունից, այլ նաև մեր հարևան թուրքական; Շատերը թուրքական հասարակությունում առկա հարգանքը իրենց մեծերին հանդեպ բացատևում են մակերեսայնորին, ըստ որի նրան "ոչխարի նման հնազանդ են մոլլային"/; թաքցնելով, կամ իրենք էլ չիմանալով, որ իրական պատճառը այնտեղ է, որ թուրքերը նույնպես վաղուց արդեն ունեն արժեքային շկալա, համակարգ, ի տարբերություն մեզ, որը օգնում է թվայնացնել հասարակությանը, ազգին;

[Առողջագետ]

Շատ կարևոր ձեռնարկ եմ համարում. երկրում կան շատ մարդիկ, որոնք իսկական մարդիկ են և սակայն մենք նրանց մասին չգիտենք: Երեկ մահացավ Ալբերտ Յավուրյանը, և մենք տեսանք, որ մեր կողքին Մարդ էր ապրում, որի մասին մենք շատ քիչ գիտեինք, գրեթե ոչինչ...,իսկական մտավորական: Եվ անպայման չէ, որ մտավորական կամ գիտնական լինի, կարևորը որ Մարդ լինի: Մեկը իր մայրությամբ է Մարդ, մեկը` հիվանդության մեջ խիզախ լինելով, մեկ ուրիշն էլ` իր ընտանիքին կամ հայրենիքին մատուցած ծառայությամբ և այսպես շարունակ...
Մեկ թվում է, թե հարցաշար կարելի է ստեղծել / ժամանակակից մարդու "թեսթային" մտածողություն/, որի պատասխանները կհիմնավորեն այս կամ այն մարդու Մարդ լինելը... Բայց կարծում եմ , դրա կարիքը չկա, բոլորս էլ լավ հասկանում ենք, թե ինչ ասել է...Մարդ: Միայն գտնում եմ, որ այնուամենայնիվ ներկայացնողը պետք է անպայման հիմնավորի իր առաջարկը, քանի-որ սա` հիմնավորված լինելը` հենց նախագծի նպատակն է:
Ամբողջ կյանքում փնտրել ենք այդ մարդկանց, սակայն եթե առաջարկեն հենց հիմա մի-քանի անուն տալ, կհապաղեմ...

[Հեղինակ]

Այս նախագիծը կենդանացնում է մի վաղեմի իղձ. տարիներ առաջ մի քարտադարան էի մշակել` "Վերածնության աշխատակիցներ", սկսել էի հավաքել առաջին անունները: Նրանց անունները, ովքեր ՄՇԱԿՈՒՅԹ են ստեղծում - հողագործից սկսած մինչև բարձր արվեստները: Դուք տեսել եք այն աշխատավորին, որի շուրջը աշխարհը փլվում է, եղծվում, դեգրադացվում, իսկ նա` անտեղյակ այդ համաշխարհային փլուզմանը, իր գործն է անում:
Նա, եթե հայ պարի մասնագետ է, փնտրում է մի կորած ազնվական շարժում, քրքրում է գզրոցները, չհրապարակված աշխատությունները, հիշողությունները, պարեցնում է մեր անուշ մամիկներին... ԵՎ ԳՏՆՈՒՄ Է: Շողում են աշխատավորի աչքերը, նա մի թանկագին քար է գտել, որ մենք առանց երկմտելու ապագա կտանենք:
ԱՀԱ ԹԵ ՈՎ Է ՄԱՐԴԸ:
ՄԻ ԾԵՐԱՑՈՂ, ԴԵԳՐԱԴԱՑՎՈՂ ԱԶԳ ԹՈՂՆԵԼՈՒ ԵՆՔ ԱՆՑՅԱԼՈՒՄ...
ԵՎ նրանք, որ ՄԱՐԴ են կոչվում, սրբազան դողով հավաքելու և պահելու են այն պահուստը, որ ապագա են տանելու...Այդ պահուստը հարստության կույտ չի լինելու, այլ համաձույլ, կենդանի, հրեղեն մշակութային ամբողջություն, որը ԼԻՆԵԼՈՒ Է ՆՈՐ ԱԶԳԻ ԾՆՈՂԸ: Այսօրվա ՄԱՐԴԻԿ այսօ'ր պահում, պահպանում են, խնամում են մեր ապագա ԾՆՈՂԻՆ:
Եվ որն է ապագա տարվելիք մեր ամենամեծ ԳԱՆՁԸ: Ամենաթանկ ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ:
Դա մարկային հոգու ՄԱՆԿԱԿԱՆ-ԱՐԱՐՉԱԿԱՆ ԷԹԻԿԱՆ է: Նրա կրողները, այդ իմաստուն մանուկները թող լինեն mard.am-ի առաջին ՄԱՐԴԻԿ...Այսօր` այսքանը:
Այս նախագիծը կարող է դառնալ ապագա Հայաստանի կերտման բանալիներից մեկը:

[Առողջագետ]

Մի-քանի օր է մտածում եմ, թե լավ, տեսականորեն պատկերացնում ենք, թե ում կարելի է կոչել "մարդ", բայց կոնկրետ անուններ տալը որքան դժվար է... ում հիշեցի, որոշ առումներով այն չէր... Մեր ծանոթությունների շրջանակն էլ մեծ չէ, մեր դժվար ճանապարհին էլ ավելի շատ "չմարդ" ենք տեսել, մի խոսքով, չէի գտնում:
Այս երկու օրը սակայն երկու մարդ հանդիպեցի և որոշեցի գրել, գոնե սկսել այդ շարքը: Մեկը իմ հիվանդներից մեկի հայրն է, որ 47 տարի Համալսարանի հրատարակչության խմբագիր է ... մեծ հաճույք ստացանք մի այդպիսի նվիրյալ-աշխատավորի հետ շփումից: Խոնարհությունը և համեստությունը, գրի - գրքի պաշտամունքի մակարդակը իրապես վայել էին կիրթ ազգի զավակին... մի- խոսքով բոլոր ինտուիտիվ զգացումներս ասում էին` ահա, մա~րդ է , ձեր փնտրած մա~րդը:
Երկրորդին էլ "Հայլուրով" տեսա, մինչև գլխի ընկա, որ "մարդ" էր, ռեպորտաժը ավարտվեց, և անունը չհիշեցի: Խոսքը, սակայն, մի երիտասարդ հնէաբուսաբանի մասին էր, որը ուսումնասիրում էր Հայաստանի բույսերը` համեմատած հազարամյակներ առաջ եղածների հետ, ակնհայտ էր, որ գործը արվում է դժվարին պայմաններում և մեծ նվիրում է պահանջում...: Մի խոսքով` ևս մեկ հատիկ մա~րդ տեսանք: Ահա իմ առաջարկը...

[Առողջագետ]

Անընդհատ մտովին փնտրում եմ այն մարդկանց, որոնց արժեր մարդ կոչել, առավելևս "մարդ Հայաստանի": Ցավով արձանագրեցի, որ մինչև մտածում էի, ևս մեկը մահացավ, բայց կարծում եմ, դա չպետք է խանգարի, որ նշենք: Դա անկասկած երկու օր առաջ մահացած Ռաֆայել Ղազարյանն է. նրա բարձր կերպարը իսկապես հաստատում է այն, որ հին ու ազնիվ ծառը գուցե շատ բերքատու չէ, սակայն հատուկենտ պտուղները իրապես թանկ ու ազնիվ են:
Իհարկե, այս առաջարկս այլ անուններ կարող է հուշել, ինչու ոչ, կյանքը մեկն է, այստեղ թե այնտեղ, "ինչ կա որ"...:
Սակայն ուրախ եմ, որ ևս մեկ մարդ եմ կարողացել գտնել: Երեկ հեռուստատեսությամբ նորից լսեցի լեզվաբան Երջանիկ Գևորգյանին. շատ բան չգիտեմ այդ մարդու մասին, սակայն նրա ազնիվ հայերենը խոսում է ազնիվ էության մասին...իսկական մարդու թեկնածու:
Եվս մի թեկնածու, իսկական մարդու թեկնածու. Հրայր Ուլուբաբյան. նրա նվիրումը "կուլտուրային", իր գտած գաղափարներին, հոգևոր արժեքներին, Թումանյանին ու Նժդեհին...: Ով ավելին կարող է ասել, թող գրի ու ասի... :

[Հեղինակ]

Հարգելի ֆորում, կարծում եմ` ժամանակն է այս նախագիծը միս ու արյուն հագցնելու...
Մի հսկա և նրբակերտ աշխատանք ճանաչման և, մանավանդ, ինքնաճանաչման:
Ովքեր են Հայաստանի ՄԱՐԴԻԿ: Այստեղ կա մի զուտ փիլիսոփայական պատասխան առ այն, որ Հայաստանի ԲՈԼՈՐ մարդիկ արժանի են այդ շարքում լինելու, քանզի բոլորը Մայր Բնության կատարյալ զավակներն են և հավասարաչափ սիրելի նրա անկաշառ սրտին: Սակայն մեր խնդիրն, իհարկե, ուրիշ է: Մեր խնդիրն է ճանաչել այն մարդկանց, որոնք օգնում են Հայաստանի բոլոր մարդկանց` ճանաչելու իրենց արարչական ծագումը և մանավանդ զգալու այս մարմնավորման բացառիկ քաղցրությունը - ծնված լինել Հայկական Բարձրավանդակում, տեսնել այս պարող լեռները, լսել Մայր-Աստվածուհու երգած օրորոցայինները, գեղջուկ-ազնվականների բարբառը և, մանավանդ, Տիեզերքի սրտից նոր էջք արած ցածր, խորունկ երգերը: Գրում եմ այս բառերը, և մայրենի մշակույթի մի չհագեցած կարոտ, մի ահռելի քաղց նորից ճնշում է սիրտս...Եվ երբ ասում ենք Հայաստանի մարդ` ես նրանց եմ տեսնում, նրանց, ովքեր այսօր պահում- պահպանում են մեր թանկ պահուստը:
Սիրելի ֆորում, մինչև կգրեմ առաջին անունը, մի խոստովանություն ունեմ անելու: Վերջին 15 տարում հայաստանի մարդիկ(երկուսն էլ փոքրատառ ) շատ են ցավեցրել սիրտս: Բայց ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՄԱՐԴԻԿ միշտ հետս են եղել :
Առաջին անունը` ԴԱՆԻԵԼ ԵՐԱԺԻՇՏ: Մեկնաբանությունները և մանրամասնումը`երևի այսօր:

[Հեղինակ]

Եվ այսպես` Մարդ Հայաստանի - Դանիել Երաժիշտ: Հայ մշակույթի գործիչների մի գործող աստղաբույլ կա, որոնց անունները կարող էին միաժամանակ և առաջինը հնչել:
Բայց այս Մեկը - համառ, անձնուրաց Աշխատավորը...Որն է այս Աշխատավորի գործի յուրահատկությունը: Նա կարողանում է հայ երգ-երաժշտության հնամենի շերտերը` հոգևոր թե էթնիկ ծագման, անցկացնել իր սրտի միջով, գրեթե չփոխել, տալ կենսալի ու զվարթ հնչերանգներ, ստանալ հայ երգ-երաժշտության նոր որակ և այն ուղղել Ապագային: Այս Աշխատավորի սիրտը միաժամանակ խստահայաց, համաշխարհային երաժշտության գիտակի զգացումով նայում է մայրենի մշակութային ունեցվածքին` չլինի թե մշակութային Նոյան Տապան մի անարժեք բան վերցնենք...
Դանիել Երաժիշտը հայ մարդկանց ասում է` դուք 21-րդ դարում այսպես պետք է երգեք և այսպես պետք է ապրեք... Դանիել Երաժշտի նյարդային, ասկետ, հայակերտ դեմքը նայում է շրջապատի մշակութային խառնակչությանը և լռում է... Գրեթե լուռ է, գրեթե չկա "Շարականը": Ինչպիսի~ ամոթ մի հայրենիքի համար: Եթե այս հայրենիքը մի օր արթնանա իր նվաստալի քնից, ապա պետք է ասի Դանիել Երաժշտին. "Ներիր և եղիր իմ Բարձրագույն Մշակութային Խորհրդականներից մեկը, ապաքինիր ինձ..."
Եվ այսպես` Դանիել Երաժիշտ - Մարդ Հայաստանի...

[dvgray]

Երկար եմ մտածել ու դեռ շարունակելու եմ մտածել այս հարցի կապակցությամբ:

Ասեմ առայժմ մի անուն ՝ Գրիգոր Գուրզադյան:
Մեծ գիտնական, արվեստի հմուտ գիտակ, նկարիչ:
Իմ համար ՝ մի շատ սիրելի, մի շատ հարազատ ուսուցիչ: Նրա էսսեների հատորները, սկսած ուսանողական տարիներիցս, եղել են իմ սեղանի գրքերը: Սրա համար շնորհակալություն իմ սիրելի դասախոսներից մեկին՝ Դաշտոյանին:
Մեծ է եղել Գրիգոր Գուրզադյան ազդեցությունը իմ ընդհանուր աշխարհայացքային պատկերացումների բյուրեղացման վրա: Այսօր էլ մեծամասամբ՝ նրանց կրողն եմ, նրանց փորձարկողը:
Նրան համարում եմ Նոր Մարդ, ու նաև Նոր Մարդուն կերտող:
... Հայացքը միշտ դեպի աստղերը, դեպի անհունը... ու նաև "Տիեզերքը ափի մեջ" :

[Հեղինակ]

Այո, Գրիգոր Գուրզադյան, գիտնական-արվեստագետը, որի Միտքն ու Ներզգացումը գործում են միշտ համատեղ, Նյութն ու Ոգին նրա մեջ չեն կռվում իրար հետ, այլ դաշն են...Այսպիսի գիտնականը արդարացնում է ամբողջ գիտական խավի գոյությունը ընդհանրապես, մի խավ, որը նյութի սայրը դեմ է տվել Ոգու և Արվեստին կրծքին և հռչակել է շոշափելի և տեսանելի նյութի գերիշխանությունը և նրա բացարձակ նշանակությունը, ինչն էլ ծնել է ահռելի կորուստներ այս մոլորակի վրա: Գուրզադյան-բնագետը մի վեցերորդ զգայարանով զգում է, որ Տիեզերքը կենդանի է, գիտակից էություն, ահա ուր որ է`ինքը կպատռի բաժանող պատը, կմտնի վերանցական տարածք և մի նոր ձեռք բերած տեսողությամբ`կպատմի այն աշխարհից, որտեղ ապրում է մարդկության Հազարան Հավքը: Սակայն դա տեղի չի ունենում, Գուրզադյանը մնում է այստեղ, իր սիրած Գառնո հողին կանգնած, բայց նրա ընթերցողը շարունակում է ճանապարհը դեպի Անհունը...
Գուրզադյան-երևույթը նշանակալից նրանով, որ Տիեզերքի միասնականության և ամբողջականության, Նրա կենդանության զգացումը իր ներզգայական հայտնագործությունն է և քաղված չէ արևելյան փիլիսոփայությունից...
Գրիգոր Գուրզադյան - Մարդ Հայաստանի... Այո եմ ասում dvgray-ի առաջարկին: