Շարժում "ընդդեմ տարոսիկների" կամ...

[Առողջագետ]

Մեկ այլ թեմայում գրել եմ, այստեղ պնդեմ. այս հասարակության փրկությունը յուրաքանչյուր անհատի վերափոխման, նորանալու մեջ է: Վերջին տարիների մեր ահռելի ու դժվար ճանապարհը ցույց տվեց, որ ոչ մի քաղաքական կամ սոցիալական հեղափոխություն չի կարող իրապես փոխել հասարակության կյանքը: Այսօր երբ երկիրը զբաղված է "նախագահ" ընտրելով, մենք նորից հիշեցնենք, որ դա որևէ իրական նշանակություն չունի. իհարկե, մի տեղ ավել կամ պակաս ջուր կկաշվի կամ մի փողոց ևս կասֆալտապատվի, նորից տարբեր պաշտոնյաների հետ հանդիպումներ կլինեն, և մենք էլ հոգնած դրանց մասին կտեղեկանանք տաղտուկ օրերի "Հայլուրից" և այսպես օրերը, տարիները կանցնեն, կծերանանք, կգնանք...
Իրական հեղափոխությունը բարոյականն է..., մենք, յուրաքանչյուրս պիտի փոխվենք, նորանանք, գիտակցությունը ազատենք հնոտիքից, հասարակության ներշնչած ու պարտադրած կարծրատիպերից...
Եվ նորոգենք մեր կյանքը, սկսենք կնոջից ու տղամարդուց, հարսանիքից ու ընտանիքի կյանքից: Մարդը հակում ունի հնի ու հնամաշի մեջ իրեն լավ զգալու. թերևս բոլորիս ծանոթ է այդ զգացումը` տնային շորդ մաշված է, հին կեղտեր ու լաքաներ ունի վրան, բայց այնքան սովորական կոմֆորտի զգացում է տալիս, որ տեսնում ես էլ, զգում ես էլ, որ հին է, անհարմար է, պիտի փոխվի, բայց "ջան չես անում", ուժդ չի պատում, կամքդ չի բավարարում... Ի դեպ, ըստ էության, բոլոր կրոնների և հոգևոր ուսմունքների ասածն էլ հենց սա է. նորացի'ր. նորոգվի'ր, ելի'ր սովորական գոյությանդ "ճահիճից", արթնացիր, նայիր քեզ ու քո կյանքին, թոթափիր հին զգեստներդ... ահա միակ կարևոր "ընտրությունը", որ մարդ ունի անելու իր կյանքում,,ահա իր ու իր զավակների ապագայի համար անելիք միակ ԳՈՐԾԸ:
Այս ամբողջ ասածիս իմաստն էր հիմնավորել, թե ինչ ունեմ խեղճ տարոսիկների դեմ. դեմ եմ հանցավոր քաղքենիությանը, որով սնում ենք մեր մատաղ երեխաներին, որոնք վաղը կմեծանան և կկարծեն, թե դրանք իրական արժեքներ են. տղան կվախենա մոտենալ մի աղջկա, եթե "չաղ" հարսանիքի պատրաստ չէ, աղջիկն էլ կկարծի, թե մեքենայի երկարությամբ և զամբյուղի պարունակությամբ է պայմանավորված իր վաղվա կանացի երջանկությունը: Հին ազգ լինելու հանգամանքով շատ ենք հպարտանում, ինչու չենք տեսնում մեր արատները և հասունացող աղետը...
Ահա սա է առաջարկվող հարցման և քննարկման առարկան:

[ivy]

Իմ կարծիքով, «չաղ հարսանիքի» ավանդույթը հայերի մոտ նոր չէ, այլ նույնիսկ շատ հին: Իհարկե մորթվող գառներն ու խոզերը, ամբողջ գյուղը ոտի հանելը, ամենահայտնի դհոլչի–զուռնաչիներին կանչելը վերածվել է տարոսիկների, շքեղ սրահների ու մոդեռն գույներով արվող տոնախմբության, սակայն դրանից էությունը չի փոխվել, փոխվել է միայն ձևը:

Հայերը միշտ էլ սիրել են հարսանեկան ճոխ տոնախմբություններ. ես դրա մեջ առանձնապես վատ բան չեմ տեսնում, ոչ էլ վատ եմ համարում դրանից հրաժարվելը:
Նեյտրալ եմ վերաբերում. ամեն մեկի անձնական գործն է:
Ուզում են չաղ հարսանիք, թող անեն, ու՞մ է դրանց վատ, եթե ինչ–որ մեկն էլ տուժելու է, ապա միայն իրենք՝ իրենց ճեղքված բյուջեյով, չեն ուզում անել, թող չանեն, ու՞մ ինչ գործն է:

Ինչ վերաբերում է «նորացի'ր. նորոգվի'ր, ելի'ր սովորական գոյությանդ "ճահիճից", արթնացիր, նայիր քեզ ու քո կյանքին, թոթափիր հին զգեստներդ», ապա
դա կարելի է և պետք է անել՝ անկախ նրանից նախընտրում ես ճոխ հարսանիքներ, թե ոչ:

[Փորփրուկ]

Ճիշտն ասած՝ այնքան էլ լավ չհասկացա, թե հայկական հարսանիքների կազմակերպման ու անցկացման մեջ հատկապես ինչն է նոր... Ինչպես արդեն նշվեց, հայերը միշտ էլ սիրել են ճոխ արարողություններ կազմակերպել ցանկացած առիթով՝ հաճախ հաշվի չառնելով՝ իրենց նյութական վիճակը դրա հնարավորությունը տալիս է, թե ոչ, կարևորը որ այդ պահին քեֆ անեն, ուրախանան, կողքից էլ ուրիշները տեսնեն։ Ցանկացած իրադարձություն ճոխ հանդիսության ու կերուխումի վերածելը հայ ազգի համար մի տեսակ կարծես պատվի հարց լինի... Ինքս երբեք չեմ սիրել հանդիսավոր արարողություններ ու կերուխումային սեղաններ, որոնց ժամանակ այնքան են խմում, որ վերջում հաճախ մոռանում էլ են, թե ինչի համար են հավաքվել, ու թե ով ում բարեկամն էր...

Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ խնդիրն այստեղ հենց հարսանիքը չէ, այլ ընդհանրապես հայ ազգին բնորոշ քեֆամոլությունը, որի հետևանքով նշանակալից իրադարձությունների իմաստն ու նշանակությունը կարծես կորչում է կերուխումների արտաքին շուքի մեջ, այդ իրադարձությունների իրական նշանակությունը կարծես նսեմացվում է՝ իր տեղը զիջելով հանդիսավոր արարողությանը։ Եվ այդ ամենը հաճախ հանգեցնում է նրան, որ ամուսնություն ասելով՝ շատերը հասկանում են նախ և առաջ հարսանիք՝ հարսի շքեղ զգեստով, լիմուզինով, դհոլ–զուռնայով ու ճոխ սեղանով... Այսինքն՝ այնքան ենք տարվում իրադարձությունը նշելու ձևերով, որ բովանդակությունը երկրորդ պլան է մղվում հաճախ ու լիովին չենք գիտակցում կարևոր իրադարձությունների լրջությունը... Եթե ուշադրություն դարձնենք, կտեսնենք, որ ընդհանուր առմամբ ամուսնացողները որքան շատ են տենչում ու երազում ճոխ հանդիսությունների մասին, այնքան ավելի անլուրջ են վերաբերվում ամուսնությանը՝ որպես երևույթի։

Ու ընդհանրապես մեր գրեթե բոլոր սովորույթների ու ավանդույթների իսկական իմաստը, որ ժամանակին եղել է, կամ արդեն վաղուց կորսվել է, կամ էլ արդեն այնքան է խամրել, որ անունը տալիս հաճախ ակամա միայն նշելու ձևն ենք մտաբերում, ոչ թե իմաստը/բովանդակությունը... Թեկուզ հենց նույն Զատիկը. քանի՞ հոգի կարող է ասել, որ Զատիկ ասելիս առաջինը մտքին ոչ թե գունագեղ ներկված ձվեր են գալիս, այլ Քրիստոսի հարությունը...

[Sita]

Հարցմանը չպատասխանեցի, քանզի հեռուստացույց չեմ դիտում մանավանդ նմանատիպ հաղորդաշարեր ու չգիտեմ ինչ է պրոպագանդել այդ հաղորթումը: Բայց ինչ վերաբերում է տարոսիկներին, ես այդ ավանդույթը գեղեցիկ եմ համարում, դա բոլորովին շքեղության նշան չէ, այլ "տարոսը քե~~զ..." , կարելի է ընդհանրապես հարսանեկան խնջույք չկազմակերպել, բայց բոլոր մարդկանց, ովքեր հետագայում գան շնորհավորելու նվիրել տարոսիկներ կոնֆետի տեսքով կամ մեկ այլ ձև:

Եթե կարելի է հարգելի Առողջագետ, մի փոքր պարզաբանեք, թե այդ հաղորդաշարը ինչ է պրոպագանդում..

[Հեղինակ]

Փոխվել, նորանալ, գիտակցությունը ազատել հնոտիքից,- ասում է Առողջագետը, նա կողմ է բարոյական հեղափոխության և դեմ է հանցագործ քաղքենիությանը: Ivy-ն էլ ասում է, թե ամեն մարդու գործն է` ինչ հարսանիք անել: Այս քննարկումը պտուղ չի տա , եթե մենք հստակ չիմանանք, թե ինչ ենք ուզում: Իմ կարծիքով, մենք ուզում ենք ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՆՈՐԱՑՈՒՄ: “Չաղ հարսանիքը” մշակութապես թվացյալ նորաոճ է, բայց իր էությամբ, ձևերով, իր երգ ու պարով, քեֆչիական - ճահճային է: Ահա թե ինչու է “չաղ հարսանիքը” “քաղքենիական հանցագործություն”: Բայց մենք ելքը չենք տեսնի, եթե այն չունենա մշակութային լուծում: Իսկ ելքը ՀԱՐՍԱՆԵԿԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԾԵՍԻ ԱՄԲՈՂՋԱԿԱՆ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄՆ Է և ներդրումն է մեր համայնքի կյանքում: Տողերիս հեղինակը, որ իրեն միշտ պատանի է համարում` երևի այնքան էլ պատանի չէ, քանի որ տեսել է հարսանեկան ծեսի վերջին մոհիկան- կատարումները: Այդպիսի գերազանց թատերական ներկայացում` հարսանիքի ամեն դրվագի համապատասխան երգով - պարով, խոսք ու զրույցով` դժվար թե պատկերացնի այսօրվա հայ մարդը: Ծեսի որոշ պատառիկներ այսօր էլ կարելի է հանդիպել Մարտունու, Ապարանի լեռնային գյուղերում: Միշտ մի երազանք եմ ունեցել` ստեղծել մի լավ հետազոտական խումբ, գզրոցներից հանել հարսանեկան ծեսի բոլոր եղած տարբերակները, կենդանացնել դրանք դեռևս ապրող ասացողների տարբերակներով, երգով ու պարով, ստեղծել համահավաք տեքստը, վերականգնել երգն ու պարը, լիարժեք ու հարուստ բեմականացնել և պետական - հանրային մակարդակով ներկայացնել մեր համայնքին` որպես ձեռնարկ նրա կրթության:
ՀԱՐՍԱՆԵԿԱՆ ԾԵՍԻ ՎԵՐԿԱՆԳՆՈՒՄՆ Է ԱՅՍՕՐՎԱ ՔԵՖՉԻԱԿԱՆ ՀԱՐՍԱՆԻՔԻ ԽՆԴՐԻ Էթիկական լուծումներից հիմնականը: Այդ Ծեսը ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ ծագում ունի, այն կկրթի մեր երիտասարդությանը :

[Փորփրուկ]

Հարցմանը չպատասխանեցի, քանզի հեռուստացույց չեմ դիտում մանավանդ նմանատիպ հաղորդաշարեր ու չգիտեմ ինչ է պրոպագանդել այդ հաղորթումը: Բայց ինչ վերաբերում է տարոսիկներին, ես այդ ավանդույթը գեղեցիկ եմ համարում, դա բոլորովին շքեղության նշան չէ, այլ "տարոսը քե~~զ..." , կարելի է ընդհանրապես հարսանեկան խնջույք չկազմակերպել, բայց բոլոր մարդկանց, ովքեր հետագայում գան շնորհավորելու նվիրել տարոսիկներ կոնֆետի տեսքով կամ մեկ այլ ձև:

Եթե կարելի է հարգելի Առողջագետ, մի փոքր պարզաբանեք, թե այդ հաղորդաշարը ինչ է պրոպագանդում..

Sita, որքան հասկացել եմ թեմայի առաջին գրառումից, այս թեման «Իմ մեծ չաղ հայկական հարսանիքը» հաղորդաշարի հետ ուղղակի կապ չունի, խոսքն ընդհանրապես «չաղ», այսինքն՝ ճոխ հարսանիքներ անելու ավանդույթի մասին է... Քանի որ գրառման մեջ տարոսիկների մասին էլ կարծես թե խոսք չեղավ, ենթադրում եմ, որ դա էլ տվյալ դեպքում հեղինակի կողմից պարզապես դիտվել է որպես «չաղ» հարսանիքի մի բաղադրիչ։ Չգիտեմ, համենայնդեպս, ես այդպես հասկացա՝ կարդալով գրառումը...

[Philosopher]

Կարծում եմ, պարզ է, որ այս թեմայում խոսքը հենց տարոսիկների մասին չէ, Առողջագետը այն վերածել է սիմվոլի, որը խորհրդանշում է հայ դեմագոգիկ հարսանեկան ավանդույթի էությունը: Իսկ այդ էությունը ուսումնասիրելուց հետո` տարոսիկների արտաքին տեսքով կամ գրավիչ սիմվոլիկայով ուրախանալու սիրտ չի մնում: Հայ ընտանեկան ավանդույթը ստրկացման, անսերության ավանդույթ է` իր ժամանակային լայն կտրվածքով: Ահա այս տիպի հարսանեկան ավանդույթն են խորհրդանշում տարոսիկները, գոնե այս թեմայում այդպես է ձևակերպված: Այնպես որ` առաջարկում եմ ոչ թե գովել տարոսիկները` որպես ապրիորի ինքնին իր, այլ հասկանալ ժամանակակից առևտրա-շուկայական ընտանեկան ավանդույթի բնույթը ու փորձել ազատվել դրանից, ազատվել մեր մեջ նստած իրար "առնելու" կենդանական մղումներից ու դրան նյութապաշտական մոտիվացիաներից: Խոսքն այս մասին է

[ivy]

Փոխվել, նորանալ, գիտակցությունը ազատել հնոտիքից,- ասում է Առողջագետը, նա կողմ է բարոյական հեղափոխության և դեմ է հանցագործ քաղքենիությանը: Ivy-ն էլ ասում է, թե ամեն մարդու գործն է` ինչ հարսանիք անել:
.... ՀԱՐՍԱՆԵԿԱՆ ԾԵՍԻ ՎԵՐԿԱՆԳՆՈՒՄՆ Է ԱՅՍՕՐՎԱ ՔԵՖՉԻԱԿԱՆ ՀԱՐՍԱՆԻՔԻ ԽՆԴՐԻ Էթիկական լուծումներից հիմնականը:

Շատ լավ հասկանում եմ, թե ինչի մասին է թեման, այնուամենայնիվ չեմ ուզում տեսնել ուղիղ կամ անուղղակի կապ նորանալու, գիտակցությունը հնոտիքից ազատելու և ներկայիս հարսանեկան տոնակատարությունների միջև...
Հոգնել եմ ամեն ինչի մեջ միայն վատը տեսնելուց: Չեմ համարում ճոխ հարսանիքը քաղքենիություն, քանի որ այն տարածված է ամբողջ աշխարհում. ուրեմն աշխարհն է քաղքենի: Եղել է, կա ու միշտ էլ կլինի. մարդիկ ուզում են նշանակալից դարձնեն իրենց տոնը: Նորից եմ ասում ՝ ոչ կողմ եմ, ոչ դեմ եմ այդ երևույթին, բայց անվանել դա «նոր ու քաղքենի» ճիշտ չեմ համարում:

«Նոր» չլինելու մասին էլ արդեն գրել եմ: Սակայն կարող եմ նորից կրկնել: Գնանք այն պնդմանը, որ «ՀԱՐՍԱՆԵԿԱՆ ԾԵՍԻ ՎԵՐԿԱՆԳՆՈՒՄՆ Է ԱՅՍՕՐՎԱ ՔԵՖՉԻԱԿԱՆ ՀԱՐՍԱՆԻՔԻ ԽՆԴՐԻ Էթիկական լուծումներից հիմնականը»: Այդ ծեսի մեջ, ինչպես նշեց նաև Փորփրուկը, մենք՝ հայերս, միշտ էլ ունեցել ենք քեֆչիականությունը, դա նորոււյթ չէ: Ամենաավանդական հայկական հարսանիքը ամենաքեֆչի հարսանիքն է՝ իր բոլոր ազգային տարրերով, ու քեֆն էլ դրա մեջ՝ որպես հիմնաքար: Նորույթ չկա էստեղ... Ձևն է փոխվել, ու դրա դեմ ոչին անել չես կարող՝ մենք բոլորս էլ ենթարկվում ենք ժամանակին, սակայն բավանդակությունը նույնն է:

Եկեք էդ դեպքում խոսենք նաև թաղման արարողության մասին. պակա՞ս գումար է ծախսվում ու պակա՞ս աչքի ընկնող դետալներ կան, իհարկե այս դեպքում սգո քողի տակ: Ու երբ ժամն ու օրը գալիս է, ԲՈԼՈՐՍ էլ լուռ ու մունջ անում ենք ամեն ինչ՝ տեղը տեղին, էդ թվում նաև նրանք, ովքեր խոսում են նյութականի քաղքենիության մասին:
Դե հրաժարվենք, չանենք, եթե նյութը համարում ենք քաղքենի:
Թե՞ կաղնու դագաղը արդեն քաղքենության մեջ չի մտնում, միայն գունեղ տարոսիկն է քաղքենի:

[dvgray]

Կարծում եմ հարցի լուծումը կապնված է ընտանիքներից ու անհատ մարդկանցից` հասարակության, որպես այդպիսին ձևավորման հետ:
Հարցի լուծում ասելով երբեք էլ ինկատի չունեմ "ճոխ" հարսանիքներին գլոբալ իմաստով գնահատականներ տալու, նրանց որպես բացասական կամ դրական մի բան գնահատելու հետևանքով համապատասխան լուծում առաջարկելու մեջ:
Ամեն մեկը /կամ ավելի խմբավորված տեսքով -սոցիալական խավերը/ պետք է հնարավորություն ունենա ըստ իր պատկերացումների և ծնվելու, և ամուսնանալու, և նոր տարի անելու և վերջում նաև այն աշխարհ գնալու :
Չձևավորված հասարակություններում մեշտ էլ կա էսպսես կոչված "զորավոր համայնքի" ֆակտորը, որին դիմակայելը թող ներվի ասել, ամեն մեկի խելքի բանը չի : Ու մեղադրելու էլ չի: Սա դժվար է սա որակավորել որպես հայկական: Ուրիշ բան է, որ հայկական վարիանտը ձգվում է ժամանակի մեջ բավականին երկար;

Ես օրինակ մեծ էնտուզիազմեվ պայքարում եմ հլա որ նոր տարվա պարտադրանքների դեմ :mad:: Ինչքան երկար կդիմանամ, կյանքը ցույց կտա :

Այս և նմանատիպ հարցերը կընկնեն իրանց տեղը, երբ իրականում ձևավորվեն սոցիալական խավերը: Սա իհարկե ամբողջությամբ չի վերացնի քաղքենիությունը ու պարտադրված ծիսակարգերի անցկացումը, առավել ևս պարտադրված լիմուզինացավը կամ 4 ամսվա աշխատավարձով նոր տարվա սեղան գցելը,կամ հայ ազգի ազգային մեծ ցավերից մեկը ` մերսեդեսացավը ; Սակայն սա կօգնի, որ խանութի բեռնակիրը իրեն պարտադրված չզգա հանդես գալու Մորգանի խնամու դերում:

Ժողովուրդը իմաստությունը արտահայտություն ունի վերմակի և ոտքերի չափսերի մասին:
Քանի որ հասարակական առումով գտնվում ենք ցածր աստիճանի վրա, հետևաբար, մաթեմաթիկական լեզվով ասած, չափումների համակարգ չունենք: Մարդիկ չեն կարողանում չափել ու կողմնորոշվել, որն է իր և իր /չեղած/ սոցիալական խավի ոտքի չափը, և որը` վերմակի չափը; Բանվորը իրեն երևակայում է խոշոր կարգի բիզնեսմեն, և "իմ երեխեն ումից է վատը ասելով", բանկից վարկ է վերցնում "ռեմոնտի" համար, որպեսզի հարսանիք անի:

Հ.Գ. Չկա չարիք առանց բարիք: Դեկոլտեներով հոլիվուդյան հայկական հարսանիքների տեսագրությունները դիտելուց լավ զվարճանում ենք; Եթե աբստակցվել բուն գործող ծանոթ-հարևան-բարեկամ գործող անձանցից, ապա կարելի է դիտարկել այս ամենը որպես լավագույն կարիկատուրիստի շատ հաջողված գործ ;

[Grieg]

Ոչ մի վատ բան չեմ տեսնում, տարոսիկների փոխարեն կարող էին, օրինակ, խաղալիք բադիկներ կամ ապտակ նվիրեին: Նման սովորությունները կարծում եմ բնականոն զարգացում է, մարդը միշտել ձգտել է հեշտը բարդացնի և հարստացնի խաղերով