Պե՞տք է արդյոք հայ գրականությանը Գրողների միությունը

[Philosopher]

Այս հարցի մասին մեր օրերի յուրաքանչյուր մտածող մարդ խորհել է. պե՞տք է արդյոք մերօրյա գրականությանը Գրողների միություն կոչվող կազմակերպությունը: Ի՞նչ է այն տալիս և ու՞մ է տալիս այն, ինչ տալիս է, եթե, իհարկե, տալիս է: Քվեարկեք ու հայտնեք ձեր կարծիքը: Կարևոր խնդիր է, որի միջոցով մենք գուցե մոտենանք նաև ժամանակակից հայ գրականության հիմնարար խնդիրներին:

[dvgray]

Արհեստական /միգուցե արհեստակցական / միություն ???:
Սովետական "Պալատական խեղկատակի" քվոտավորված կերակրատաշտ ???
Եվ նույն "հանճարների" մի այլ արհեստակցական միություն`"Սկվազնյաչոկիստներ";
Ու`
"Սկվազնյաչոկներից" չբացահայտված "հանճարներ" - ընդեմ Գրողների միություն բացահայտված "հանճարների";

Որտե՞ղ են իրար հանդիպում նոր Հայաստանում այս երկուսը;
Հա, իհարկե իրենց տրադիցիոն դարձած վայրերում ` թաղումներ ու ընդունելություններ;
Ի՞նչ են քննարկում իրար հետ; Իհարկե, այն, ինչ ամբողջ էլիտան `
նոր ներմուծած բրաբուսն ու ջիպը, նրաց առավելությունները, էժան "ռաստամոժկի կանալները", "հիդրավլիկը", ինժեկտորը, և իհարկե հայոց ամենայն ամենը` մեքենայի "համարը" ու կլիմատ կոնտրոլը;

Չէ; Այս "գրողը" իրապես պետք է առանձին խմբավորվի, հավաքատեղի ունենա, սնունդ ունենա, մեքենա ունենա, հողամաս ու օբեկտ ունենա; Այլ կերպ ասած, նրանց պետք է չեզոքացնել արվեստից: Ու նրանք չեզոքացված են ` "Գրողների միությունում" կոչվող մի "օբյեկտում" ;

Իսկ "Չգրողների" "չմիությունում" ` փողոցում այժմ կենդանի միջավայր է, որտեղ միգուցե թափառում է նա, ով "օբյեկտում" չի: Նայում է, զգում է:
Ու սա է արդարը; Մարդկային արդարությունը; Մեկին շենք ու օբյեկտ, մյուսին տաղանդ ու ձիրք;

[Առողջագետ]

Շատ հրաշալի էր վերջաբանը. մեկին շենք ու օբեկտ, մյուսին տաղանդ ու ձիրք: Սակայն կուզեի ասել, որ սա վերաբերվում է ոչ միայն Գրողների միությանը, այլ կյանքի բոլոր ասպեկտներին. այդ թվում նաև գիտությանը, բժշկությանը: Եվ պայմանավորված է նրանով, որ մենք ապրում ենք աշխարհայացքային "բեկման" փուլում-հինը քանդվում է, բայց դեռ կարծես թե կա/հատկապես իր շենքերով և նյութական կառույցներով/, սակայն առանց կենարար Ոգու,Ստեղծագործության, իսկ նորը դեռ կայացման փուլում է, բազում տեսակետներից և հայացքներից նոր է ստեղծում առանցքային Ոգին, Տեսությունը, աշխարհայացքը, և իհարկե դեռ չունի նյութական շքեղ հանդերձներ: Ըստ գիտության զարգացման օրինաչափությունների, սա "պարադոքսալ գիտության" փուլն է, երբ հանդիպում են հինն ու նորը: Իհարկե, այդ հանդիպումը և բախումը միշտ էլ կան, սակայն պատմական այս դարաշրջանը շրջադարձային է: Նույն զգացումը տասնյակ տարիներ արդեն ունեմ բժշկության առումով, քանի- որ հինը "քանդող" և նորը ստեղծողների բանակի մեջ եմ ճակատագրի բերումով: Եվ անընդհատ տեսնում և գիտակցում եմ, որ բոլոր շենքերն ու սարքավորումները, գրանտներն ու կոչումները, պարգևներն ու տիտղոսները առայժմ հասնում են "հնին", որի մեջ արդեն ոչ ձիրք ու ավյուն, ոչ տաղանդ ու ստեղծագործություն կա: Նոր գործերը միշտ արվում են ամենահամեստ պայմաններում, ստվերում, աչքից հեռու, առանց հասարակական ուշադրության ու դրվատանքի, մինչև... օրը գա, ժամը գա, արևերես ելնելու պահը գա: Գուցե սրա մեջ կարևոր օրինաչափություն կա և բարեկեցության մեջ Բան չի ստեղծվում, կամ քիչ է ստեղծվում: Կարծում եմ, որ Գրողների Միությունն էլ այն կառույցն է, որ պաշտոնական լինելով, ստեղծագործական իր դերը սպառել է, սակայն անհրաժեշտ է այդ մարդկանց /ավել կամ պակաս վաստակ ունեցող/ կյանքը և գոյությունը պահպանելու համար:
Ընդունենք ի գիտություն կյանքի տրամաբանությունից ծնված իրողությունը. մեկին շենք, փառք, պատիվ, տիտղոս, մյուսին- ստեղծագործական ձիրք, ոգևորություն, ճշմարտության առաջամարտիկ լինելու և Նորին ծառայելու վայելք:


P.S. Խոսքս բոլորովին չի վերաբերվում իրական վաստակ ունեցող, արթնությունը և պայծառությունը պահպանած, իրենց տարիների աշխատանքի ու ստեղծագործության պտուղները հավաքող մեծերին: Բնականաբար, խոսքը միջակության և այդ գործոնի հաշվին սոցիալական դիրքի, բարիքների հասածների ստվար բանակի մասին է:

[Հեղինակ]

Գրողների միությունը սրբազնանում է, եթե այդ ժամին այնտեղ կա գոնե մեկ ՄԵԾ ՍԻՐՏ , որի էթիկական խնամքի տակ են մյուսները: Նա իր անձով և ստեղծածով սահմանում է մարդկային և գեղագիտական չափանիշը... Բայց նույնիսկ Մեծ Գեղագետը կարող է չտիրակալել իր ղեկավարած Միությանը. Հրանտ Մաթևոսյանը` շփոթված հանճարը, էթիկապես երկփեղկվել էր, նա չգիտեր` ինչ ասի իր շփոթված միությանը և ժողովրդին: Նա , ով հայ գեղջուկ- ազնվականության կյանքի հետազոտողն էր և խորաշունչ տարեգիրը` տարակուսած կանգնել էր մի երբեմնի ծաղկուն երկրի ավերակների վրա և չգիտեր, թե որտեղից է փչում փոթորիկը...Հանուն արդարության ասենք, որ բոլորս չգիտեինք... 2000-ին, կյանքում այդ մեկ անգամը, տեսել եմ նրան, այդ հանդիպումը նկարագրել եմ մի էսսեի մեջ, ահա այդ հատվածը.
Ահա անցնում եմ առաջ, ուզում եմ գոնե մի վսեմ պատկեր հիշել և օգնություն ստանալ: Եվ Քեզ եմ հիշում, կոշտ ու ցուրտ խորշոմներդ` ուշ աշնան հերկ հիշեցնող.- սիրում եմ գեղջկական հանճարդ, սիրում եմ հայկական տիեզերքը բառ ու կերպ հագցնող լեզուդ: Երբ քեզ բերեցի հայոց նոր պետականության ստեղծման գիրը` Տիեզերքի և Բնության օրենքներից բխող` մի նոր մարդկային ջանքի ու ստեղծագործության իրական, պինդ, շոշափելի հեռանկարով` առար ձեռքդ ու երկար լռեցիր: Դեմքիդ ցրտահերկի մեջ սառույցներ կային, դու այլևս չէիր հավատում գեղջուկ-աստվածների գոյությանը և հայկական սֆինքսի պես լռում էիր` անտեղյակ երկրիդ ապագային և Բարձր Օրենքին: Մինչև արտաբերեցիր.«Ժողովրդի էթիկան կարող է չհերիքել» - այո՜, խորաթափանց հանճարդ մի քանի րոպեում ճանաչեց իր առջև դրած գիրը, որն առաջ էր անցել ժամանակից, և ակնթարթային էր ախտորոշումդ.«Ժողովրդի էթիկան կարող է չհերիքել»։ Եվ նորից լռեցիր, դա քո առաջին և վերջին խոսքն էր՝ ուղղված ինձ: Հեռացա և այսօր` յոթ տարիների հեռվից ասում եմ Քեզ.
«Դո՛ւ էիր այդ ժամին ժողովրդիդ էթիկայի պատասխանատուն, Դու էիր նրա Տերը, ինչո՞ւ տիրություն չարեցիր, ինչո՞ւ ստեղծագործական միությանդ նախագահությունը չհավաքեցիր, նրա մարմրող ինտելեկտի վերջին մարխերը նոր խոսքով ու նոր գիտելիքով ինչո՞ւ չվառեցիր: Ինչո՞ւ։» Պատասխան չես տալիս, քո էթիկան բավարարեց միայն հեռացածներին իշխանության կոչելու, իբրև թե` նրանք ավելի լավ, իսկ հետնորդները ավելի վատ էին կառավարում։ Գեղջկական հանճար, ողբում եմ քո անլույս ավարտը, քո պատմական շփոթությունը. դու ինձ օգնել չես կարող, որովհետև ինքդ քեզ չօգնեցիր…

Եվ այսպես, Հայաստանի որևէ ստեղծագործական միություն, այդ թվում`նաև Գրողների միությունը, կարող է տեր կանգնել իրեն, իր արվեստին, իր կազմում եղած ստեղծագործ մարդկանց , եթե կարողանա ճիշտ գնահատել այն քաղաքարկրթական կատակլիզմը, որի մեջ հայտնվել է Հայաստանը և ունենա այդ կատակլիզմը հաղթահարելու աշխարհայացքային և էթիկական ներուժը :Այսօրվա ստեղծագործական միություններից ոչ մեկը չի տիրապետում այդ աշխարհայացքին: Ահեղագոչ պատմությունը արթնության է կոչում, իսկ Գրողների միության ակնարկագիր- նախագահը իր նեղլիկ հայրենասիրության մեջ տապակվելով, ինչ կարող պատասխանել այդ կոչին: Բայց ի՞նչ անել: Պատասխանում եմ հարցիս`
ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԵԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԷԹԻԿԱԿԱՆ ՎԵՐՆԱԽԱՎԻ ԱՇԽԱՐՀԱՅԱՑՔԱՅԻՆԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ: Որևէ ձևով, մի պատմական ու ազնիվ խորամանկությամբ, Հայրենիքի ամենատես աչքից անթաքույց...Իսկ Գրողների միությունը թող մնա, այս հին սկահակի մեջ մի օր կարելի է նոր գինի լցնել...

[dvgray]

Եվ այսպես, Հայաստանի որևէ ստեղծագործական միություն, այդ թվում`նաև Գրողների միությունը, կարող է տեր կանգնել իրեն, իր արվեստին, իր կազմում եղած ստեղծագործ մարդկանց , եթե կարողանա ճիշտ գնահատել այն քաղաքարկրթական կատակլիզմը, որի մեջ հայտնվել է Հայաստանը և ունենա այդ կատակլիզմը հաղթահարելու աշխարհայացքային և էթիկական ներուժը :

Հարգելի Հեղինակ
Իսկ արդյո՞ք ստեղծագործ անձը իր ենթադրվող ազատ, անկախ ներքին էությամբ և միությունը իրար հակասող հասկացություններ չե՞ն:
Արդյո՞ք իրականում Ստեղծագործողը կարիք ունի որևէ մի միավորումների, միությունների: Չէ՞ որ իր բնույթով ամեն մի սահմանազատված Միություն ենթադրում է նաև որոշակի սահմանների և հետևաբար այդ սահմաններից բխող կապանքների առկայություն:

[Հեղինակ]

Հարգելի dvgray, հաստատապես ճիշտ է և հարցը, և սպասելիք պատասխանը. այո~, որևէ համայնք չի մասնակցում իր մեջ մտնող անհատի ստեղծագործական ակնթարթին, այդ հրաշալի պահին իրար հետ են երկու Հոգի` Մարդն ու Ստեղծողը, ավելի ճշգրիտ, նրանք միասին Մեկն են`Մարդ-Ստեղծողը: Իմ միտքը` Գրողների միության ապագա դրական դերի մասին ունի երկու ծագումնաբանություն. նախ`անհատի զարգացման համար Համայնքի(обшина, աշրամ) դերի գիտակցումից, այդպիսի կրթիչ համայնքի կազմի մեջ մտնում են այդ ժամի ապրողները և անմահները: Այսպիսի գրական միջավայրը պարտադիր պայման է նոր եկողին "սնելու" համար, նրա մի հատվածը կարող է կոչվել ...Գրողների միություն: Եվ ապա` երևի ենթագիտակցական իղձ ունեմ` պահպանել Գրողների միությունը որպես էթիկական հակակշիռ պետական մեքենայի...Այսպիսի մի միտք, թերևս` պատրանքային, ունեցել է հայ հանրությունը...
Բայց զարմանալիորեն անձնական փորձս, անհատիս փորձը խոսում է վերևը բերած` ԳՄ-ի դերի նման ընկալման դեմ: Բերեմ մեկ-երկու դրվագ, դրանք, թերևս, ավելի կենդանի են...

ՈՒՂԵՐՁ

Մի համագումարի մասնակիցների

Դուք հավաքվել եք բարձր խորհրդի.
Ինչ խոսելու եք` ես արդեն գիտեմ,-
Էլ ինչու թողնեմ հաճույքն իմ սրտի
Ու ձեր խուռներամ ընթացքը դիտեմ :

Արդեն տեսել եմ ձեզնից շատերին`
Ահա երգերս վերցնում եք զվարթ ,
Բայց դեռ չդիպած նրանց վարդերին,
Թոշնում եք քենից` դուք այնքան տմարդ:-

Որ ասպարեզից ձեզ համար օտար ,
Ուր ունեմ վաստակ - և անուն, և հաց`
Եկել եմ ահա, առել եմ քնար
Ու ձեր դռան դեմ կանգնել եմ հանկարծ:

Ինչ խոսելու եք` ես արդեն գիտեմ ,
Խորհուրդ լսելով` չեմ լինի պոետ ,
Ես իմ թանկ քարը հողում կգտնեմ,
Խորհուրդ կնստեմ իմ ծառերի հետ:

Ու զավակներիս բախտի աչքերով
Կնայեմ երկրին , դաշտին տագնապյալ,
Որ տեսնեմ հույսի փայլը զորավոր ,
Եվ հույսի միջից` երգի ճանապարհ:

Ես չեմ սպասի ձեր գնահատանքին`
Իմ ուղեցույցը և աստղը չեք.
Մի օր նույնիսկ ձեզ երգս կհասնի,
Երբ այդ օրը գա… դուք ինձ կկանչեք :


Ահա այսպես, տարիներ առաջ Գրողների միությունը այսպիսին եմ տեսել...
Մի քանի տարի առաջ մտածում էի` գրքերս հավաքեմ և սահմանված կարգով Գրողների միություն մտնեմ: Փողոցում հանդիպեցի հայտնի գրականագետին և թռուցիկ հայտնեցիւ մտադրությանս մասին: Նա զարմացած ինձ նայեց և ասաց.
"Լավ գիտեմ քո և բժշկական, և գրական գործունեությունը, ախր երկու բնագավառում էլ դու պրոֆեսիոնալ ես, ի՞նչ գործ ունես Գրողների միությունում": Նկատելով երևի մի քիչ նեղացած հայացքս, նա մի զարմանալի և հզոր փաստարկ բերեց իր ասածի օգտին` Մովսես Խորենացին գրողների միության անդամ եղե՞լ է: Ես խիստ հիացա այդ զմայլիչ փաստարկով, և ոչ նրա համար, որ նվաստ անձս ինչ որ ասոցիացիայով աղերսվեց Պատմահոր անվանը , այլ այն բանի գիտակցումից, որ հայ գրողը բնավ էլ պարտադիր չէ, որ լինի Գրողների միույթան անդամ:
Մի դրվագ էլ : 2002-ին, նոյեմբերյան մի ցուրտ երեկո Գրողների միության մեծ դահլիճում նշվում էր Ռոբերտ Կարայանի "Փրկություն" վեպի նոր հրատարակությունը: Ինձ էլ խոսք էին տվել: Ելա , ասացի և, ով զարմանք, զգում էի գրողներից կազմված լսարանի ինտելեկտուալ , զգայական և հոգևոր թերհասությունը... Հարգելի dvgray , կգտնեմ այդ էջը և կտեղադրեմ այստեղ ...Ձեզ պարզ կլինի, թե ինչը և ինչու չէր հասկանում հայ գրողների լսարանը...

[Philosopher]

Իրականում, այո, Գրողների միություն հայ գրականությանը պետք է` որպես ռեզերվացիա, որպես գետտո, որտեղ գլխավորապես հավաքվում են իրենց կենսաբանությունը հոգեբանական ինֆանտիլիզմի վերածած, իրենց գրագիտության սահմանով սեփական անձը, նրա թռիչքը սահմանափակած, իրենց աչքերի կուրության օրիգինալությամբ հպարտ, հոգեկան ուժի թուլությունը ցեղասպանային ու ղարաբաղախնդրային կլոր սեղաններում ցուցահանդեսի հանող, կյանքն ու նրա թռիչքը իրենց կնոջ կամ ամուսնու առաջ "գրողական" հպարտության արդարացմամբ, գրողական հավաքների կիսահարբած-կիսատարփած զգացմունքայնությամբ, կիսատի, տկարի ու վհատի հարստությամբ փոխարինած, իրական գրականության հետ նույնիսկ խնամի-ծանոթ-բարեկամական կապ չունեցող մարդիկ: Գրողների միություն կոչվածը պիտի ենթադրեր մեկ, հանճարեղ մարդու գոյություն, մեկ Սարտր կամ Կամյու, մեկ ծիր, որի ետևեից գնում է հանրությունը, որից սովորում ու ինքն է Սարտր դառնում ապագա գրողը. մինչդեռ հիմնականում ենթադրում է միմյանցից միայն իրենց ծագման գավառականության յուրահատկությամբ տարբերվող մարդկանց ազգագրական գտածողների հավաքածու, իրական գրողների իրական միությունը միշտ ենթադրել է ու պիտի ենթադրի մեկ գահ` գեղարվեստականության ու գեղագիտության թագավորությամբ, մինչդեռ հայ գրողների միության պարագայում այն մի իշաոտնուկ է միայն, որի վրա նստածներին միակ առաջ մղող ուժը դեսից-դենից գոյացած բանկետներին տափակաբանելը, հավաքներին հոխորտալն ու մի կլոր տարդեարձի էլ մի գրողներմիությունային երեկո նվեր ստանալն է:
Երկար կարելի է գրել հայ գրողների միության, նրա երևելիների մասին, երկար կարելի է խոսել նաև այն մասին, թե ինչու է կանոնիկ հայ գրողն այդքան խեղճ ու անտեր` անինքնատեր, անինքնագո, անինքնահույս, ու թերևս դեռ առիթ կլինի այս մասին խոսելու: Հիմա արձանագրենք. գրողների միություն հայ գրականությանը պետք է` որպես ռեզերվացիա, նաև` գրողների միություն հայ գրականության պետք չէ, որովհետև ի վերջո գալու է ախոռները մաքրելու ժամանակը, իսկ ախոռները մաքրելուց առաջ չեն հարցնում գրողական անձիրքության իշխաններին` Ձեզ թափե՞նք պատմության աղբանոց, չեն հարցնում, պարզապես թափում են: Ու գրողների միությանն էլ է հասնելու, Չարենցի խոսքերով, այն կորուստը, որ բոլոր տկլորներին է սահմնաված վերուստ: Ու սա իրականություն է, ապագայի, նորացած մարդու ու նաև գրողի իրականությունը, ինքն իրենից ազատ մարդու ու գրողի ազատության իրականությունը: