Արդյոք "Երկիրը ուսյալ զավակին է փայփայում մոր պես"

[Առողջագետ]

Մեծ աշուղն ասում էր, թե երկիրը ուսյալ զավակին է փայփայում մոր պես... Այսօր սա մեծ հարցական է առաջացնում մեջս, արդյոք..., թե հասել ենք այնպիսի մի խաթարման, երբ արժեքները բոլորովին փոխվել են, և դա ժամանակավոր փոփոխություն է, թե տևական, ինչը սարսափելի կլինի... : Սակայն այս խնդիրը այստեղ` սիրո թեմայում եմ դնում, որովհետև ուզում եմ քննարկենք, որոնք են այս աղետի պատճառները, և հատկապես որն է "կանացի" մեղքի բաժինը, մեր աղջիկների և նրանց մայրերի մեղքի բաժինը: Երբ մրմռում եմ այս տղամարդկային հասարակության և կանացի "բախտի" համար, տղաս էլ ինձ ասում է, որ սա տղամարդկանց կողմից, բայց կանանց պատվերով ու ճաշակով ստեղծված կյանք է...
Այսօր մենք գիտենք, որ մեր հասարակությունը "հարստացել" է մուտանտ երիտասարդներով, ես այդպիսիններին չէի տեսել, բայց երբ տեսա, սոսկացի որպես կին այն աղջիկների բախտի համար, որոնք պիտի ապրեն այդ մարդկանց հետ: Բայց մեր տխուր ստատիստիկան ցույց է տալիս, որ հենց այդ տղաներին են առնում այսօրվա մեր օրիորդները, ամուսնանում նրանց Ջիպերի և եվրոռեմոնտ տների հետ, նրանց պետական կամ սեփական "գործերի" հետ, նրանց են ընտրում նաև մայրերը մի կտոր հացը ապահովելու համար: Սակայն չեն մտածում, թե ձմեռային ցուրտ ու երկար երեկոներին ինչի մասին պիտի խոսեն իրենց "իրավագետ", "սոցիոլոգ", "տնտեսագետ" աղջիկները այդ տղաների հետ, ինչ դառը կանացի արցունքների հոսք է սպասվում, ինչ դժբախտ երեխաների ծնունդ... էլ ինչ ապագայի մասին կարող է խոսք լինել:
Իսկ այդ ընթացքում կիրթ ու գրագետ, հետևաբար նաև պակաս ինքնավստահ, գուցե սոցիալապես դեռ ոչ լիովին կայացած, սակայն մեր ազգի ամբողջ դրական պոտենցիալը կուտակած երիտասարդը, որը կարող է երջանկություն պարգևել կնոջը, իսկական ամուսին ու հայր դաոնալ... սպասում է, հույսով, թե "երկիրը ուսյալ զավակին...նորից կփայփայի մոր պես":

[Philosopher]

Աշուղն, իհարկե, դեմագոգիա էր անում (որպես հետևանք սեփական կյանքի անկեղծ քննության որևէ տեսակի ավանդույթի բացակայության), և, ցավոք, չգիտակցելով դա: Դեմագոգիա ենք անում նաև մենք բոլորս, երբ փորձում ենք մեզ ու բոլորին համոզել, թե այդ երիտասարդ աղջկա համար ամենակարևորը զավակ ունենալն է, մայր դառնալը, իսկ թե այդ մայրացումը ինչ էակի սերմնահեղուկի սպոնտան ժայթքման արդյունքում կլինի, մեզ կարծես չի հուզում, կարծես չէ, չի հուզում: Եվ այստեղ խնդիրը ոչ միայն կանացի դժբախտությունն է, այլ մարդկային դժբախտությունը, այդ նույն մուտանտի դժբախտությունը, որ իր զավակը չի ծնվում սիրո արդյունքում, գոնե իր զավակը ծնվի սիրո արդյունքում: Երկիրն ու հասարակությունը երջանիկ են դարձնում երջանկության արդյունքում, երջանկության մթնոլորտում աշխարհ եկած երեխաները, ապա` հասունները: Իսկ կենդանական որդեծնությունը ու այդ ծնվածի կենդանական ադապտացիան սեփական վերարտադրության գլխավոր չափանիշ դարձրած հանրությունները դատապարտված են կործանման` մարդկային իմաստով, իսկ կենդանական իմաստով` գուցե ծաղկման, բայց կենդանական աշխարհի կանոններով ու կյանքով, զգացումների ու ապրումների կենդանական բթությամբ: Այսօր, այո, կինը պատվիրել է այն երկիրը, որն ունի, երբ կփոխվի այդ պատվերը, կփոխվի նաև տղամարդկային հայացքն ու վերաբերմունքը` նախ կնոջ, ապա նաև` հանրության նկատմամբ: Կանացի արժեքների տեղատվությունը սկսվում է կնոջ սրտի ավազանից ու տարածվում ողջ հանրության վրա` վերածելով վերջինիս շահամոլ ու ստրուկ հավաքականության, որի առաջին վաճառքի առարկան դառնում է հենց ինքը` կինը: Ինչպես ասում էր Շեքսպիրը. "Դու մի ամաչիր ցույց տալուց, ես չեմ ամաչի անունը տալուց":

[Փայլ]

Այո՛, այսօրվա հայ կանանց ապրելակերպը իսկապես մի տեսակ զինվորական է. արթնանալ, քնել, կերակրվել ու կերակրել, ռեժիմ, կարգապահություն, ենթակարգություն:
Շրջելով տարածությունը, հաշվելով տարածությունը, վերլուծելով և սինթեզելով իրավիճակները՝ ես հանգել եմ այն կարծիքին, որ միայն ու միայն տղամարդը նույնիսկ ամենաուժեղ կնոջը կարող է դարձնել այնպիսին, ինչպիսին ինքն է ուզում, ինչի արդյունքում էլ, կինը հանդես է գալիս ձևահակ տրամաբանական, իսկ տրամաբանական նշանի կարևորագույն հատկությունը իր կյանքը պլանավորելն է: Այդ պլանը ավելի պարզորոշ կարելի է պատկերացնել որպես հսկայական պատվախնդրություն: Իսկ որտեղի՞ց է ձեռք բերվում այդ պատվախնդրությունը սնող էներգիան: Անշուշտ՝ ծնողներից, ազգականներից և ուրիշներից, որոնք ուժ ու եռանդ չեն խնայում իրենց մտերիմներին երջանիկ տեսնելու և նրանց հասցեին հիացմունքի արտահայտություններ լսելու համար: Իսկ հիացմունքը՝ այդ ամենաանհրաժեշտ հույզը, մարդը ներծծում է սպունգի պես: Ես չեմ մեղադրում, ամեն մարդ իր լուսամուտն ունի, և ամեն մարդ ուզում է, որ այն լուսավորված լինի: Բնական պահանջ է: Բայց մեկ այլ հարց. այսօրվա հայ հասարակության 80%-ի մոտ, ո՞ր դեպքերում է հատկապես աղջկա մասին հիացմունքի արտահայտություններ ասվում:
Թո՛ղ անիծվի այն օրը, երբ հայ իրականության մեջ ներգործեց. «Լավ տղա», «Լավ տղու քուր», «Լավ տղու կին»… և նման այլ հասկացողությունները, և թո՛ղ անիծվի այն օրը, երբ որդը փորձեց նետվել առողջ պտղի վրա , և պտուղը ոգևորվեց ու ընդունեց իրեն քայքայող որդին, և թո՛ղ օրհնվի այն օրը, երբ որդը փորձեց նետվել առողջ պտղի վրա, բայց պտուղը քաջ գիտակցելով որդի քայքայող հատկություն ունենալու մասին, գլորվելով փորձեց հեռանալ: Գլորվեց, գլորվեց, մեկ էլ… հասկացավ, որ կողմ գնում է դիմացը որդ է դուրս գալիս, մեկից փախչում է, մյուսն է գալիս… ու մտածեց, որ որդերը հիմքից պետք է վերացվեն…
Սա մեր հասարակությունն է, փախչել չկա, մեզ միայն ժամանակը կփրկի: Չնայած մտավախություն ունեմ, որ դա էլ չի կարող փրկել: Չէ՜ ջրհեղեղ` աղբը, կեղտը, բորբոսը տանող ջրհեղեղ է պետք…

[Առողջագետ]

Ամեն ինչ լավ է, բայց "հսկայական պատվախնդրությունը" հրաշալի էր գտնված, թերևս հենց այն էր, ինչ ես փնտրում էի: Այո, կնոջը, իսկ նախ աղջկան հսկայական պատվախնդրությունը կփրկի: Եվ թեև հասարակությունը չի նպաստում դրան, եկեք ալիք բարձրացնենք, կանացի "անհնազանդության" շարժում սկսենք, ոչ թե տղամարդու նման դառնանք, այլ ավելի ու ավելի կանացի լինենք, գիտակցենք մեր ներքին ուժն ու գեղեցկությունը, և ոչ ասենք անհավասար, մեզ ստորացնող պրիմիտիվ ամուսնություններին, տհաս կամ զրոյական ինտելեկտ ունեցող տղա- մարդկանց համար զավակ ունենալու անպատվաբեր հեռանկարին, մեզ "չաղ" հարսանիքներով ու տարոսիկներով խաբող, իսկ վաղը ստորացնող ընտանիք հարս գնալու անլույս և անհույս ապագային:
Ահռելի պատվախնդրությունը- սա թերևս իսկապես կարող է փրկել կնոջը, ապա նաև տղամարդուն ու հասարակությանը: Սակայն այդ ահռելի պատվախնդրությունը պետք է ապահովված լինի ներքին իրավունքով` անձի "ոսկու պաշարով":
Իմ մեջ տխուր հակազդեցություն կա նուրբ ու քնքույշ այսպես կոչված տարոսիկների դեմ: Բայց խեղճ տարոսիկները ինչ անեն, ես երևի դեմ եմ նոր տգեղ չափանիշներին ու սիմվոլներին, որ քարոզվում եմ մեր հասարակության մեջ, և որ հավաքականորեն կարելի է կոչել "հայկական չաղ հարսանիք": Թերևս, այս ամբողջ աղբը մաքրելու համար, ինչպես ասում ես, ջրհեղեղ է պետք, բայց եթե կանք ու պիտի լինենք, ու մարդկային հասարակություն ենք, եկեք շարժում սկսենք այդ ամբողջ պրիմիտիվ նախամարդկային երևույթի դեմ: Առաջարկում եմ պայմանականորեն կոչել."ընդդեմ տարոսիկների" և հարցում անցկացնել երիտասարդ աղջիկների ու տղաների , նաև թերևս ոչ երիտասարդների, ինչպես են վերաբերվում այս նախնադարյան նոր կյանք առած տոտեմներին:

[Առողջագետ]

Թեման լավ "քնացրեցինք", սակայն ի զուր...: Թեկուզ կարող է թվալ, թե ընտրությունը անելուց հետո հեշտ է խոսել, ինչպես իմ պարագայում, սակայն դա պետք է լինի սկզբունքային որոշում կնոջ կողմից, յուրաքանչյուր, նաև հավաքական կանացիության կողմից: Համաձայն ենք արդյոք մեր կյանքը կապել մի տնով-տեղով, պաշտոնով-ջիպով, մեզ որպես սեփականություն առնող- տունը նստեցնող, հետն էլ բռի ու տգետ մեկի հետ, թե կասենք ոչ...:
Ո~չ սովորական հանրային կարծիքին տուրք տալու դարավոր սովորությանը: Ցավոք սրտի հենց մեր շրջապատում հակառակ ու շատ տխուր դեպքերի ականատես եղանք, երբ սկզբունքը մեկն էր. միայն ժամանակին ամուսնացնել, կարևոր չափորոշիչներն էլ պահպանել... և ոչ աղջիկը, ոչ էլ թվացյալ փորձառու մայրիկները, որ իրենց իմաստությամբ են հպարտանում, ապագա երկար ու ձիգ օրերի, իրենց զավակների հոգու և կանացի բախտի մասին չեն էլ մտածում:
Թող խոսեն երիտասարդ աղջիկները. ինչ են մտածում, ինչ բախտ են ուզում իրենց համար, և ինչ իրական հնարավորություններ են տեսնում, մի- խոսքով, գուցե չարժե փակել այս խոսակցությունը...

[Առողջագետ]

Որքան էլ ցանկանում եմ սովետական "культмассовик"-ի նման ակտիվացնել երիտասարդներին և թեժացնել այս թեման և այս քննարկումը, առայժմ դա չի հաջողվում. ոչ տղաներն են ուզում այս թեմային կպնել, ոչ երևի թե աղջիկներն են պատրաստ ոչ ասել ի սկզբանե անհավասար, անինտելեկտ, անապագա ընտրությանը ... Երևի դա կապված նաև մեր հասարակության փակ լինելու հետ. իհարկե ոչ ոք չի ուզում իր կյանքի գաղտնիքները, իր կանացի "դժվարությունները" բացահայտել, և դրա մեջ գուցե մի շատ լավ բան կա, նաև բարձր բան կա, սակայն որքան օգտակար կլիներ նաև հասարակության համար, եթե ակնհայտ սխալների մասին մարդիկ խոսեին և հնարավորություն տային երիտասարդներին խուսափել նման սխալներից: Չնայած ասում են, թե դեռ ոչ-ոք ուրիշների սխալների վրա չի սովորում, գերադասում է սեփական սխալներն անել, սակայն դրանք շատ-շատ թանկ են նստում:
Կարծում եմ, այս թեման կարիք ունի զարգացման. միթե ձեր շուրջը չկան անհավասար և այդ պատճառով դժբախտ զույգեր, միթե դրանք ձեր մեջ խռովություն, ընդվզում կամ ասելիք չեն առաջացնում...

[Philosopher]

Երևի դա կապված նաև մեր հասարակության փակ լինելու հետ. իհարկե ոչ ոք չի ուզում իր կյանքի գաղտնիքները, իր կանացի "դժվարությունները" բացահայտել, և դրա մեջ գուցե մի շատ լավ բան կա, նաև բարձր բան կա...

Բարձր բան դրանում իրականում չկա, ցածրության կոծկումը բարձրությամբ բացատրելու մեր մտավորականական մոլուցքն էլ նույնքան վտանգավոր է: Բարձր բան չկա, երբ մարդը ստրուկ է ու հարմարվում է դրան, բարձր բան չկա նրանում, որ մարդն իր դժբախտությունը կոծկում է կոֆեախում ժպիտների տափակ ատամնաշարերի արանքում, բարձրություն չկա նրանում, որ մայրը գիտակցաբար իր դստեր մատաղ մարմինն ու հոգին վաճառում է նրա ապագա բարեկեցության ավանսի դիմաց (ապառիկ վաճառք` ժամանակակից ձևակերպմամբ), բարձր բան չկա նրանում, որ մենք չենք ապրում ու նույնիսկ չենք էլ գիտակցում, որ չենք ապրում, որ չապրելու ազգային աստվածացումը դառնում է մարդկային ստրկության գործընկերն ու իր ետևից քարշ տալիս աղջկա, կնոջ անհոգի գոյությունը, անսեր գոյությունը, անգո գոյությունը: Մենք էլ, գիտակից մարդիկս, սա պիտի հասկանանք:
Չապրելու մեջ բարձր բան լինել չի կարող: Dixi!

[Առողջագետ]

Թեկուզ շատ խիստ է, բայց ըստ էության, ճիշտ է: Գուցե ես տեղի եմ տվել հասարակական գիտակցությանը, այդպես էլ է լինում, որքան էլ ես սկզբունքային եմ, բայց ես "անցումային" սերնդի ներկայացուցիչ եմ, ստիպված եմ ընդունել, որ գուցե գիտակցության ամբողջական նորացմանը հասնելը դժվար է: Միանշանակ ընդունում եմ, որ չկա ավելի մեծ հանցագործություն, քան զոհաբերված կյանքը, քան չապրող ու չերջանիկ կինը;

[Black Orchid]

Չգիտեմ՝ իրականում ինչպես է, բայց ես իմ համեստ մտածելակերպով () կարծում եմ, որ կինը նույնպես մարդ է և ունի ապրելու (իրականում ապրելու, ոչ թե գոյության) իրավունք: Բայց, միևնույն ժամանակ, ինչպես յուրաքանչյուր մարդ, նաև ունի ընտրության իրավունք: Եթե կինն ընտրում է, ներեցեք արտահայտությանս համար, վաճառվելու տարբերակը, ուրեմն դա է նրա համար լավագույնը: Իսկ եթե նա այնքան խելամիտ է, որ գիտակցում է երջանիկ լինելու իր, գուցե և ենթագիտակցական, բայց բնական, մարդկային ցանկությունը, ապա, հավատացեք, ոչ ոք նրան չի կարող համոզել կամ ստիպել վաճառվել` ո՜չ "եվրոռեմոնտով", ո՜չ "2 հարկանի սեփական տնով", ո՜չ շքեղ ավտոմեքենայով... Ոչ մի բանով:
Յուրաքանչյուրն ինքն է ապրում իր կյանքը: Եթե մարդը չի կարողանում հասկանալ, որ իր համար ավելի կարևոր է սեփական հոգու հանգստությունն ու ներդաշնակությունը, քան զուտ ֆիզիկական "բարեկեցիկ" "կյանքը", ապա ոչ մի սխալ բան չկա նրանում, որ նա տառապի:
Երբ կինը հասկանա, որ իր երջանիկ լինել-չլինելը որոշվում է ոչ թե "չաղ" կամ "նիհար" հարսանիքով, այլ դրանից հետո եկող ընտանեկան կյանքով, ոչ թե դրամապանակի հաստությամբ, այլ այդ հաստությունը ճիշտ ձևով ղեկավարելու կարողությամբ, ոչ թե սկեսրոջ, ամուսնու կամ ընտանիքի մեկ այլ անդամի կողմից հասցված վիրավորանքներն ու տհաճությունները բարեհաջող կերպով "կուլ տալով", այլ դրանց բացակայությամբ, ամեն ինչ իր տեղը կընկնի:

[Մելիք]

Ժողովուրդ ջան, բայց դուք ինչի՞ եք հարցը դնում, երջանկությո՞ւն, թե "ապահովված" կյանք: Էդ ձեր արժեչափով ա, գուցե, երջանկությունը ուրիշ ատրբուտներից կազմված, իսկ ընտրողի համար գուցե երջանկությունը հենց jeep-ով ման գալու ու իրա "լավ տղա" մարդու հաջողությունների մասին հարեվանուհիներին պատմելու մեջ ա, ու ինքը ավելի դժբախտ կլիներ, եթե իրա ամուսինը "հարիֆի նման" հազիվ հացի փող աշխատեր ,չնայած սա դեռ կարելի էր մի կերպ տանել, բայց որ հետո սերիալի ամենաթունդ պահին կկանչեր մի պատահական գրքի միջից հայտնաբերած հանճարեղ մի միտք ցույց տալու, այ էդ արդեն անտանելի դժբախտություն էր լինելու:

Էնպես որ թողեք թող մուտանտ աղչիկները ընտրեն իրենց մուտանտ փեսացուներին, լիքը պուճուրիկ մուտանտիկներ ունենան, ու ապրեն երկար ու երջանիկ