Ինչ պետք է ուսումնասիրի գիտությունը

[Հեղինակ]

Ներկա գիտությունը ուսումնասիրում է նյութը` իր բոլոր դրսևորումներով: Շոշափելի, տեսանելի, հետազոտելի ՆՅՈՒԹԸ: Իսկ հետո... Նաև հետազոտելի դաշտերը` էլեկտրական, էլեկտրա - մագնիսական, գամմա դաշտը: Իսկ հետո...Միթե սրանով ավարտվում է Տիեզերքը: Եվ կա արդյոք Ստեղծողը, և եթե կա` ուրիշ ինչ գոյության ձևեր ունի Նա, որով պետք է զբաղվի գիտությունը: Եվ ապա` Կրոնը և Գիտությունը երբևէ հանդիպելու են, թե ոչ: Եվ կարող են արդյոք խոսել նույն լեզվով: Այս թեմայի լուրջ, խնամքով արծարծումը շատ կարևոր է Հայաստանի գիտության զարգացման համար:
Այսքանը` որպես թեմայի սկիզբ: Նյութերը` մեկ- երկու օրից: Մինչ այդ` քննարկենք:

[dvgray]

Իսկ չէ՞ որ գիտությունը հենց ինքը սահմանել է իր սահմանային տիրույթները, որպես տարածության մեջ մարմնի կոորդինատ և ժամանակը: Իսկ մնացածը դիտարկելով որպես անծանցյալներ;
Ինչու՞ սպասել նրանից այն, ինչին ինքն նախատեսված չէ; Նա ուսումնասիրում է միայն տրեզերական օրենքներն ու օրինաչափությունները, չմխրճվելով այն դաշտը, թե ինչ էր դրանից `"Տիեզերքից" առաջ;
Գիտությունը հասել է մինչև անգամ "սև" խոռոչներ ու նրան շատ մոտ տիրույթներ; Սական մտնել "սև" խոռոչ ու առավել ևս` անցնել նրա մյուս կողմ, դա արդեն տիրեզերական էակի /մարդու/ հնարավորության սահմաններից դուրս մի բան է; Քանի որ այնտեղ արդեն տիեզերք չէ; Այնտեղ ինչ օրենք է գործում "տիեզերականի"` էներգիայի պահպանման օրենքի փոխարեն, անհասկանալի կմնա մարդու համար առհավետ;

Դրա մասին անգամ անդրտրեզերական էակը ` Աստված է ասում, որ` "Մի փորձիր ըմբռնել անընբռնելին" ;

Կարելի է զուտ փիլիսոփակական-ֆանտաստիկ մոդելներ գծագրել այդ ամենի մասին, սակայն նշանակետին խփելու հավանականությունը անսահման փոքր է, անհավանական; Իսկ գործնական առումով` անիմաստ;

Իսկ տիեզերքում, զարգացման առումով դեռ լիքը անհայտներ կան: Նրանց էությունը ըմբռնելու ու հասկանալու համար անշուշտ շատ անգամ տրադիցիով, հայտնի մոդելները անբավարար են; Եվ անշուշտ, գիտնականները ունեն բավակնին շատ աշխատանք, օրինակ այսպիսի մի հետաքրքիր երևույթի մասին հիմնավորված վերլուծության մասին

http://www.nasa.gov/vision/universe/...er_proven.html

Միգուցե կատարվեն նաև մեթոդոլոգիական ճշտումներ գիտական աշխարհում, և սկսի մի նոր դարաշրջան, որտեղ հիմքերը կտեղափոխվեն երկու աքսիոմատիկ համակարգ` հոգի և նյութ; Սակայն առայժմ գիտնականները "յոլա" են գնում առանց այդպիսի բարդ համակարգի և լուծում մարդկության առջև կանգնած պարզ կամ բարդ խնդիրները մի համակարգ ձևով;
Երկհամակարգ մեթոդի անցումը պետք է կատարվի անխուսափոլիորեն, սակայն դա առայժմ այնքան բարդ է, որ բոլոր ակտուալ խնդիրները կմնան անհուսալի կախված վիճակում; Մարդկությունը որդեգրել է մի իդեալականին մոտ լուծում առայժմ; Մարդկության զարգացման ճանապարհի սկզբում այս երկուսը` կրոն և գիտություն, միասին էին /օրինակ եգիպտական քրմերը/; Սակայն առաջ շարժվելու համար ընտրվեց մի ճանապարհ /հին հույների կողմից/, որով արագ, էֆեկտիվ շարժվելու համար պետք էր իրարից բաժանվել; Որպեսզի "Ճշմարտությանը" մոտենալ պարզեցված մեխանիզմով, արագ, չկաշկանդվելով մյուսի ծանրությունից; Գիտնականները իրենց կողմից, կրոնները իրենց կողմից; Սակայն անխուսափելիորեն գալու է ճանապարհի այն հատվածը, որտեղ այս երկուսը իրար հանդիպելու են, և միավորելով ու իրար հետ փոխանակելով ճանապարհի ընթացքում ձեռք բերածը `սկիզբ դնեն մի նոր որակի;
Ե՞րբ կլինի դա; Երևի ոչ շուտ, հաշվի առնելով, որ առայժմ գիտնականները ու կրոնները չկաշկանդվելու համար ավելի շատ ուզում են մենակ քայլել, քան միասին; Միացումը պետք է լինի միայն որպես բնական անհևաժեշություն, այլ ոչ որպես փիլիսոփայական կամ այլ տիպի պարտադրանք; Այս դեպքերում այլևս, երբ երկուսն էլ բավականին ամուր են կանգնած գետնի վրա, պարտադրանքը ոչ մի կողմից էլ հնարավոր չի լինի կենսագործել;

Սա իմ կարծիքն է;
Մեք հետաքրքրությամբ կծանոթանամ նաև այլ մոտեցումներին ;

[Հեղինակ]

Հարգելի dvgray, մի քիչ ուշացումով արձագանքում եմ շատ ընդգրկուն և խոր գրառումիդ:
Ամբողջ խնդիրն այն է, որ հասել է ժամանակը գիտության կողմից ոգու և նյութի` որպես միասնական , փոխներթափանցված համակարգի դիտարկմանը, այլապես մարդկությունը չի կարող հաղթահարել գլոբալ էկոլոգիական ճգնաժամը, ինչպես նաև ճգնաժամերը ճյուղային ասպարեզներում ` կրթություն, առողջապահություն, արվեստ և այլն: Բժիշկը բուժում է հիվանդի ֆիզիկական մարմինը ու մոռանում, որ սրա հիվանդությունները առաջանում են ավելի նուրբ, անտեսանելի, ժամանակակից գիտական մեթոդներով անհետազոտելի այլ մարմիններում: Կրթության մեջ` ուսուցիչը կրթում և մարզում է ուղեղի հիշողությունը, բայց աչքաթող է անում հոգու առողջությունը և զարգացումը:
Եկել է միասնական , անկանխակալ, ամբողջական , գիտական մեթոդաբանության մշակման և ներդրման ժամանակը: Բերում եմ հատված "Հայոց Նոր Պետականության ստեղծման հիմնադրույթներ մենագրությունից":

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
Ժամանակակից գիտությունը հիմնականում զբաղվում է Տիեզերքի մատչելի մասի` Երկիր մոլորակի հանքային, բուսական,կենդանական և մարդկային թագավորությունների նյութական շերտի ոսումնասիրություններով։ Հիմնարար գիտությանը, կիրառելով հետազոտությունների հզոր եղանակներ, ավելի ու ավելի խորն Է թափանցում նյութի խորքը, հայտնագործում Է նորանոր փոխադարձ կապեր և օրինաչափություններ, որոնք անվերջ են։ Սակայն այդ անվերջ բարդության հետևում գիտությանը դեռևս չի տեսնում Ամբողջը, նրա պարզ գեղեցկությունը և համապարփակ օրենքները, նրա ստեղծագործությունը։ Հիմնարար գիտությունը, զրահավորված գերժամանակակից տեխնիկական միջոցներով, ճանաչողության իր գոռոզ "բարձունքներից" չի նայում դեպի մշակույթի մյուս կրողները՝ արվեստը և կրոնը, չի օգտվում ճանաչողության այնպիսի հզոր միջոցից, ինչպիսին ներզգացողությունն Է, սրտի ճանաչողությունը։ Դա Է պատճառը, որ ներկա գիտության մեջ չկա արվեստի գեղեցկությունը և կրոնի բարոյականությունը, նա չի տեսնում մշակույթի այլ կրողների հետ աշխարհը համատեղ տեսնելու ու ճանաչելու անհրաժեշտությունը։ Զրկված լինելով այդպիսի կարևոր հատկանիշներից՝ ամեն երկրի գիտությունը չի ձուլվում ազգային մշակութային դաշտին և չի մասնակցում երկրում գեղեցկության և ներդաշնակության հաստատմանը։Այստեղ կարող են բացառություն կազմել գիտության հումանիտար այն ճյուղերը, որոնք կենդանություն են առնում հետազոտության նյութի կենարար ակունքից, ինչպես նաև այն հետազոտությունները, որոնք շնչավորված են Մայր-Բնության և հետազոտողի ներքին ոգեղենությամբ և տանում են դեպի Ամբողջի ճանաչողության։
Ահա, հիմնարար գիտության մեջ մարդասիրական, հոգևոր սկզբի պակասը կամ բացակայությունը պատճառ են դարձել, որ գիտությունը ժամանակ առ ժամանակ ասպարեզ Է հանում մարդկության ոչնչացման համար նախատեսված նորանոր զենքեր և հակամարդկային գաղափարներ։ Մյուս կողմից՝ կիրառական գիտությունը, հետապնդելով օգտապաշտական նպատակներ, առաջարկում Է բնության շահագործման, արտադրության ընդլայնման և շահույթի մեծացման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հյուծում են բնությունը, թունավորում են նրա Էկոհամակարգերը և վտանգում կյանքը մոլորակի վրա։
Գիտությունը, մեծացնելով մարդկության մտածողական ներուժը ի վնաս բարոյականության և գեղեցկության, մեծացրել է նաև մարդկության գոռոզությունը Բնության հանդեպ, նրա մոտ ստեղծել է անսխալականության պատրանք, ինչը առավել վտանգավոր է դարձնում մարդկության ընթացքը։ Ներկա պետականությունները, որոնք իրենց քաղաքականությունը մշակելու համար օգտվում են գիտության երաշխավորություններից, նույնպես ենթակա են նրա զորության և անսխալականության պատրանքին, ինչով վտանգում են մարդկության և սեփական ազգերի գոյությունը։
Գիտությանը իր ներկա դրսևորումներով կարող է բացասական դեր կատարել նաև անհատի կյանքում։ Միայն հավատի ու գեղեցկության հետ համատեղ՝ գիտությունը կարոդ է մասնակից լինել ներդաշնակ մարդու կերտմանը։ Մինչդեռ մտածողական (մենթալ) որակների գերաճը, մարդու հեռացումը ազգային մշակույթի աղբյուրներից՝ բառ ու բանից, երգից ու պարից, առողջ ու ներդաշնակ կենցաղից, խեղում են մարդուն, ստեղծում են ապամշակութային ու անկենդան այն մարդու կերպարը, որը չորացնում է ընտանիքի ու համայնքի կյանքը։ Եվ ահա, մոլորակի վերածնության բանալիներից մեկը ներկա գիտության այնպիսի վերափոխումն է, որն այն կուղղի դեպի Ամբողջի ճանաչողություն և դրա միջոցով՝ մոլորակի վրա ներդաշնակության հաստատում։

ՀՆՊ գիտության զարգացման գծով որդեգրում է հետևյալ ելակետային դրույթները.
-Գիտության իրական նպատակն է ուսումնասիրել ու ճանաչել Տիեզերքը ամբողջությամբ՝ նյութական և հոգևոր աշխարհները միասին, ճանաչել Ամբողջը, նրա բանական Սկիզբը։ Հիմնարար գիտության խնդիրն է՝ նյութի անվերջ դրսևորումների մեջ տեսնել Ստեղծողի աշխատանքի պարզությունը և գեղեցկությունը, ճանաչել ամենուր և ա մեն ինչի մեջ դրած արարչական նշանները։ Սրանով գիտությունը կօգնի ճանաչել Տիեզերքի գեղեցկությունը, կլայնացնի մարդու և ազգի գիտակցությունը, կծառայի մարդու կրթության և դաստիարակության գործին։
-Գիտությունը ընդլայնում է հետազոտությունների նյութական եղանակները (մեթոդները)՝ ավելի նուրբ աշխարհների ճանաչողության համար, զուգակցվում են հետազոտության հոգևոր և նյութական եղանակները։
-Գիտության բոլոր ճյուղերը և ենթաճյուղերը գնահատվում են որպես Ամբողջի գիտության մասեր, ստեղծվում է Ամբողջի մասին գիտա-կրթական համակարգ, որը մտնում է հանրակրթություն, բուհական հաստատություններ և համայնք։
-Ընթանում է գիտության, կրոնի և արվեստի ճանաչողական դաշտերի մերձեցում, ճանաչողության ընդհանուր մշակութային դաշտի ստեղծում, որի հիմքի վրա ամբողջանում Է նոր հազարամյակի աշխարհայացքը։
-Ուսումնասիրվում են Տիեզերքի սկզբնական Էներգիայի երկրային դրսևորումները, նրա աշխատանքը ձևերի ու նյութի ստեղծման մեջ, գիտության տարբեր ճյուղերի (կենսաբանություն, քիմիա, ֆիզիկա, աստղագիտություն և այլն) տվյալներով սկզբնական Էներգիայի փոխակերպման ձևերը։


-Ուսումնասիրվում են Մարդ-Տիեզերք, Մարդ-Հայրենիք ներդաշնակ գոյակցության օրենքներն ու սկզբունքները, ազգի գոյության և զարգացման օրենքները, մշակվում է ազգային առողջ ապրելակերպի գիտա-կրթական համակարգը։ Գիտությունը Հայ Մարդուն կօգնի հասկանալ՝ ինչպես ապրել այս մոլորակի վրա և այս Հայրենիքում, ինչ երկիր ստեղծել։
-Գիտության բոլոր կիրառական ճյուղերի նպատակներն ու խնդիրները բխում են մոլորակի և երկրի բարոյական-ֆիզիկական առողջացման նպատակից, և այնպիսի երաշխավորություններ են տրվում, որոնք չեն հակասում Բնության օրենքներին և մոլորակի էկոլոգիայի պահպանմանը։ Կիրառական ճյուղերը, հենված նոր հազարամյակի աշխարհայացքի վրա, դրվում են երկրաստեղծ աշխատանքների հիմքում։ Տնտեսագիտությունը մշակում է Երկրի տնտեսական անվտանգության համակարգի ստեղծման ու ներդրման ծրագիրը, կատարում է համաշխարհային առողջ տնտեսության ստեղծման մշակումները։

[Հեղինակ]

Այսօր կարդացի Իրանի մեծահարգ Նախագահի ելույթը Կոլումբիայի համալսարանոււմ:
Որպես հետազոտող` չեմ կարող այդ ելույթի դրույթները չհամեմատել մեր ֆորումի այս բաժնի գրառումների և մեր համեստ աշխատության "Գիտություն" բաժնի հետ: Այսպես, կարող ենք արձանագրել, որ ճիշտ աշխարհայացքը օգնում է տարբեր երկրների հետազոտողների հանգել նույն եզրահանգումներին: Եվ զուտ մարդկորեն ուրախ եմ, որ մշակութապես հարազատ երկու ազգեր իրենց խորքում կրում են հավասարարժեք տեսական համակարգեր գիտության զարգացման վերաբերյալ: Թող որ մեկը`արդեն պետական մակարդակով, իսկ մյուսը` նոր որակի պետականության ստեղծման տեսիլքով:
Բերում եմ մի քանի հատվածէ ԻԻՀ Նախագահի ելույթից(ընդգծված են):

Ցանկանում եմ այս թանկագին նիստում Ձեզ հետ խոսել գիտության ու գիտնականի (իմաստուն մարդու) մասին:
Նախագահը նրբանկատ է, նա ուզում է ասել , որ իսկական գիտնականը պետք է լինի իմաստուն մարդ:

Չբացահայտված բնագավառները, աներեւույթ աշխարհներն ու անհասանելի գիտությունները անսահման են եւ փակ պատուհանները գիտնականների աշխատանքով ու ջանքերով են բացվում դեպի ճշմարտություն:
Սա մեթոդաբանական հրահանգ է` ուղղված ներկա գիտությանը, որը կարծում է, թե նյութով ավարտվում է իր իր հետազոտական դաշտը:

Գիտությանն ուղղված մեծ հալածանքներից մեկը դրա շրջանակները փորձառական գիտություններով սահմանափակելն է եղել, մինչդեռ գիտության տիրույթը շատ ավելի ընդարձակ է: Աշխարհի ճշմարտությունները չեն սահմանափակվում նյութական ճշմարտություններով ..., եւ նյութական արարումը աշխարհի արարման ընդամենը մի շերտն է:

Իրապես, այս դրույթը ե՞րբ է ընդունելու ակադեմիական գիտությունը...

Գիտությունն ու ճանաչողությունը ունեն նաեւ ախտանիշներ:
Թերեւս սովորելու, ուսուցման, մտածողության ու հետազոտության ամենամեծ ախտանիշը ինքնահավանություններն ու նյութական կախվածություններն ու անձնական շահերն են:
Մինչ այն ժամանակ, որ մարդու սիրտը չձերբազատվի թշնամանքից, նախանձից ու ինքնահավանությունից, նա չի ենթարկվի ճշմարտությանը, լուսավորությանն ու գիտությանը:
Սա պատասխանն է այն անգետներին, որոնք կարծում են, թե գիտությունը կարող է լինել և գործել առանց էթիկայի:


Օգտվելով գիտական գործիքներից ու միջոցներից, խաբում են ազգերին, արդարացնում իրենց քայլերը, նրանց համար ստեղծում ենթադրական թշնամիներ, անապահով միջավայր եւ վախ, որպեսզի հանուն անապահովության ու ահաբեկչության դեմ պայքարի, վերահսկեն բոլոր գործերը:
Փայլուն է, չեմ մեկնաբանում:

Օգտվելով գիտական ու ճշգրիտ միջոցներից ու պլանավորումներից՝ հարձակման են ենթարկում տեղական մշակույթները, որոնք արդյունքն են ազգերի հազարավոր տարիների ջանքերի, փոխգործակցության, ստեղծագործության ու արվեստի:
Փորձում են դրանք ոչնչացնելով՝ մարդկանց զրկել կարգավիճակից եւ խզել նրանց կապը սեփական պատմության ու արժեքների հետ: Ներշնչելով այնպիսի առանձնահատկություններ ու ձեւեր, որոնք ազգերին ուղղորդում են դեպի նմանակման ու սպառողականության գերիշխանությանը ենթարկվելու, վախի ստորությանն ու արհամարհանքի ու անկարողության զգացմունքը, հիմք են ստեղծում նրանց նյութական ու հոգեւոր ռեսուրսների թալանման համար: -

Մեկնաբանության կարիք չկա, ով ականջ ունի` լսեց համաշխարհային կարգի այս ախտորոշումը: Չեմ կարծում, որ լսողների շարքում կարող է լինել որևէ քաղաքական գործիչ:

Եթե գիտությունն ու առաքինությունը համատեղվեն, թե՛ գիտնականը ավելի լավ կստանա գիտությունը, թե՛ մարդիկ ճիշտ ձեւով կօգտվեն նրա գիտությունից:

Այս գիտնականները ինչքան ավելի են առաջացել գիտության ասպարեզում, այնքան ավելի խոնարհ են գտնվել մարդկանց նկատմամբ ու ավելի վեհ բարոյականությամբ օժտվել:

Մարդկության բոլոր խաղաղարարները սկզբում եղել են լավ գիտնականներ ու ուսուցիչներ: Հոգեւոր մեծերի մասին պատմող առակներից մեկում նշվել է. այն ժամանակ, երբ գիտնականը բարոյալքվի, աշխարհը կբարոյալքվի, եւ եթե գիտնականը առաքինի լինի, աշխարհը կկանգնի ճշմարիտ ուղու վրա:

Սա ժամանակակից գիտության էթիկական վերափոխման Ծրագիր է:

Անգործ գիտնականները նման են անպտուղ ծառի. ճշմարիտ գիտնականները չեն լռում ամբարշտության, անարդարության ու տառապանքների նկատմամբ եւ իրենց գիտությունը ներկայացնում ու մարդկանց իրազեկ են պահում:

Գիտնականները ոտքի են կանգնում բռնակալների ու հալածողների դեմ եւ թույլ չեն տալիս, որպեսզի տգետները խոսեն, խաբեն մարդկանց ու ոտնահարեն նրանց իրավունքները:

Գիտության բնագավառը սուրբ է ու Աստվածային եւ գիտությունը աշխարհի Արարչի կողմից ի պահ դրված պարգեւ է: Անարդարների մուտքը այս բնագավառ հալածանք է մարդկության նկատմամբ:

Ահա այսպես, Արևելքի դասը Արևմուտքին: "Ավեստայի" հայրենիքի դասը պրագմատիզմի փիլիսոփայությանը: Հայրենիք ունեցող Նախագահի դասը անհայրենիք գործիչներին: Մշակույթի դասը աշխարհակարգի քաղաքական հակամշակույթին...

[Philosopher]

Գիտությունը պետք է ուսումնասիրի մարդուն, բազմաշերտ մարդուն: Միայն մարդուն ուսումնասիրելու ունակ գիտությունը կհասնի նաև Տիեզերքին: Իսկ մարդուն ուսումնասիրելու համար, իհարկե, անատոմաինա, ֆիզիոլագիան, անտրոպոլոգիան, հոգեբանությունը և հարակից գիտությունները քիչ են: Այսօր գալիս է նոր` մետամարդաբանության ժամանակը, կենդանի, ապրող մարդու գոյության հիմքերի, նրա անհատական` արտաքին ու ներքին գոյության ուսումնասիրման ձևերի գիտության ժամանակը, գիտություն, որը ոչ թե միավորելու է կրոնն ու գիտությունը, այլ լինելու է նոր` մարդկայինի ուսումնասիրման գիտություն` առանց արդի ընկալմամբ` կրոնին և գիտությանը բնորոշ հայտնի բևեռացումների ու ծայրահեղությունների, ուրեմն և հայտնի չափով մակերեսայնության:

[dvgray]

Այսօր գալիս է նոր` մետամարդաբանության ժամանակը, կենդանի, ապրող մարդու գոյության հիմքերի, նրա անհատական` արտաքին ու ներքին գոյության ուսումնասիրման ձևերի գիտության ժամանակը, գիտություն, որը ոչ թե միավորելու է կրոնն ու գիտությունը, այլ լինելու է նոր` մարդկայինի ուսումնասիրման գիտություն` առանց արդի ընկալմամբ` կրոնին և գիտությանը բնորոշ հայտնի բևեռացումների ու ծայրահեղությունների, ուրեմն և հայտնի չափով մակերեսայնության:

Եթե ամգամ գա էլ այդ մետամարդաբանությունը, ապա միայն եղած գիտության և կրոնների հիմքի վրա: Առանձին վերցրած, առանց նրանց, այդպիսի ...ությունը ոչ մի ճշմարտություն չի պարունակի իր մեջ:
Բնության մեջ փնտրել վիճակներ, որոնք զերծ լինեն ծայրահեղություններից, կամ չունենան բևեռացված նախնական վիճակներ անցյալում, ներկայում, կամ ապագայում, դա իլուզիա է: Բնությունը անընդհատ շարժվում է: Իսկ մարդը բնության մի մասնիկն է միայն, մի մեծ մարմնի ներքին էլեմենտներից մեկը:
Մարդուց դեպի բնություն՝ դա էլ է ձև և բազմիցս կիրառվել է գիտնական ճարտարապետների կողմից: Սակայն դա չի բացառում բնության այն մասերի, տիրույթների գոյությունը, որոնք զերծ են մարդկային սկզբից ու բնույթից ընդհանրապես:

[Հեղինակ]

Այսօր կատարում եմ այլևս անհետաձգելի մի պարտք` ֆորումին ներկայացնում եմ մի հանճարեղ գիտական անուն, որն իր կյանքի ժամանակ լայն հանրությանը գրեթե հայտնի չի եղել, իսկ մահվանից հետո` առավել ևս: Հայ ժողովրդի ծնած մի նոր Էյնշտեյն, բայց գիտական արդյունքով` ավելին, քան Էյնշտեյնը... Մի անուն, որն ապացուցում է, թե մեր երկիրը ինչպես...չի~ փայփայում և ինչպես է մոռանում իր ուսյալ, հանճարեղ զավակներին: Այսօր հնչեցնենք այդ անունը.... Եվ նորից` ինչ պետք է ուսումնասիրի գիտությունը:

ՄԵՐ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԶՈՐԱՎԱՐՆԵՐԸ

ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԿՐՈՆԻ, ՖԻԶԻԿԱՅԻ ԵՎ ՄԵՏԱՖԻԶԻԿԱՅԻ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄԸ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԴԱՎԹՅԱՆԻ ՀԱՆՃԱՐԻ ԽԱՉՄԵՐՈՒԿՈՒՄ

Էյնշտեյնի հարաբերականության
տեսությունը` միայն մաս հայ գիտնականի
մշակած համընդհանուր տեսության

Երբ տեսնում ես Երկիր մոլորակի էկոլոգիական, հոգևոր-մշակութային և սոցիալական աղետալի վիճակը, մտածում ես, թե ի՞նչ է անում համաշխարհային գիտությունը, ինչու՞ ելքեր չի գտնում, ինչու՞ չի բացահայտում մոլորակի առողջության օրենքները, ինչու՞ չի կրթում պետական- քաղաքական վերնախավերը` իրավիճակը շտկելու համար: Բայց գիտությունը ինչպես ելքեր գտնի, ինչպես կրթի ուրիշներին, երբ ինքն է հայտնվել իրեն ծնած նյութապաշտական աշխարհայացքի և սահմանափակության թակարդում:

Գիտությունը գլուխը մխրճել է նյութի մեջ – գենի և սպիտակուցի, մոլեկուլի ու ատոմի, տարրական մասնիկների աշխարհը և այնտեղ է փնտրում ԿՅԱՆՔԻ պահպանման և զարգացման օրենքերը: Փնտրում է ու չի գտնում, որովհետև ԿՅԱՆՔԸ անսահմանորեն ավելի խորն է ու շքեղ, քան միայն նրա կրողներից մեկը` տեսանելի նյութն ու նրա օրենքները:

Բայց ներկա գիտությունը մեջքի վրա չի ընկնում. նյութի օրենքների ճանաչողությամբ նա ստեղծում է տեխնիկայի հրաշքներ, գրեթե արհեստական ինտելեկտ, հիանում է իր ստեղծածով, խաղում իր խաղալիքներով, հետո կուռք է դարձնում և խոնարհվում դրանց առջև:
Եվ թե հարցնես` քո ուսումնասիրած նյութական աշխարհը, այդ թվում` բնությունն ու իր տարերքները, արևն ու աստղերը, այս զարմանալի Տիեզերքը Ի՞ՆՉ ՈՒԺ Է ամբողջացնում, ԱՄԲՈՂՋ դարձնում և պահում սքանչելի ներդաշնակության մեջ, ապա գիտությունը չի պատասխանի քո հարցին, այլ մի գոռոզ հայացքով կչափի քեզ և կգնա իր հերթական "հրաշքը" ստեղծելու:
Համաշխարհային գիտությունը ծանր հիվանդ է, և նրա հիվանդությունը աշխարհայացքային է:

Նյութի գիտությունը անտեղյակ է, որ կա Ոգու գիտություն, նաև չգիտի, որ Ոգու և Նյութի միջև սահման չկա, դրանք նույն Տիեզերական Նյութի խտացման տարբեր աստիճաններն են, տարբեր տատանողական (վիբրացիոն) մակարդակներով, որոնք ձևավորում են բազմաշերտ ու բանական Տիեզերքը: Եվ մոլորակային կյանքի հիմքը` մայրօրինակը (մատրիցան) գտնվում է ոչ թե տեսանելի և շոշափելի նյութի` գենի ու սպիտակուցի մեջ, այլ Տիեզերական Նյութի միջուկում, որտեղ Նյութի տատանման հաճախականությունը անչափելի բարձր է, իսկ Բանականությունը` Բացարձակ է:

Ներկա գիտությունը նաև հասու չէ, որ Տիեզերքի բարձր շերտերը, Բանականությունից բացի, օժտված են ու կրողն են Բարձրագույն Էթիկական Օրենքների, որոնք նյութի խտացումով էջք են անում նաև մարդկային հասարակության մեջ և սնում մարդկության էթիկայի օրենքները: Ահա թե ինչու` երբ ժամանակակից գիտությունը փորձում է լուծել մոլորակին տիրած էկոլոգիական ճգնաժամը` հաջողության չի հասնում, քանի որ նա անտեղյակ է Բարձրագույն Էթիկական Օրենքներին, առանց որոնց անհնար է գտնել անհրաժեշտ բանալիները:

Ահա թե ինչու` երբ ժամանակակից քաղաքակրթությունը որպես առաջնակի արժեք հռչակում է մարդու իրավունքները, բայց ամենուր և ամեն օր դրանք խախտում է, քանի որ դեռևս չի ճանաչել Տիեզերական Իրավունքը և դրանից բխող մարդու բնական իրավունքները:

Ահա թե ինչու` երբ ներկա գիտությունը ձգտում է ստեղծել առողջ կրթական, առողջապահական, սոցիալական, տնտեսական և այլ համակարգեր` դա նրան չի հաջողվում, քանի որ մարդու կրթության, առողջության, սոցիալական և տնտեսական կյանքի իրական գիտելիքները և օրենքերը պարփակված են ոչ թե տեսանելի նյութի տիրույթում, այլ Տիեզերական Կյանքի Օրենքների մեջ: Ահա թե ինչու` երբ Երկրագնդի պետականությունները ձգտում են համերաշխության հասնել, մեր տուն- մոլորակը խնամել ու մաքրել, պատերազմներին վերջ տալ` դա նրանց չի հաջողվում, որովհետև այդ պետականությունները սնվում են օգտապաշտության և եսապաշտության օրենքներից, և նրանց անծանոթ է մնում Տիեզերական Օրենսգիրքը:

Ահա, երբ այս մտածումներով հիմնում էինք "Ազգ և առողջություն" հանդեսը` ցանկանում էինք նրա առաջին համարում ներկայացնել այնպիսի մի գիտնականի, որի կերպարը կարող էր լուսավորել Հայաստանի գիտության ապագա ճանապարհը: Եվ չէինք գտնում, և տվայտում էինք, մանավանդ` այս վերջին ժամանակներում, երբ Հայաստանի գիտության ակադեմիական համակարգը պատրաստվում է ապամոնտաժման, իսկ "բարեփոխված" նորի ստեղծման համար, իհարկե, "օգնության" են հասել միջազգային կազմակերպությունները` համաշխարհային անգիտության` էթիկայից և իմաստությունից զուրկ այդ կենտրոնները:

Բայց այս անգամ էլ գիրք ու աղբյուր ուղարկող ձեռքը չուշացավ. հեռավոր մանկությունից եկող և մեր այսօրվան օգնող մի հոգի ճիշտ օրին ու ժամին բերեց գիրքը` Հովհաննես Դավթյանի "Հիմնարար դաշտի տեսությունը" ( О.К. Давтян. Теория фундаментального поля.Ереван, "Айастан", 1995г)

Ահա թե ո’ւմ էինք սպասել, ահա թե ո’վ կարող է լինել մեր (և ոչ միայն մեր) Գիտության Զորավարը և հավաքել գիտության առողջ ու կենսունակ զորագունդը: Եվ ոչինչ, որ Զորավարը ֆիզիկական կյանքից հեռացել է 1990 թվականին: Նրա գիրքը, տեսությունը և գործերը ապրում են:

Հ. Դավթյանը աշխատել է հիմնարար դաշտի տեսության, հարաբերականության ընդհանուր տեսության վրա և դուրս է բերել դաշտի նոր հավասարումներ, որոնց նկատմամբ Էյնշտեյնի հավասարումները մասնակի բնույթ ունեն և մաս են կազմում ընդհանուր տեսության:Տարածության և ժամանակի, Նյութի և Տիեզերքի տեսական ուսումնասիրությունները գիտնականին բերել են այն եզրահանգման, որ նյութական Տիեզերքը ունի մի թագ` լուսապսակ, որը անսահման ինֆորմացիայի, հիշողության ու բանականության կրողն է: Մարդկային էությունը այդ դաշտի մի մասն է և "մահից" հետո, պահպանելով ինքնագիտակցությունը, դուրս է գալիս ֆիզիկական մարմնից և ձուլվում Տիեզերքի լուսե պսակին:

Հիմնարար ֆիզիկայի միջոցով դեպի Տիեզերական Բանականության`Աստծո գոյության տեսական հիմնավորումը – ահա գիտնականի անցած ուղին:
Հովհաննես Դավթյանը կարող է լինել այն խորհրդանիշը, որի կերպարի տված էներգիան կարող է առաջ մղել մեր գիտությունը:

Երբ որևէ գիտնական մտնում է հինավուրց մի վանք և նայում նրա երկնաթռիչ կամարներին կամ էլ բնության տաճարում նայում է աստղալից երկնքին, ապա նրա սրտի ու երևակայության մեջ գուցե շարժվում է ճշմարտության իղձը, բայց երբ նա վերադառնում է աշխատանոց` նորից կոպիտ նյութն ու նրա բաղադրիչները կալում-կապում են նրան և կասեցնում ոգու թռիչքը: Սակայն հայտնի է, որ աշխարհի խոշորագույն հայտնագործությունները արել են ներզգայական ճանաչողությամբ օժտված գիտնական-երազողները, որոնք ոգևորության վայրկանին, երբեմն էլ քնի մեջ` երազի միջոցով հանգել են անհրաժեշտ գիտական հանգուցալուծման: Այդ վեհ վայրկյանին գիտնականի անհատականության միջուկը, նրա միտք–զգացումը թողնում են նրա անձի` ուղեղ - կրթություն - աշխարհայացքի անձուկ տարածքները, սլանում ինքն իր էության խորքը, նրա միջոցով դուրս գալիս, կապվում Տիեզերքի գեոնային պսակին (Հ. Դավթյանի եզրույթով ) և այնտեղ տեսնում հիմնախնդրի միակ ճիշտ գիտական լուծումը, փնտրված բանաձևը, վերծանումը: Այդ վայրկյանին գիտնականի համար այս և այն աշխարհ չկա, նյութի և ոգու բաժանում չկա, նյութի գիտություն և ոգու գիտություն չկա.– այլ կա մեկ աշխարհ` Տիեզերքը, կա մեկ նյութ` Բացարձակը ածանցյալները` տարբեր ձևերի մեջ և կա մեկ գիտություն` անկանխակալ ու արարչական գիտելիք–մեթոդաբանությամբ զինված:
Ահա այս գիտնականը կարող է բարձրանալ ճանաչողության լեռը` հաղթահարելով բոլոր խութերը և հասնել վսեմ գագաթին: Իսկ այնտե¯ղ… Լեռան գագաթին քանի հազար տարի նրան արդեն սպասում են երկու հոգի: Արվեստագետը, որի ամեն ներշնչանքի պահը զրույց է Բացարձակի հետ, քանզի նրա գրած ամեն տողի, վրձնի հարվածի կամ ստեղծած մեղեդու մեջ իրեն արտահայտում է` գրում, նկարում, երգում է Բացարձակը: Եվ երկրորդ հոգին. լեռան գագաթին է Օծյալը, որին արդեն հազարամյակներ հայտնի են իրական գիտության ակունքներն ու օրենքները:

Ահա` այն երկիրը, որի մտավորականությունը կարող է իր գիտակցության մեջ ստանալ այսպիսի գիտնականի, արվեստագետի և Օծյալի գիտելիքի ու իմաստության համաձուլվածքը,- ահա այդ երկիրը կբռնի իրական առաջադիմության ուղին:
Երջանիկ լինենք, որ հայ գիտնական Հովհաննես Դավթյանի հանճարի խաչմերուկում հանդիպել են` Գիտությունը և Կրոնը, իհարկե` նաև Արվեստը, որովհետև նրա ամբողջ կյանքն ու գործը շնչում են արիությամբ և ներդաշնակությամբ:

Հեղինակ

Հովհաննես Կարապետի Դավթյանը ծնվել է 1911թ. ապրիլի 15-ին Շիրակի մարզի Ախուրյան գյուղում, հողագործների ընտանիքում: Գյումրիի Խրիմյան յոթամյա դպրոցն ու Մանկավարժական տեխնիկումը ավարտելուց հետո նա 1931թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանը, այնուհետև կրթությունը շարունակել է Մոսկվայի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետում և 1936 թ. այն ավարտել է գերազանցության դիպլոմով: Մինչև 1939թ. աշխատել է Մոսկվայի նավթաբանության ինստիտուտի Ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնում, որտեղ 1938թ. պաշտպանել է քիմիական գիտությունների թեկնածուական թեզ."Մոլեկուլների ասոցացիայի տեսություն" թեմայով:
1939-46թթ Հ. Դավթյանը աշխատել է Մոսկվայի Էներգետիկայի ինստիտուտում, որտեղ զբաղվել է էլեկտրաքիմիական էներգիայի հիմնախնդիրներով և պաշտպանության ոլորտում կատարել է հույժ պետական գաղտնիք հանդիսացող գիտական աշխատանքներ: 1944թ. պաշտպանել է դոկտորական թեզ և ստացել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան: 1947թ. հրատարակել է "Վառելանյութի քիմիական էներգիան էլեկտրական էներգիայի ամիջական փոխակերպման հիմնախնդիրը" գիրքը: Այդ աշխատությունը աշխարհում առաջինն էր, որտեղ ներկայացված էին ջերմային էլեմենտների աշխատանքի տեսությունն ու տեխնոլոգիաները: Այդ աշխատանքների համար Հ. Դավթյանը պարգևատվել է "Կարմիր աստղ" շքանշանով: Պատերազմից հետո մեկ տարի աշխատել է Կազանում: 1946թ. ՀԽՀ ԳԱ նախագահությունը նրան հրավիրում Հայաստան: Հ. Դավթյանը հիմնում է ֆիզիկական քիմիայի լաբորատորիա, որը ծառայել է որպես բազաª ռադիոակտիվ իզոտոպների հարստացման և գազային խառնուրդների անջատման ընդհանրացված տեսության ստեղծման համար: Միաժամանակ քվանտային քիմիայի թեմաներով դասախոսում էր ԵՊՀ-ում: Նախանձախնդիր գործըկերների կոմից հալածանքների ենթարկվելով տեղափոխվում է Վիլնյուս, որտեղ ղեկավարում է տեղի համալսարանի ամբիոնը: 1953թ. ստանում է ֆիզիկայի պրոֆեսորի կոչում և հաղթելով մրցույթը ընտրվում է Օդեսայի համալսարանի ֆիզկական քիմիայի ամբիոնի վարիչ: 1962թ. հրատարակում է "Քվանտային քիմիա"` ԽՍՀՄ-ում առաջին նմանօրինակ դասագիրքը:
1968թ. Հ. Դավթյանը նորից հրավիրվում է Երևան: Շուտով թողնում է փորձարարական աշխատանքները և զբաղվում է տեսական ֆիզիկայով ու իմաստասիրությամբ: Նա ամբողջովին կլանված էր կյանքի ու մահվան, հոգու անմահության և բարոյագիտության մասին մտորումներով: Հանգուցյալ կնոջª Է. Մասյուկի հուղարկավորությունից հետո, գիշերը նրան երազում հայտնվում է մի Լուսավոր Էակ, տալիս է սպիտակ մի թուղթ, որի վրա գրված են եղել հավասարումներ: Առավոտյան Հ. Դավթյանը հիշողությամբ վերատադրում է այդ հավասարումերը, որոնց վրա աշխատելով` հետագայում պարզում է, որ դրանք արտացոլում են հարաբերականության համընդհանուը տեսությունը, որի մասնավոր դեպքն է համարվում Ա. Էյնշտեյնի տեսությունը: Ա. Էյնշտեյնի հեղինակությունը այնքան բարձր էր, որ ոչ մեկը այդ մասին հրապարակումներ չեր անում: Այնուհետև Գերմանիայում "Annalen der Phyzik" ամսագրում, որի խմբագիրը ժամանակին եղել է Ա. Էյնշտեյնը, տպագրվում են այդ հավասարումները: Այդ հավասարումներից բխում է այն հետևությունը, որ հնարավոր է Տիեզերքում գոյություն ունենա Գերբանականություն:
1972թ. Հ. Դավթյանը ամուսնանում է Է. Լալայանի հետ, որի հետ միասին գրում է "Գրիգոր Նարեկացու աշխարահայացքը" ծանրակշիռ աշխատությունը: Հ. Դավթյանը վախճանվել է 1990թ., չի ունեցել ժառանգ, սակայն թողել է եզակի կարևորություն ունեցող գիտական ժառանգություն:
Հ. Դավթյանի կատարած աշխատանքների մասին ծայրագույնս համառոտ տեղեկագրությունը կազմել է շուրջ 100 էջ, որը հրատարակվել է 2001թ. Երևանում "Հովհաննես Դավթյան" վերնագրով /ռուսերենով/:
Ստորև ներկայացնում ենք հատվածներ Հ. Դավթյանի "Հիմնարար դաշտի տեսություն գրքից և ակնկալում ենք, որ կգտնվեն բարեգործներ, որոնց ֆինանսական աջակցությամբ հայերենով կհրապարակվեն Հ. Դավթյանի համաշխարհային գիտության փառավոր մաս կազմող բոլոր աշխատանքները: Նրա աշխատանքների պսակը "Հիմնարար դաշտի տեսություն"մենագրությունն է, որն ամփոփում է նրա աշխատանքները աշխարհակառույցի` տարածության և ժամանակի, նյութի և Տիեզերքի մասին:

Պատրաստեց Վահան Հարությունյանը

(Շարունակելի)

[Հեղինակ]

Հարգելի Ֆորում, շարունակում եմ հանճարեղ հետազոտող Հովհաննես Դավթյանի աշխատության տեղադրումը: Այն ուղղված է մեր տեխնոկրատ((այդ հասկացության լավագույն իմաստով) երիտասարդությանը, որի հմայված հայացքի առջև բաց է բարձրագույն տեխնոլոգիաների աշխարհը: Եվ դա հրաշալի է:

Բայց որքան մեծ է լինելու նրա զարմանքը, եթե նա իմանա, որ ԲՆՈՒԹՅՈՒՆ-ՏԻԵԶԵՐՔ կիբերնետիկական համակարգը` օժտված ինքնածին Բանականությամբ, այն բնական մատրիցան է, որից մարդկային հանճարը դուրս է բերում-ճանաչում-ձևավորում է բարձր տեխնոլոգիաների զարգացման ուղին: Սա մեր տեխնոկրատ (այդ հասկացության ոչ լավագույն իմաստով) երիտասարդության հայացքը կուղղի դեպի ՄԱՐԴ կիբերնետիկական համակարգը, ապա ՏԻԵԶԵՐՔ, և նա կպարզի, որ այդ համակարգերի շարժիչ Էներգիան ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԷԹԻԿԱՆ է, ՍԵՐԸ և ԿԱՐԵԿՑԱՆՔԸ: Իհարկե, նա, ով գիտե Յոգան` հասու է այս գիտելիքին այլ աղբյուրներից...

Սա մի նոր փուլ կբացի Բարձր Տեխնոլոգիաների զարգացման ճանապարհին:

Հովհաննես ԴԱՎԹՅԱՆ

Հատվածներ "Հիմնարար դաշտի տեսություն" գրքից

ՀԻՄՆԱԿԱ (ՍՏԱՑԻՈՆԱՐ) ՏԻԵԶԵՐՔԸ ԵՎ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հիմնակա (ստացիոնար)Տիեզերքի մասին

Տիեզերքը գտնվում է գալակտիկաների նյութական զանգվածից գեոնային զանգվածի (էլեկտրոմագնիսական-գրավիտացիոն ճառագայթման) և գեոնային զանգվածից նյութական զանգվածի փոխակերպման շարժընթացային հավասարակշիռ վիճակում: Այս գործընթացներից առաջինը տեղի է ունենում մետագալակտիկայի արտաքին ռեակցիոն գոտիներում, իսկ մյուսը` (ճառագայթների փոխակերպումը նյութի) մետագալակտիկայի մեջ, (օրինակª գալակտիկաների միջուկներում):

Տիեզերքի նյութական զանգվածը ամբողջությամբ պարուրված է գեոնային զանգվածով, որն ունի հսկա թագի` "ճերմակ լուսապսակի" տեսք: Ընդհանրապես, նյութական զանգվածի վրա գեոնային պսակ կարող է գոյանալ այն դեպքում, երբ տվյալ զանգվածը հասնում է սահմանային մեծության: Վերջինս որոշվում է հետևյալ բանաձևովª 2GM/Rk=c, որտեղ M-ը զանգվածն է, Rk-ն` սահմանային կամ շվարցշիլդովյան շառավիղը, c-ն` լույսի արագությունը, իսկ G-ն` գրավիտացիոն հաստատունը: Սահմանային վիճակում նյութական զանգվածը "այրվում" է` փոխակերպվելով էլեկտրոմագնիսական-գրավիտացիոն ճառագայթների: Ճիշտ այդպիսի գործընթաց է տեղի ունենում մետագալակտիկայի արտաքին ոլորտում: Այդ դեպքում էլեկտրոմագնիսական և գրավիտացիոն ճառագայթները, ինչպես ամպ, պարուրում են մետագալակտիկան` առաջացնելով գեոնային պսակ:

Սակայն չի հաստատվում, որ Տիեզերքի գեոնային պսակը միայն գալակտիկական զանգվածների "այրման" գործընթացի արդյունքն է: Գեոնային պսակը, հավանաբար, միշտ գոյություն է ունեցել, ինչպես և ինքը` մետագալակտիկան` անկախ "այրման" գործընթացներից:
Հիմնակա Տիեզերքի տեսության մյուս կարևոր դրույթը այն է, որ, ակնառու է, գոյություն ունեն անսահման քանակության Տիեզերքներ` մետագալակտիկաներ, ինչպես մերը`գեոնային պսակներով պարուրված, և բոլորը գտնվում են ջերմային և տեղեկատվական փոխհավասարակշիռ վիճակում:
Յուրաքանչյուր գալակտիկայի գեոնային պսակ կարող է կլանել տվյալ մետագալակտիկայից արձակվող ճառագայթները, և բոլոր մետագալակտիկաների պսակները, միասին վերցրած, գտնվում են շարժընթացային փոխներգործական գործընթացում:



Գեոնային համակարգը որպես անսպառ տեղեկատվություն կրող

Գեոնային համակարգը գրավիտացիոն-իներցիալ և էլեկտրամագնիսական ճառագայթների խտացում է: Վերջիններս զսպվում են սեփական գրավիտացիոն դաշտի շնորհիվ: Այլ կերպ ասած` գեոնի գոյությունը պայմանավորված է երկու երկրաբանական գոտիների (ավել ճիշտ` երկրաբանական մակերեսների) առկայությամբ: Սա նշանակում է, որ գեոնային համակարգին բնորոշ հատկությունը կարող է այնպիսին լինել, որ ամբողջ աշխարհից այնտեղ մուտք գործող բոլոր ճառագայթները, մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ, մնան նրա մեջ: Քանի որ ցանկացած ճառագայթում պարունակում է իր աղբյուրի մասին որոշակի տեղեկատվություն, ուրեմն` Տիեզերքի գեոնային համակարգը, փաստորեն, անսահման քանակությամբ տեղեկատվական դաշտերի ամբողջականություն է: Այդ համակարգը ընդունում և պահպանում է մեր աշխարհում (և ուրիշ աշխարհներում) կատարվող բացարձակապես բոլոր գործընթացների մասին տեղեկատվություն:

Խոսելով տեղեկատվության մասին` այստեղ պետք է հասկանալ, որ անպայման կատարվում է տեղեկատվական ազդանշանների համաձևույթ, այսինքն` աշխարհում կատարվող գործողությունների մասին ստացված տեղեկատվական ազդանշանների համանմանեցում` ըստ իմաստի և բովանդակության: Ազդանշանների նյութական կամ էներգետիկ վիճակը (էլեկտրամագնիսական, գրավիտացիոն և իներցիալ ալիքներ) տեղեկատվական են այքանով, որքանով, տվյալ դեպքում, ճառագայթային էներգիան տեղեկատվություն է կրում: Այսպիսով, էլեկտրամագնիսական, գրավիտացիոն և իներցիալ ազդանշանները, որպես տեղեկատվություն, կարևոր են ոչ թե նյութական կամ էներգետիկ բնույթով, այլ իմաստաբանական նշանակությամբ:

Գեոնային համակարգի մյուս կարևոր բնորոշ հատկությունը այն է, որ նրա կողմից ընկալված ազդանշանները, գեոնային համակարգի նկատմամբ հաշվարկի դեպքում, տեղ են հասնում անսահման մեծ արագությամբ` ժամանակա-տարածական զրոյական հատվածում (ds=0): Բացի այդ, տեղեկատվության տարածումը, փորձարարական հաշվարկների համեմատությամբ, հնարավոր է, որ կատարվում է գերլուսային արագությամբ:
Տեղեկատվության ընկալումը, կուտակումը և պահպանումը բոլոր կիբերնետիկ համակարգերի ամենակարևոր և անհրաժեշտ հատկություններն են: Ավելին` մետագալակտիկաների, ինչպես նաև Տիեզեքի, գեոնոյին համակարգերը ոչ միայն ընդունում, կուտակում և պահպանում են տեղեկատվություն, այլև, ամենայն հավանականությամբ, նրանք ունեն բնության մեջ կատարվող բոլոր երևույթները ճանաչելու հատկություն` իրենցում հիշողության ձևով պահպանվող և ընդունվող տեղեկատվության համահարաբերակցության շնորհիվ: Իսկապես, այժմ քաջ հայտնի է, որ կիբերնետիկ մեքենան և մարդը, առանց նախնական փորձը "գրանցելու" ընդունակության, չեն կարող բանականություն դրսևորել: Այլ կերպ ասած, հիշողությունից զրկված համակարգերը չեն կարող ճանաչել և մտածել: Ճանաչողական գործընթացները և դրանցից բխող բանական վարքը պետք է հիմնված լինեն պահպանվող տեղեկատվության հետ կատարվող համեմատության վրա:

Իսկ գեոնային համակարգում համեմատության գործընթացներ պետք է կատարվեն, ըստ նույնանման տատանումների փոխուժեղացման օրենքի, ռեզոնանսի նմանվող ալիքների զուգադրման շնորհիվ: "Ռեզոնանսին" վերաբերվում են ոչ միայն հաճախականության (ոչ մեծ ժամանակահատվածում) և ամպլիտուդային, այլ նաև փուլային մոդուլացիաները, որոնք տվյալ հաճախականության դեպքում կրում են տեղեկատվություն: Այսպիսով, գեոնային համակարգ մուտք գործող ցանկացած տեղեկատվություն իր տեղը կգտնի անսահման քանակության տեղեկատվական ազդանշանների շարքում` այստեղ պահպանվող համանման, կամ բովանդակությամբ մոտ, տեղեկատվության հարստացման ճանպարհով: Եթե տեղեկատվություն կրող ալիքները գծային տատանումներ չեն, ինչպես, օրինակ` գրավիտացիոն ալիքները, ապա նշված երևույթը կարող է ուղեկցվել փոթորկումով, և կարող է տեղի ունենալ մարում` արգելակում: Ինչպես հետո կտեսնենք, ինչ-որ նման մի բան տեղի է ունենում մարդու գլխուղեղում` ճանաչողության գործընթացում:

Տեղեկատվության ընկալումը, պահպանումը և մշակումը համապատասխանում են մտավոր այնպիսի գործընթացներին, ինչպիսիք են ընկալումը, ճանաչումը, հիշողությունը, պատկերացումը և երևակայումը: Մտքի առաջացումը պայմանավորված է ակտիվության տարբեր մակարդակներում տեղեկատվությունը պահպանող հիշողության որոշ կենտրոնների գրգռումով և հիշողության այլ կենտրոնների ագելակումով: Գրգռումներն ու արգելակումերը տվյալ դեպքերում կարող են տեղի ունենալ ինչպես արտաքինից, այնպես էլ գեոնային համակարգի ներքին ոլորտից եկող ազդանշանների միջոցով: Այսպես կարող է գեոնային համակարգի մտածողությունը ձևավորվել` ինչպես մարդու ուղեղում:

Արտահայտված գաղափարները խոսում են այն մասին, որ, ամենայն հավականությամբ, բոլոր մետագալակտիկաների գեոնային համակարգերը, միասին վերցրած, կարող են դիտվել որպես մի ինչ-որ բնական, համապարփակ, ինքնակառավարվող համակարգ` օժտված անսահման հիշողությամբ և, հետևապես, ծայրահեղ մեծ բանականությամբ: Ընդ որում, Տիեզերքի էլեկտրամագնիսական, գրավիտացիոն և իներցիոն դաշտերը կարելի է դիտել, մեր մետագալակտիկայի համար, որպես կատարյալ "ծայրամասային նյադային համակարգ" և ընկալչական ու հաղորդչական բնույթի անսահման գեոնային ուղեղ: Գեոնային պսակի ճառագայթների հաճախականությունները, զուգորդման և զուգակցման գործընթացը կարող է կարգավորվել Վիների հայտնի ինքնազուգորդման տեսության մեխանիզմով: Եվ ինչքան էլ անսահմանափակ ժամանակաընթացում այդպիսի անսահման բանականության զարգացման հավանականությունը քիչ լինի, այն, համենայն դեպս, զրոյից կտարբերվի: Սակայն, ըստ հավանականության տեսության հայտնի դրույթների, երբ հիմնակա Տիեզերքը և մյուս մետագալակտիկաները գոյություն ունեն անսահաման ժամանակի մեջ, այդպիսի հավանականություն պետք է հավաստի լինի: Ելնելով ճառագայթային տեղեկատվության հատկություններից, գեոնային համակարգի հիշողությունը, երևի, կարելի է նմանեցնել հոլոգրաֆիկ գրանցմանը, որը բնորոշ է նրանով, որ ամբողջ տարածության մասին տեղեկատվությունը ինչ-որ չափով վերաբերվում է այդ տարածության ցանկացած կետին:
Անսահման մեծ բանականության հնարավոր գոյության մասին արտահայտված գաղափարները անպատրաստ ու պահպանողական ընթերցողին կարող են շատ հանդուգն թվալ: Որպեսզի նման ընթերցողի մոտ թյուրիմացություն չառաջանա, որը կապված է գիտակցության մեջ պատմականորեն արմատավորված ուղեղի պաշտամունքի հետ (կամ, առհասարակ, այն ուղեղի, որը կառուցված է սպիտակուցային նյութերի հիման վրա), նշում եմ, որ ընդհանրապես, ոչ մեկը տեսականորեն և սկզբունքորեն չի կարող բացառել, որ մարդկային ուղեղի կողքին բնության մեջ կարող են գոյություն ունենալ բնական այլ կիբերնետիկ համակարգեր: Այս հարցի վերաբերյալ օգտակար է նշել Վ. Հ. Համբարձումյանի և այլ նշանավոր գիտնականների կարծիքները, ըստ որոնց, չի բացառվումª Տիեզերքում որևէ տեղ կիբերնետիկ համակարգերի, և նույնիսկ, ինքնավար մասերից բաղկացած միասնական կիբերնետիկ համակարգերի գոյությունը:
Այս հարցի վերաբերյալ Ա. Ն. Կոլմոգորովը արտահայտում է հետևյալ հետաքրքիր միտքը. "Տիեզերագնացության դարում իզուր չի ենթադրել, որ մենք կարող ենք բախվել ավելի զարգացած և միաժամանակ մեզ չնմանվող ուրիշ կենդանի արարածների հետ... Ինչու՞, օրինակ, զարգացած արարածը չունենա քարերին փռված բորբոս-կեղևի տեսք¦: Այս աշխատանքի վերջին մասում կակնարկվի մարդու բանականության և գեոնային բանականության` առայժմ միակողմանի թվացող սերտ կապի մասին:
Իսկ այժմ մենք ունենք ուղեղի աշխատանքի մեխանիզմի պարզաբանությունը, առանց որի հնարավոր չէ լուծում տալ առաջադրված որևէ խնդրի:
(շարունակելի)