Հարցազրույց Փորփրուկի հետ

[Փորփրուկ]

Առողջագետ

Ինձ էլ է հետաքրքրում Փորփրուկ կոչվելու շարժառիթը` միթե այդքան ակնհայտ է փորփրելու քո հակումը, և ինչն ես հատկապես սիրում փորփրել` ներսը, դուրսը, կյանքի որ ոլորտը:

Շարժառիթի մասին վերևում արդեն որոշ բաներ ասացի, հիմա ավելացնեմ. այո, համենայնդեպս, ինձ համար իմ փորփրելու հակումն ակնհայտ է։ Կարծում եմ՝ ինձ լավ ճանաչող մարդկանց համար՝ նույնպես։ Իսկ փորփրել սիրում եմ հիմնականում մարդկանց ու ինքս ինձ. սիրում եմ փորփրել իմ և ուրիշների ներաշխարհը, բացահայտել, վերլուծել, հասկանալ, երբեմն՝ զարմանալ։ Դա իմ տարերքն է։

Չե՞ս գտնում արդյոք, որ կա որոշ անհամապատասխանություն քո ավատարի հետ` շատ է խաղաղ, և, թեկուզ գեղեցիկ, բայց փորփրելու քո հակումը չի բացահայտում:

Ես գիտեի, որ այդ հարցն առաջանալու է։ Պատկերացրեք, որ ոչ, ես ինքս անհամապատասխանություն չեմ զգում, քանի որ ես արտաքուստ էլ եմ բավական խաղաղ, ինչը, սակայն, զգալի չափով խաբուսիկ է, որովհետև ներքուստ հեռու եմ այդպիսին լինելուց։ Բայցևայնպես, ավատարներիս ընտրությունը եղել է ակամա. գուցե խաղաղ լինելն այն է, ինչին ես ձգտում եմ, բայց դեռ պետք է հասնեմ, այդ պատճառով էլ ինձ գրավում են հենց խաղաղ և ոչ թե փորփրելու հակումս բացահայտող ավատարները։

Ես գիտեմ, որ դու բուսակեր ես, և գիտեմ, թե այս սոցիումի, կյանքի պայմաններում որքան դժվար է ոչ սովորական ապրելակերպը, սննդային դրվածքը: Ինձ հետաքրքրում է, թե ինչ հոգեբանական դժվարություններ ես ունեցել այդ ճանապարհին, ինչպես ես հաղթահարել, այդ մեծ ձեռքբերումը ինչ թեկուզ նուրբ, բայց բացասական հետքեր է թողել քո հիշողության և ենթագիտակցության մեջ:

Սկսեմ մի քիչ հեռվից։ Հայրս բուսակեր էր դեռևս մինչև իմ հայրը դառնալը։ Մայրս, մսակեր լինելով, բայց միևնույն ժամանակ համաձայն լինելով բուսակերության ճիշտ լինելուն, համարել է, որ այն հասարակության մեջ, որտեղ մենք ապրում ենք, խիստ դժվար է բուսակեր երեխա մեծացնելը, և կարող է հենց իր՝ երեխայի համար բազմաթիվ հոգեբանական և կենցաղային խնդիրներ առաջացնել ու այդպիսով՝ ավելի շատ վնաս տալ, քան օգուտ։ Մտածել է, որ ավելի ճիշտ կլինի, եթե երեխաները, մեծանալով, արդեն գիտակցաբար իրենք կայացնեն այդ որոշումը՝ բուսակեր դառնալ, թե ոչ։ Ու թեև դեռ մանկուց մեր ընտանիքում մշտապես հնչել է մսակերության դեմ քարոզչություն (ընդ որում ոչ միայն առողջական տեսանկյունից, այլև բարոյական), մենք՝ երեխաներս, միս կերել ենք, բայց ներքուստ միշտ զգացել եմ, որ սխալ եմ անում թե բարոյապես, թե առողջական տեսակետից։ Ուղղակի երեխա ժամանակ կամքս չէր բավարարում մսից հրաժարվելու համար։ Հետո մի գեղեցիկ օր ես ու եղբայրս միասին որոշեցինք, որ վաղվանից միս չենք ուտելու, ու չկերանք (արդեն 10 տարի)։ Հետագայում քույրս էլ միացավ մեզ։

Բուսակերության ճանապարհին հոգեբանական դժվարությունները կոնկրետ ինձ համար շատ ավելի քիչ են եղել, քան կարելի է ենթադրել, քանի որ բուսակեր դառնալու որոշումը կայացնելու պահին ես հոգեպես արդեն լրիվ պատրաստ եմ եղել դրան (վերջիվերջո, 16 տարի եմ ունեցել դրա համար. այդ ամբողջ ընթացքում այդ գաղափարն իմ մեջ արդյունավետ կերպով սերմանվել էր). ինքս ինձ վրա բռնանալու խնդիր չեմ ունեցել, քանի որ մսից հրաժարվել եմ այն ժամանակ, երբ գիտակցությունս արդեն կարողացել էր գերիշխել միս ուտելու ցանկությանս վրա։ Սկզբնական շրջանում հիմնական անհանգստությունս հավաքույթների, խնջույքների ժամանակ իմ սիրած մսեղեն ուտեստները տեսնելուց, հոտը զգալուց գայթակղվելու վախն էր, բայց, ի զարմանս ինձ, նույնիսկ դա տեղի չունեցավ։ Այնպես որ կոնկրետ ինքս ինձ հետ այդ առումով խնդիրներ չեմ ունեցել երբեք։

Գիտեմ, որ այսօր շատ մարդիկ, սկզբում անտեղյակ լինելով բուսակերության մասին, հանկարծ իրենց համար մեծ բացահայտում են անում ու հիացած այդ նոր ու գաղափարով՝ ոգևորության պահին վճռում են բուսակեր դառնալ, ինչը, անշուշտ, շատ ողջունելի է, սակայն այդ դեպքում իսկապես ներքին խնդիրներն ավելի շատ են լինում, քանի որ մարդը ստիպված է լինում պայքարել ոչ միայն հասարակական կարծիքի, այլև սեփական ցանկությունների դեմ, որովհետև, թեկուզև գիտակցաբար է ընտրել այդ ճանապարհը, բայց հոգեպես դեռ բավականաչափ պատրաստ չէ դրան։ Իմ դեպքում, ինչպես արդեն ասացի, այդպիսի խնդիր չի եղել։

Միակ խնդիրը մարդկանց շոկային արձագանքն էր լինում, երբ իմանում էին, որ միս չեմ ուտում։ Ցավոք, մեր հասարակության մեջ մսակերությունը հիմնականում ընկալվում է որպես միակ ճիշտ ու նույնիսկ քննարկման ոչ ենթակա ապրելակերպ և այնքան խոր ու ամուր արմատներ ունի, որ շատերը բուսակերության մասին մտքից անգամ ցնցվում են ճիշտ այնպես, ինչպես որ կցնցվեին, ասենք, մարդակերության մասին լսելիս... Նման դեպքերում ինձ ավելի շատ ցավ է պատճառել ոչ այնքան իմ՝ այդ առումով օտար լինելը (որովհետև նման պահերին ինձ իսկապես օտար ու չհասկացված եմ զգացել թեկուզ ինձ համար հարազատ ու մտերիմ մարդկանց կողքին), այլ մարդկանց գիտակցությունն ու նույնիսկ դրա իմաստը հասկանալու ցանկության բացակայությունը... Ուղղակի այդ պահերին ցավով գիտակցել եմ, թե որքան հեռու է մեր հասարակությունը իմ (ու ոչ միայն իմ) երազած հասարակությունից... Ցավալիորեն հեռու... Հատկապես երբ ոմանք, իմանալով, որ բուսակեր ես, սկսում են գիտակի տոնով, բայց իրականում բացահայտելով իրենց կատարյալ անտեղյակությունն ու անիրազեկությունը տվյալ ոլորտում, փորձել քեզ ապացուցել, որ դու սխալ ուղու վրա ես։ Բազմիցս համոզվել եմ, որ այդպիսի դեպքերում մեծ մասամբ ոչ մի փաստարկ ու գիտական բացատրություն չի օգնում։ Նման դեպքերում պարզապես հրաժարվում եմ խոսակցությունը շարունակելուց՝ խնայելով սեփական նյարդերս։ Լինում են դեպքեր, երբ որոշակի բացատրական աշխատանքից հետո մարդիկ գոնե տեսականորեն ընդունում են ասածներս, թեկուզև բուսակեր դառնալու մտադրություն ձեռք չեն բերում։

Կար ժամանակ, երբ բացի ընտանիքիս անդամներից, մեր սերնդակից այլ բուսակերների չէի ճանաչում։ Հայրս բուսակեր ընկերներ ուներ, միայն նրանք էին։ Բայց վերջին տարիներին նկատել եմ, որ բուսակերությունը տարածվում է։ Իմ ընկերների մեջ էլ շատ բուսակերներ հայտնվեցին, այնուհետև ծանոթացա «Բուսասնունդ երիտասարդների միություն» կազմակերպության անդամների հետ, որոնք, ինչպես պարզվեց, չեն սահմանափակվում զուտ բուսակերությամբ, այլև բավական լայն ու օգտակար գործունեություն են ծավալում ընդհանրապես առողջ ապրելակերպի, բնապահպանության և այլ ուղղություններով։ Այդ ամենն ինձ համար իսկապես ուրախալի է։

Ինչպես կպահես և կկերակրես քո երեխային` հաշվի առնելով քո փորձը:

Բավական բարդ խնդիր է։ Բայց, համենայնդեպս, սկզբում կփորձեմ ամեն ինչ անել, որպեսզի կարողանամ երեխայիս բուսակեր մեծացնել։ Գիտակցում եմ, որ հեշտ չի լինելու, բայց հաստատ փորձելու եմ անել հնարավոր ամեն ինչ։ Եթե զգամ, որ խնդրիներն ու խոչընդոտներն այնքան շատ են, որ երեխան տուժում է, ի՞նչ արած, ստիպված կհետևեմ մորս օրինակին՝ հուսալով կսպասեմ, որ մեծանալով՝ ինքը գիտակցաբար ընտրի այդ ճանապարհը։ Ի դեպ, մեր ընտանիքի մտերիմներից մեկը, որը նույնպես բուսակեր է, իր երեխային հենց սկզբից որպես բուսակեր է կերակրել ու թեև դժվարությամբ, բայց հաջողվել է։ Այդ երեխան մեր աչքի առաջ է մեծացել, և կարող եմ վստահաբար ասել, որ բացառիկ ընդունակ երեխա է, ու ոչ մի բանով չի զիջում իր տարեկից մսակեր երեխաներին, իսկ թե ինչերով է գերազանցում՝ այդ մասին կարելի է երկար խոսել։

Կինը անցնում է զարգացման երեք որակական փուլ` օրիորդ, կին և մայր` դրանք երեք գրեթե տարբեր մարդիկ են: Դրանից հետո նա անընդհատ մայր է մնում` միայն ավելի ու ավելի մայր: Ո՞րն է քո անձի ամենամեծ ձեռքբերումը երկրորդ փուլում, և ինչ սպասումներ ունես երրորդից:

Երկրորդ փուլում... մի կողմից վայելում եմ երջանիկ՝ սիրող ու սիրված կնոջ հոգեվիճակն ու կարգավիճակը, որը շարունակ «հետապնդվում է» այն զգացողությամբ, որ մենք ստեղծված ենք հատուկ միմյանց համար։ Դա իսկապես զարմանահրաշ զգացողություն է, որը մաղթում եմ բոլորին։ Մյուս կողմից էլ հոգեպես պատրաստվում եմ երրորդ փուլին՝ հուսալով, որ այն սարերի հետևում չէ։ Թեև իմ մեջ մայրական բնազդը նորմայից ավելի ուժեղ է զարգացած և բավական վառ դրսևորվում է ուղղակի մտերիմ ու հարազատ մարդկանց նկատմամբ, բայց ենթադրում եմ, որ իսկական մայրությունը պետք է որ զգալիորեն նոր որակ ավելացնի այդ զգացմանը։ Աննկարագրելի անհամբերությամբ եմ սպասում մայրանալուն։ Մեկ–մեկ էլ ինձ այցելում է այն վախը, որ մեկ էլ տեսար՝ շրջապատում այսքան շատ «մամա» լինելով հանդերձ, չկարողանամ իսկական մայր դառնալ... Բայց նման մտքերն աշխատում եմ հնարավորինս արագ վանել։

Անկասկած, շատ նոր տպավորություններ ունես այն նոր երկրից, որտեղ հիմա ապրում ես: Որոնք են երեք ամենահրաշալի և ամենատհաճ բացահայտումներդ, եթե այդպիսիք կան:

Սկզբում գրեմ ամենատհաճների մասին, քանի որ ԱՄՆ–ում հայտնվելուս առաջին պահերին միմիայն տհաճ բաներն եմ նկատել...
1. Տհաճ ու անսովոր հոտերի ու համերի առատությունը. ընդհանրապես խիստ զգայուն եմ համերի ու հոտերի նկատմամբ... Հատկապես սկզբում այստեղ ամեն տեղից ու ամեն ինչից զզվելի հոտեր էի առնում։ Ինչ համտեսում էի, մեղմ ասած, չէի հավանում։ Որոշ ժամանակ տարբեր սնվելավայրերում (ճաշարան, ռեստորան, տեղաբնակների տներ) տարբեր ուտելիքներ փորձելուց ու զզվելուց հետո որոշեցի սնվել բացառապես սեփական արտադրության ճաշերով։ Հիմա նույնիսկ ընկերներով որևէ նման վայրում հանդիպելուց առաջ տանն ուտում եմ իմ պատրաստած համով ճաշը, նոր գնում հանդիպման։
2. Հաճախակի հանդիպող գեր ու ճարպակալած մարդկանց առկայությունը։ Սակայն սա, որքան էլ աչքի համար անախորժ, բայց ավելի շուտ ցավալի երևույթ է, քան տհաճ։ Ամեն անգամ նման տեսարանից ցնցվում ու տխրում եմ... Երբեմն ճարպակալման այնպիսի սարսափելի չափեր եմ տեսնում, որ մի կերպ եմ հավատում սեփական աչքերիս... Տեսնում ես՝ երիտասարդ, բարետես դեմքով աղջիկ, բայց նստարանին նստած՝ փորը բառիս բուն իմաստով կախված է մինչև գետին... Իսկապես սարսափելի է ու անչափ ցավալի...
3. Մեքենա չունենալն այստեղ շատ մեծ խնդիրներ է առաջացնում, որովհետև այն հիմնական խանութները, որտեղից կարելի է բոլոր անհրաժեշտ գնումներն անել, այնպիսի տեղերում են, որ միայն մեքենայով կարող ես գնալ, հասարակական տրանսպորտն ամեն տեղ չի գնում։ Այդ առումով կարոտում եմ Երևանին, որտեղ ամեն տեղ կարող ես գնալ տրանսպորտով։ Դե, տրանսպորտի անհարմարավետության խնդրիը մի կողմ դրած։

Ամենահաճելիները.
1. Հենց առաջին օրերից նկատեցի, որ այստեղ շատ քիչ ծխողներ կան։ Ըստ երևույթին, այստեղ ծխելու երևույթին «կրուտոյության» անհարկի էֆեկտ չի վերագրվում։ Ծխախոտի գովազդ չկա։ Բացի դրանից, ոչ մի հասարակական վայրում ծխել չի թույլատրվում։ Բայց մյուս կողմից էլ նկատել եմ (համենայնպես, այն մասերում, որտեղ ես եմ ապրում, էդպես է), ծխողների ճնշող մեծամասնությունը կազմում երիտասարդ կանայք և ոչ թե տղամարդիկ։ Այս մեկն ինձ համար բավական զարմանալի ու, բնականաբար, ոչ այնքան հաճելի բացահայտում էր։

2. Պայմանականություններն այստեղ շատ քիչ դեր ունեն մարդկանց կյանքում։ Որևէ բան անելիս մարդիկ չեն մտահոգվում, թե ինչ կմտածեն ուրիշները՝ սկսած ամենակենցաղային մանրուքներից, վերջացրած էական բաներով։ Եթե գտնում են, որ այսինչ բանն անելը ճիշտ է, անում են՝ առանց տատանվելու։ Ամենապարզ առօրեական օրինակ բերեմ. փողոցով քայլելիս մայթեզրի խոտածածկ հատվածում կարելի է տեսնել պառկած կամ ծառին հենված՝ գիրք կարդացող երիտասարդների։ Որքա՜ն անսովոր տեսարան է հայերիս համար, չէ՞։ Պատկերացնու՞մ եք, թե քանի–քանի պլշած ու նախատինքով լի հայացքներ ու փողոցային ռեպլիկներ կուղղվեին դեպի տվյալ մարդը, եթե նման բան Հայաստանում լիներ։ Շատերը խայտառակություն կհամարեին, մինչդեռ դրա մեջ ոչ մի վատ կամ պախարակելի բան չկա։ Կամ, մի քանի անգամ տեսել եմ, թե ինչպես են ինչ–որ երիտասարդներ փողոցով անցնելիս բարձրաձայն երգում իրենց համար։ Միանգամից ասեմ, որ համոզված եմ, որ հարբած կամ որևէ նման վիճակում չէին։ Դե, հարբածներին կարելի է տարբերել։ Պարզապես զգացվում է, որ մարդը բարձր տրամադրություն ունի, և ընդամենը ուզում է երգելով արտահայտել իր ուրախությունը։ Մեզ մոտ որ լիներ, հաստատ խելագարի տեղ կդնեինք, չէ՞։ Այ այս տեսակ ազատությունն ու անկաշկանդությունն է, որ հենց սկզբից նկատել եմ ու հաճելիորեն զարմացել։

3. Նկատել եմ, որ այստեղ մարդիկ հոգով շատ ավելի երիտասարդ են, քան Հայաստանում։ Շատ են 70–ն անց այնպիսի մարդիկ, որոնց հաստատ տատիկ ու պապիկ չես անվանի, քանի որ շատ տարբեր են մեր իմացած տատիկներից ու պապիկներից։ Մեզ մոտ մարդիկ 60–ից հետո սովորաբար արդեն իրենց ակտիվ ու լիարժեք կյանքն ավարտված են համարում ու տանը նստած՝ ապրում են անկյանք կյանքով, այլ կերպ ասած՝ գոյատևում են ու բավարարվում միայն թոռներին պահելով։ Իսկ այստեղ նույն տարիքի մարդիկ շատ ավելի հավեսով ու կյանքով լեցուն են։ Նրանք կարող են հանգիստ ճանապարհորդել, սպորտով զբաղվել, զանազան խմբակների հաճախել, նոր գիտելիքներ ձեռք բերել, մի խոսքով՝ իրենց լիարժեք մարդ զգալ ու համարել, որ իրենց կյանքը դեռ առջևում է։ Պատկերացրեք, որ 60–ն անց մարդը կարող է հատուկ առավոտ վաղ արթնանալ՝ կնոջ հետ օվկիանոսի մոտ գնալու և արևածագը տեսնելու համար։ Դժվար է պատկերացնել, չէ՞։ Բայց մի՞թե հիանալի չէ։

[Փորփրուկ]

Փայլ

1. Ի՞նչը կարող է քեզ վնաս չհասցնել:

Որքան հասկացա, խոսքն այնպիսի երևույթների մասին է, որոնք սովորաբար մարդկանց ֆիզիկական և/կամ հոգեբանական վնաս են հասցնում կամ ենթադրվում է, որ պիտի վնաս հասցնեն, բայց անձամբ ինձ վնաս չեն հասցնում։ Փորձեմ հիշել... Օրինակ, հայտնի է, որ թունդ վեճի ժամանակ, երբ մթնոլորտն արդեն շիկացած է լինում, հակահարվածներն էլ գնալով ուժգնանում են, և ուր որ է՝ վեճն ավարտվելու է փոխըմբռնման վերջին փշրանքների սպառման հետևանքով, մարդիկ հաճախ ամեն գնով ջանում են այնպես անել, որ վերջին խոսքն իրենք ասած լինեն՝ կարծես պատվից ցածր համարելով, այսպես ասած, «խոսքի տակ մնալը»։ Ես նման դեպքում կարող եմ, ասելիք ունենալով, բայց գիտակցելով, որ անիմաստ է, լռել՝ վերջին խոսքի «բացառիկ» հնարավորությունը թողնելով զրուցակցիս ու միաժամանակ դրանից ներքին անհարմարավետություն չզգալ, «խոսքի տակ մնացած լինելու» զգացողություն չունենալ, քանի որ գիտեմ, որ դիմացինս, ասենք, եթե ինքը վերջին խոսքը չասի, կարող է հետո գիշերը չքնի։ Իսկ ես հաստատ կքնեմ։

Կարծում եմ՝ ինձ, համենայնդեպս, հոգեբանորեն, չի վնասի նաև ցանկացած սննդային տեսակի բացակայությունը, նկատի ունեմ՝ ինձ համար չկա այնպիսի ուտելիք կամ խմելիք, որից կախվածություն ունենամ, որն ինձ համար անփոխարինելի լինի։
Մի հատ էլ գուցե չափից դուրս կենցաղային բան հիշեցի. Երբ հաց ուտելու ժամանակ որևէ զզվելի բանից են խոսում, բոլորը սկսում են բողոքել ու փորձում կանխել զզվելի բաների մասին խոսակցությունը, դա ինձ չի խանգարում, ինձ վրա չի ազդում, այսինքն՝ զզվանքի զգացողություն չեմ ունենում։ Սա ինձ համար անչափ տարօրինակ է, քանի որ ահավոր զգայուն եմ ամեն ինչի նկատմամբ ու նաև զզվող...

2. Երբ անցյալն ու ներկան շուրջպար են բռնում շուրջդ, շրջանին միանալու համար ո՞ւմ ձեռքն ես ավելի շատ ուզում բռնել: Եվ ինչո՞ւ:

Նմանատիպ հարցի արդեն պատասխանել եմ, ինչևէ. երբեմն պատահում էր, որ անցյալի ձեռքը բռնելու ցանկություն եմ ունենում, երբեմն նաև բռնում եմ, բայց բարեբախտաբար դա երկար չի տևում. ներկան ժամանակին վրա է հասնում ու ինքն է ձեռքս բռնում։ Ինչու՞։ Որովհետև տարիներով անցյալի ձեռքը բռնած գոյատևել եմ ու գիտեմ, որ դա ապրել անվանել չէր կարելի...

3. Ե՞րբ ես վերջին անգամ ծաղկեփունջ ստացել և ի՞նչ առիթով:

Ծաղկեփունջ վերջին անգամ ստացել եմ ԱՄՆ–ի մեր հայ ընկերներից, ավելի ճիշտ՝ ընկերուհիներից, երբ այստեղ առաջին անգամ եկել էին մեր տուն։ Իսկ մոտ երկու շաբաթ առաջ ամուսնուցս եմ մի հատիկ վարդ ստացել՝ առանց որևէ առիթի։

4. «Գուշակիր, թե ո՞վ է» կամ «Գուշաիր, թե ո՞ւմ գրառումն է» թեմաներում, հաճախ ես քո ասելով. «Կրակում» : Հետաքրքիր է, սիրո՞ւմ ես կրակել և ունե՞ս հրացան, որով խփում ես անվրեպ, սակայն ոչ մեկի չես սպանում: Եթե այո, ապա՝ մոդե՞լը:

Ճիշտն ասած՝ մի քիչ լավ չեմ պատկերացնում, թե տվալ դեպքում կրակել ասելով՝ հատկապես ինչ նկատի ունես, ու քանի որ լավ չեմ հասկանում, ապա ստիպված մի բան կկրակեմ մեկ էլ տեսար՝ բախտս բերեց, չվրիպեցի. Չէի ասի, թե շատ եմ կրակում։ Կրակելիս էլ, ցավոք, ոչ միշտ եմ անվրեպ խփում։ Կարծեմ որևէ մեկին սպանած էլ չկամ։ Բայց վիրավորած կլինեմ հաստատ... Կրակել կարող եմ համարել, օրինակ, մարդկանց երբեմն դառը ճշմարտություններ ասելը, ինչը, թեև փորձում եմ հնարավորինս մեղմ անել՝ դառնությունը նվազագույնի հասցնելու համար, բայց, միևնույն է, շատ դեպքերում չի հաջողվում, քանի որ մարդիկ հաճախ ուղղակի պատրաստ չեն լինում մարսելու այդ ճշմարտությունը, չնայած որ հաճախ հենց իրենք են դրդում, որ ասեմ։ Ուղղակի երբ ստիպում են, ասելու դեպքում մինչև վերջ եմ ասում, իսկ դա հաճախ ցավոտ է լինում... Մի խոսքով՝ իմ կրակելը դրսևորվում է դաժան ճշմարտություններ ասելով։ Բայց ընդհանուր առմամբ աշխատում եմ հնարավորինս քիչ կրակել։ Ընդհանրապես ես ներքուստ ի սկզբանե հակված եմ կտրուկության, բայց դրա դեմ միշտ պայքարել ու պայքարում եմ՝ ձգտելով արտահայտման առավել մեղմ ձևերի։ Մեծ մասամբ հաջողվում է։ Մոդե՞լը... Եթե անպայման մոդել ես ուզում, ուրեմն՝ «Ճշմարտություն»։

5. Ի՞նչ տվեց քեզ ԱՄՆ-ն և ի՞նչ խլեց քեզանից (ամուսնուդ ու ծնողներիդ տարբերակը դուրս հանիր, մի ուրիշ բան):

Իսկ ընտանիքի մյուս անդամներին ու ընկերներին կարելի՞ է ընդգրկել ցուցակի մեջ։ Ամենակարևոր բանը, որ ԱՄՆ–ն ինձնից խլել է, ընտանիքիս ու ընկերներիս հետ իրական (ոչ վիրտուալ) շփումն է, դրա հետ կապված՝ այնտեղ՝ նրանց կյանքում կատարվող զանազան իրադարձություններին անմիջական մասնակցություն ունենալու կարողությունը, նրանց հետ կապված տարբեր իրավիճակների նկատմամբ իմ ունեցած ազդեցության զգալի մասը, ինչը ես շատ հաճախ աննակարագրելիորեն ծանր եմ տանում, որովհետև միշտ սիրում եմ ու սովոր եմ վերահսկել իրավիճակը, ու երբ զգում եմ, որ ինչ–որ բան տեսադաշտիցս կորցնում եմ, անտանելի անբավարարության ու անհարմարավետության զգացողություն եմ ունենում՝ ընդհուպ մինչև խուճապ... Դեռ ոչ մի կերպ չեմ կարողանում համակերպվել այն փաստի հետ, որ շատ բաներ արդեն իմ վերահսկողությունից դուրս են... :( Բայց մյուս կողմից էլ մտածում եմ. գուցե վաղուց ժամանակն էր ազատվելու այդ «մոլուցքից», այնպես որ ոչինչ հենց այնպես չի լինում։

ԱՄՆ–ն ինձնից խլեց նաև ոտքերիս տակ ունեցած արմատներս։ Ի դեպ, Հայաստանում ապրելու ամբողջ ընթացքում այդ արմատների առկայությունն ընդհանրապես չեմ զգացել, միայն հեռանալուց հետո եմ զգում, որ, չնայած անհամեմատ ավելի լավ պայմաններին ու ընդհանրապես ցանկացած ոլորտում լայն հնարավորությունների առկայությանը՝ այլևս արմատներ չունեմ, ոտքերիս տակ մի տեսակ քամի է վզվզում, որն ինձ ցանկացած պահի կարող է քշել կամայական ուղղությամբ։

Նախ մի ուղղում անեմ. ամուսնուս ԱՄՆ–ն չի ինձ տվել։ Հետո՞ ինչ, որ ծանոթանալիս ինքը ԱՄՆ–ում էր, կամ որ ամուսնանալուց հետո եկանք ԱՄՆ։
Ի՞նչ տվեց ինձ ԱՄՆ–ն... Դեռ շատ կարճ ժամանակ է, ինչ ԱՄՆ–ում եմ, այնպես որ դեռ չի հասցրել շատ բան տալ, կարծում եմ՝ հետագայում կտա։ Բայց առայժմ ԱՄՆ–ն ինձ տվել է աշխարհին նայելու առավել լայն տեսադաշտ, որտեղից ավելի լավ են երևում ինչպես Հայաստանը, այնպես էլ շատ ու շատ երևույթներ, բայց իմ դեպքում սա դեռ սկիզբն է, գիտեմ, որ շատ բան դեռ առջևում է այդ առումով։ Տվել է ամենատարբեր ազգության մարդկանց ու նրանց մշակույթների հետ հաղորդակցվելու բացառիկ հետաքրքիր հնարավորություն (չգիտեմ, թե ուրիշ որ երկրում հնարավոր կլիներ նման բան) ու դրա միջոցով Հայաստանին այլ աչքով, այլ տեսանկյունից ու այլ հեռավորությունից նայելու, այլ երկրների հետ համեմատելու ու վերագնահատելու, նաև ինչպես սեփական երկրի, այնպես էլ այլ երկրների մասին նախկինում ունեցած որոշ կարծրատիպերից ձերբազատվելու հնարավորություն։

ԱՄՆ–ն ինձ տվեց նաև զանազան կենցաղային ու ոչ կենցաղային հարցերում հարազատների ու ազգականների ամենօրյա անմիջական մասնակցությունից զերծ ապրելու հնարավորություն, այսինքն՝ նրանցից հեռու լինելով՝ ավելի շատ ինքս իմ գլխի տերը լինելու զգացողություն, որը մի կողմից ավելի մեծ պատասխանատվություն է, բայց մյուս կողմից էլ ավելի մեծ ազատություն և ինքնուրույնության փորձ։ Սակայն համոզված եմ, որ որոշ ժամանակ անց ձանձրանալու եմ այս ազատությունից ու կարոտելու եմ հարազատներիս՝ թեկուզ երբեմն չափից դուրս թվացող միջամտությունը։

6. Ի՞նչ խորհուրդ կտայիր ճամպրուկային տրամադրությամբ լիցքավորված, սակայն դեռևս ճամպրուկները չհավաքած՝ մեր հայաստանաբնակ հայրենակիցներին:

Խորհուրդ կտայի, որ մեկնելուց առաջ նախ իրենք իրենց համար հստակ պարզեին, թե ինչ են ակնկալում արտասահմանից և ինչու են ուզում գնալ։ Այնուհետև լավ կշռադատեն՝ փորձելով հասկանալ ու գիտակցել, թե իրենց ակնկալիքները որքանով են իրական, հետո որոշեն՝ գնալ, թե մնալ։ Եթե մարդը, գոնե մոտավորապես պատկերացնելով, թե այնտեղ իրեն ինչ է սպասում, համարում է, որ իր գնալը ճիշտ է, ապա ոչ ոք իրավունք չունի նրան իր որոշումից հետ պահելու կամ դրա համար մեղադրելու։ Թող գնա։ Դա այնպիսի որոշում է, որ ամեն մարդ ինքը պիտի կայացնի։ Ամբողջ խնդրին այն է, որ մարդիկ հաճախ բավական աղճատված ու իդեալականացված պատկերացումներ են ունենում արտասահմանի մասին. էլ չեմ ասում, որ շատերն, արտասահման ասելով, բավական ընդհանուր ու վերացական բան են հասկանում։ Ես ինքս էլ այդ առումով չեմ փայլում, քանի որ արտասահմանյան որևէ այլ երկրում չեմ եղել, բայց արդեն գիտակցում եմ, թե դրանք որքան տարբեր կարող են լինել ոչ միայն իմ հայրենիքից, այլև մեկը մյուսից։ Մի խոսքով՝ ասածս այն է, որ արտասահման կոչվածը, հատկապես Ամերիկան, շատ հայերի մոտ ասոցիացվում է դրախտի կամ ինչ–որ հեքիաթային վայրի հետ, որտեղ ամեն ինչ իրենց ձրի մատուցվելու է, և իրենց մնալու է միայն վայելել դրախտի բարիքները... Սա շատ վտանգավոր ու կործանարար մտածելակերպ է, և սարսափելի հիասթափությունների ու անհաջողությունների պատճառ կարող է դառնալ այդպիսի ակնկալիքներով արտասահման մեկնողի համար։
Բայցևայնպես, բաներ էլ կան, որ մինչև անձամբ չապրես ու չզգաս, չես կարող իրապես հասկանալ ու գիտակցել։

7. Նկարագրիր այն վերաբերմունքը, որն ունեցել ես ՀՀ-ի հանդեպ ՀՀ-ից դուրս գալուց առաջ և այն վերաբերմունքը, որն ունես հիմա:

Օրինակ, երբ Հայաստանում էի, հաճախ էի դժգոհ լինում այդտեղի այս կամ այն ուտելիքի որակից և այլն։ Իսկ ԱՄՆ գալուց հետո չկա էդպիսի օր, որ երանությամբ չհիշեմ հայկական հացը, պանիրը, բանջարեղենն ու մրգերը, ընդհանրապես շատ ուտելիքներ, նույնիսկ հասարակ ջուրը, որն էստեղ ծորակից խմել էլ չի կարելի, դե, համենայնդեպս, խորհուրդ չի տրվում, ստիպված ենք խմել անհամ թորած ջրերը։ Ու ընդհանրապես էստեղ ապրելով՝ սկսել եմ գնահատել հայերի պատրաստած ճաշերը, թեկուզ ոչ հայկական։ Էստեղ էդպես էլ ոչ մի երկրի խոհանոցը չսիրեցի...

ԱՄՆ գալուց հետո սկսեցի գնահատել նաև հայկական ջերմությունը։ Այստեղ շատերը ծայրաստիճան սիրալիր են, ինչը առաջին հայացքից շատ հեշտ է շփոթել ջերմության հետ։ Չեմ ասում, թե ջերմ մարդիկ չկան։ Իհարկե կան, բայց սիրալիրների շատ քիչ տոկոսն է, որ իրականում ջերմ է։ Հերթապահ ժպիտները շատ են... Ընդհանրապես այստեղ գործնականությունը շատ է, ինչը մի կողմից կարծես լավ է, քանի որ ձեռքերդ ծալած նստելու դեպքում ոչ մի բանի չես հասնի, աշխատողներն են հասնում, ինչը Հայաստանում բնավ ոչ միշտ է գործում։ Բայց մյուս կողմից էլ դրա հաշվին, ըստ իս, խիստ տուժում է մարդկային գործոնը։ Հարաբերությունները մի տեսակ ռոբոտայնացվում են։ Սա էլ, իհարկե, օրինաչափություն չէ, նման պիտակավորում չէի ցանկանա անել, ուղղակի ընդհանուր տպավորությունս եմ ասում։

[Փորփրուկ]

dvgray

1. Սկզբունք և ընկեր; Իրար բախվելու դեպքում որպես կանոն ո՞վ է հաղթում քո դեպքում:

Որոշակիորեն սկզբունքը։ Ինձ համար սա վաղուց արդեն երկընտրանք չէ։ Եթե ընկերս ինձ դրա համար մեղադրի, ուրեմն մեր ընկերության մեջ մի բան այն չէ։ Դա կնշանակի, որ ժամանակն է վերանայելու մեր ընկերությունը։

Չեմ ուզում բարձրագոչ խոսքեր ասել, բայց պետք է ասեմ, որ ինձ համար արդարությունից վեր ոչինչ չկա. ամեն ինչ ու ամեն ոք պետք է ենթարկվի արդարությանը։ Համարում եմ, որ չկա այնպիսի բան կամ այնպիսի մարդ, հանուն որի կարելի է արդարությունը զոհաբերել։ Նույնիսկ եթե երբևէ այնքան թույլ գտնվեմ, որ «ստիպված լինեմ» արդարությունը զոհաբերել հանուն ինձ համար շատ թանկ մարդու, ապա հաստատ կդադարեմ ինքս ինձ հարգել...

2. Ի՞նչն է խանգարում հայաստանցիներիս առավել բնականոն կյանք վարելու համար: Իսկ միգուցէ այժմ բնականո՞ն է մեր կյանքը;

Նայած թե բնականոն ասելով՝ ինչ ենք հասկանում ու ինչ տեսանկյունից ենք նայում մեր կյանքին։ Եթե բնականոն ասելով՝ հասկանանք կյանքի սովորական ընթացքը, ապա ինչո՞վ բնականոն չէ։ Շատ էլ բնականոն է։ Ամեն ինչ այնպես է, ինչպես որ միշտ եղել է, ու այնպես, ինչպես որ մենք սովոր ենք։ Միայն երևույթների արտաքին տեսքն ու անուններն են փոխվել, իսկ էությամբ ամեն ինչ նույնն է։ Իսկ եթե բնականոն ասելով հասկանում ենք կյանքի հանգիստ ու ոչ այնքան պրոբլեմատիկ ընթացք, ապա մեր՝ հայաստանցիներիս կյանքը երբեք էլ բնականոն չի եղել։ Իսկ առավել բնականոն կյանք վարելուն խանգարող գործոններից են երևի մեր՝ խուճապի մեջ ընկնելու հակումը, վաղվա օրվա մասին հոգալու հիվանդագին, ոչ թե ռացիոնալ ու կառուցողական ձգտումը։

3. Երբևէ զգացե՞լ ես քեզ օտարական այնտեղ, որտեղ ըստ ամենայնի պետք է լինեիր տան տեր;

Այո, և շատ հաճախ։ Նախ հենց սկզբից ինձ օտարական եմ զգացել ընդհանրապես այս աշխարհում... Սխալ տեղում հայտնված լինելու զգացողությունը շատ երկար է ինձ ուղեկցել։ Ինչ ինձ հիշում եմ (իսկ ես ինձ հստակ հիշում եմ 3 տարեկանից, մինչև 3 տարեկանը՝ ավելի աղոտ, բայց էլի հիշում եմ), բացի ընտանիքից, մնացած ամեն տեղ ինձ օտարական եմ զգացել. ազգականների շրջանում, բակում, մանկապարտեզում, դասարանում... Ինստիտուտում օտարության զգացողությունը մասամբ անցավ, քանի որ գտա ինձ քիչ թե շատ հոգեհարազատ մարդկանց։ Այնուհետև ինտերնետում օտարության զգացողությոնը լրիվ անցավ, քանի որ արդեն գտա ինձ շատ հոգեհարազատ մարդկանց ու սկսեցի գիտակցել, որ ճիշտ տեղում եմ։ Հիմա, կարելի է ասել, այն տեղերում, որտեղ որ պետք է, ըստ ամենայնի, ինձ տան տեր զգամ, այդպես էլ զգում եմ։ Իսկ օտարական շարունակում եմ զգալ որոշ միջավայրերում, բայց դա լրիվ բնական եմ համարում, ավելին՝ նույնիսկ կսկսեի անհանգստանալ, եթե ոչ մի տեղ ինձ օտարական չզգայի։

4. Ե՞րբ ես նախընտրում լինել կողքից դիտողի դերում, և ե՞րբ ես սիրում անմիջականորեն մասնակցել գործողությանը:

Նախկինում ավելի շատ դեպքերում էի նախընտրում կողքից դիտողի դերում լինել։ Օրինակ, զանազան ընկերական հավաքույթների ժամանակ կարող էի ժամերով հետաքրքրությամբ հետևել ուրիշների խոսակցությանը, դրանից մեծ հաճույք ստանալ, բայց չմասնակցել։ Հավանաբար պատճառն ինքնավստահության պակասն էր, ինքնամփոփությունն ու սխալվելու վախը... Իսկ հիմա նման դեպքերում չմասնակցել ուղղակի չեմ կարողանում։ Իսկ կողքից դիտողի դերում լինում եմ այն դեպքերում, երբ զգում եմ, որ իմ միջամտությունը կամ ոչինչ չի փոխելու, կամ էլ ավելի է վատացնելու վիճակը...

5. Մարդը ըստ տարիքի փոխվու՞մ է;

Այո, կարծում եմ, փոխվում է, բայց, որպես կանոն, շատ ավելի դանդաղ ու շատ ավելի քիչ, քան իրեն է թվում։ Ինձ թվում է՝ մենք հիմնականում գերագնահատում ենք մեզ հետ տեղի ունեցած փոփոխության չափը. որոշ փորձությունների, դժվարությունների միջով անցնելուց ու հաղթահարելուց հետո մենք հաճախ ենք ունենում այն զգացողությունը, որ լրիվ ուրիշ մարդ ենք դարձել, որ շատ հատկանիշներ մեր մեջից իսպառ վերացել են, փոխարենը առաջացել են նորերը և այլն, սակայն գալիս է ժամանակ, երբ զգում ենք, որ, չնայած ամեն ինչին, այնքան էլ չենք փոխվել, երբեմն նույնիսկ թվում է, թե բոլորովին չենք փոխվել... Հաճախ լինում է նաև հակառակը. այն ամենից հետո, ինչ վերապրել ենք, մեզ թվում է, թե պետք է ահագին փոխված լինեինք, բայց ցավով հայտնաբերում ենք, որ բոլորովին էլ չենք փոխվել, սակայն հետո համապատասխան առիթի դեպքում, կարող ենք մեզ այնպես դրսևորել, որ ինքներս էլ զարմանանք ու հասկանանք, որ, այնուամենայնիվ, լավ էլ փոխվել ենք... Իրականում մենք ոչ մի պահի նույնը չենք, ինչ որ նախորդ պահին էինք, և դա միանգամայն տրամաբանական է, այլ կերպ չէր էլ կարող լինել, քանի որ ամեն ակնթարթ մենք կամա թե ակամա լցվում ենք որոշակի նոր ինֆորմացիայով, որն էլ մեզ այս կամ այն չափով «ուրիշ» է դարձնում։ Ես հասկացել եմ, որ լուրջ արժանիքները, որոնք մեզ ի ծնե բնորոշ չեն, շատ ավելի դժվարությամբ են ձեռքբերվում, քան մենք ենք կարծում։ Այդ «շատ»–ի զգացողությունը զգալի չափով պայմանավորված է փոփոխության արտաքին շերտով, որը ճգնաժամային պահերին կարող է այնպես մաքրվել–գնալ, որ մարդ ինքն էլ իր վրա զարմանա։ Իսկ նստվածք տալու համար ժամանակ է պետք ու գիտակցված, բայց ոչ պարտադրված ջանքեր։ Կարծում եմ՝ հենց այդ չափից շատ ջանալն է առաջացնում փոփոխության այն խաբուսիկ շերտը, որի մասին արդեն ասացի։

6. Պայմանականությունները որքանո՞վ ես ընդունում, այսինքն որքանո՞վ են նրանք որոշիչ քո համար;

Չեմ կարող ասել, թե լրիվ ազատ եմ պայմանականություններից, բայց չեմ կարող նաև չնկատել, որ դրանց դերն ու կշիռն իմ կյանքում գնալով պակասում է։ Ամեն դեպքում, կարծում եմ, որ հասել եմ այն հոգեվիճակին, որ դրանք ինձ համար որոշիչ չլինեն, այսինքն՝ էական որոշումներիս վրա չազդեն, չփոխեն գործողություններիս ընթացքը։ Առավելագույնը, որ կարող են անել, հոգեկանս ժամանակավորապես պղտորելն է, բայց դա էլ անցողիկ է ու հաղթահարելի։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում, եթե իմ սկզբունքներին դեմ չէ, կարող եմ, պայմանականությանը զոհ գնալով, անել ինձ համար ոչ այնքան հաճելի բան՝ հանուն մտերիմ մարդու, որի համար դա մեծ նշանակություն ունի։ Բայց, կրկնում եմ, միայն այն դեպքում, եթե դա սկզբունքներիս դեմ չէ։

[Փորփրուկ]

Հեղինակ

-Ահռելի, զարմանալի գեղեցկության արևածագեր և մայրամուտներ տեսե՞լ ես, թե՞ քաղաքային լանդշաֆտը ծածկում է տեսադաշտդ:

Ոչ, ցավոք, չեմ տեսել... Չգիտեմ՝ պատճառը քաղաքային լանդշաֆտն է եղել, թե ուրիշ բան, բայց չեմ տեսել...

-Բարբառով խոսող գեղջուկ կանայք, բարբառը` ընդհանրապես, ինչ զգացմունքներ են ծնում, նրանք քեզ համար այլ մոլորակ են, այլ քաղաքակրթություն, թե՞ ինչ որ բան շարժում են մեջդ:

Հետաքրքիր է, թե ինչու հենց կանայք... Չեմ կարծում, թե տղամարդիկ այդ առումով այլ զգացմունքներ են ծնում իմ մեջ։ Ինչևէ, պետք է խոստովանեմ, որ փոքր ժամանակ տհաճ էին ինձ համար բարբառներն ընդհանրապես... Թերևս միակ բացառությունը ղարաբաղյան բարբառն էր, այն էլ խիստ սուբյեկտիվ պատճառով. ուղղակի հորս կողմի բոլոր հարազատները ղարաբաղցի են ու իրար հետ այդ բարբառով են միշտ խոսել, ես էլ, անընդհատ լսելով այն, որոշակի հարազատություն եմ զգացել ու զգում այդ բարբառի նկատմամբ։ Վերջին տարիներին որոշ բարբառներ սկսել են դուր գալ, բայց ես ինքս դժվարանում եմ որևէ կերպ բացատրել այդ հանգամանքը, քանի որ վերաբերմունքի այդպիսի փոփոխության համար ակնհայտ պատճառներ կարծես թե չկան... Համենայնդեպս, ես չեմ տեսնում։

-Եթե մի օրով լինեիր երկրիդ նախագահը` առաջինը ու՞մ կընդունեիր քո բարձր պալատում և առաջին հրամանագիրդ ինչի՞ մասին կլիներ:

Հըմ... Բարդ հարց է... Հարցի առաջին մասից երևի «լիկվիդ» մնամ... Իսկ առաջին հրամանագիրս երևի կլիներ դադարեցնել բոլոր այն նախագծերի իրականացումը, որոնք բնապահպանության տեսակետից վնասակար են։

[Փորփրուկ]

Philosopher

Նկարագրիր էն միջավայրը` տարածական ու ժամանակային սահամանները հանած, վերացած, հանուն որի ապրում ես: Նկարագրիր մի տեսարան, որը երազածդ իդիլիան է, ովքե՞ր են քո կողքին, ի՞նչ ես (են) անում, ո՞ր երկրում եք, ի՞նչ եք մտածում ու զգում:

Հաճույքով կնկարագրեմ։ Մի քանի տեսարան եմ ուզում նկարագրել։ Բայց բոլորն էլ Հայաստանում են։

Ուրեմն առաջինը. ես ու ամուսինս մեր երեխաների հետ ծնողներիս տանն ենք, այնտեղ են նաև եղբայրս՝ իր կնոջ ու երեխաների հետ, քույրս՝ էլի ընտանիքով, և ծնողներս։ Հավաքվել ենք մեզնից որևէ մեկի երեխայի ծննդյան օրը նշելու (էական չէ, թե կոնկրետ ում, կարևորը՝ մեծ ընտանիքով հավաքվելու փաստն է)։ Հա, ի դեպ, ես ունեմ 4 երեխա՝ երկու աղջիկ, երկու տղա, որոնցից առնվազն մի զույգը երկվորյակ է (աղջիկ–տղա)։ Ծնողներս գրկել են իրենց թոռնիկներին և երջանիկ են նրանցով ու մեզանով։ Բոլորս երջանիկ ենք, ջերմ ու հարազատ մթնոլորտ է տիրում։

Մյուս տեսարանը մեր տանն է՝ քաղաքին մոտ, բայց քաղաքի թոհուբոհից հեռու, ընդարձակ գեղեցիկ բերքատու այգով շրջապատված։ Այգում ու տան վերանդայում նստոտած զրուցում ենք ես, ամուսինս, ակումբցի (գուցե նաև այլ) ընկերներս, իսկ մեր շուրջը, ինչպես նաև այգում, ուրախ ու աշխույժ «խլվլում են» մեր բոլորի երեխաները՝ Ակումբի ու ԴՆ–ի ապագա անդամները։ Ընդ որում սա ոչ թե ինչ–որ բացառիկ դեպք է, որի առթիվ հավաքվել ենք, այլ Ակումբի «հերթական» շաբաթօրյա հանդիպումներից է։ Ի դեպ, ոչ ոք չի ծխում, չի խմում ու միս չի ուտում (размечталась... )։ Մի կողմից բոլորս մեծացել ենք, ավելացել են հոգսերն ու պարտականությունները, կյանքը նոր իմաստներ է ստացել, բայց միևնույն ժամանակ նույնն ենք մնացել՝ չնայած ամեն ինչին՝ իրար սիրող ու առանց իրար մեր կյանքը չպատկերացնող հին ակումբցիները, որոնք, չնայած զբաղվածությանը, միշտ հաջողացնում են այնպես անել, որ ամեն շաբաթ երեկո հավաքվեն ու միասին ժամանակ անցկացնեն։
Հուզվեցի...

Մյուս տեսարանը... Իմ առաջին... չէ, ավելի լավ է՝ երրորդ գրքի շնորհանդեսն է... որին ներկա են իմ ամենամտերիմ ու ամենահարազատ մարդիկ՝ ընտանիքս, այդ թվում և տատիկս՝ արդեն շատ ծեր, և հին ու նոր ընկերներս։

Ամուսնությունը ի՞նչն է փոխել անձիդ մեջ, ի՞նչ նոր հարցեր են առաջացել, ի՞նչ հարցեր են գտել իրենց պատասխանները, ի՞նչերի ու ու՞մ նկատմամբ ես փոխել վերաբերմունքդ:

Նախ նկատել եմ, որ որոշակիորեն ավելի զիջող եմ դարձել... Զգալիորեն պակասել է սեփականատիրությանս զգացումը, որն իմ մեջ թույլատրելիից ավելի շատ է եղել միշտ... :oy Մի տեսակ սկսել եմ ավելի շատ գնահատել ունեցածս։ Ես միշտ ամեն ինչ սրտիս մոտ ընդունող եմ եղել, հիմա զգում եմ, որ սկսել եմ ավելի հանգիստ ու թեթև նայել շատ բաների, բորբոքվելուց հետո ավելի արագ հանգստանալ։ Հայտնվել է նաև այն գիտակցությունը, որ հիմա կայացրածս ցանկացած կարևոր որոշում երկուսիս համար է լինելու, իմ ցանկացած քայլ անմիջականորեն ազդելու է ինչպես ինձ, այնպես էլ ամուսնուս վրա։ Նոր հարցեր առանձնապես չեն առաջացել, ուղղակի ապագայի հետ կապված որոշակի պլաններ ու համապատասխան մտահոգություններ են առաջացել, ինչը, կարծում եմ, բնական է։

Եթե քո`մեկ կամ երկու տարի առաջվա անհատականությունը տեսներ հիմա քեզ, ի՞նչ կզգար, ի՞նչ կմտածեր, կճանաչե՞ր, կհասկանա՞ր, կզգա՞ր:

Կարծում եմ՝ ահագին կզարմանար ու կուրախանար, կմտածեր. «Փաստորեն, վերջը գտար էն մարդուն, ում փնտրում էիր , ես արդեն հույս չունեի, որ կգտնես... Բայց լուրջ, ոնց էլ գտար, ինտերնետն էլ որ չլիներ, ի՞նչ էիր անելու... Էն դու՞ չէիր, որ ընդամենը մի քանի տարի առաջ զարմանում էիր ու ծիծաղում ինտերնետային ծանոթությունների վրա ու չէիր պատկերացնում, որ դրանցից կարող է որևէ լուրջ բան դուրս գալ։ Կամ արտասահմանում ապրելը... Հիշու՞մ ես, թե ոնց էիր խորշում էդ մտքից... Քեզ ոչ մի կերպ չէի պատկերացնում արտասահմանում ապրելիս։ Ընկերներիցդ շատերն էլ, որոնք երազում էին արտասահմանում, հատկապես Ամերիկայում ապրելու մասին, քեզ գժի տեղ էին դնում, երբ ասում էիր, որ միայն Հայաստանում ես ուզում ապրել։ Փաստորեն, ապրում ես... Երազողները չհասան Ամերիկա, իսկ դու այնտեղ ես ապրում... Բայց, միևնույն է, չնայած ամեն ինչին, ես քեզ լրիվ հասկանում եմ »։ Ու էստեղ արդեն իմ ներկայիս անհատականությունը պատասխանում է. «Հա, բայց մեկ է, հետ եմ գալու։ »

Կյանքում այնուամենայնիվ ավելի շատ է ճշմարտությու՞նը, թե՞ հարաբերականությունը. քո անձնական հոգեբանության մեջ քեզ ո՞րի կողմն ես զգում:

«Ամեն ինչ հարաբերական է» սկզբունքն ինձ համար բացառություններ հաստատ ունի։ Կամ էլ նույն այդ սկզբունքից ելնելով՝ հարաբերական է նաև այն, որ ամեն ինչ հարաբերական է։ Այնպես որ ես, այնուամենայնիվ, հավատում եմ որոշակի բացարձակ ճշմարտությունների գոյությանը։ Կան ճշմարտություններ, որոնք, ըստ իս, վեր են ամեն տեսակ հարաբերականությունից, և դրանցով առաջնորդվելով՝ երբևէ չեմ զգացել դրանց հարաբերականությունը (խոսքը կոնկրետ ճշմարտությունների մասին է), ավելին՝ ամեն անգամ ավելի ու ավելի եմ համոզվում դրանց բացարձակության մեջ ու ամեն անգամ հաճելիորեն զարմանում տիեզերքի կատարելության ու տիեզերական օրենքների անխափանության վրա։

Այնուամենայնիվ, հանուն ինչի՞ արժե ապրել:

Հանուն ավելի լավ ու ավելի գեղեցիկ ապրելու ու ապրեցնելու, հանուն համոզվելու ու համոզելու, որ կյանքը հրաշալի է։

Կյանքիդ այս փուլի սիմվոլը ո՞րն է. երգ, գիրք, մի բան, մի երևույթ, որը զգում ես, որ կրում է կյանքիդ ներկայիս փուլի բովանդակությունը, կրում ու տալիս է այն քեզ, պահելու է քեզ համար այս փուլը:

Գիտես, էս պահին դժվարանում եմ գտնել որևէ երգ, գիրք, որը լիարժեք կերպով կխորհրդանշեր կյանքիս ներկա փուլի բովանդակությունը... Փորձեցի տարբեր գրքեր ու երգեր հիշել, բայց զգացի, որ հիշածներիցս ոչ մեկը այդ առումով այն աստիճան իմը չէ, որ կարողանա արտահայտել այն, ինչ պետք է։ Ուղղակի կասեմ, որ կյանքիս ներկա փուլի խորհրդանիշը ներդաշնակությունն է՝ ընտանեկան ջերմությամբ պարուրված իսկական ներդաշնակությունը, որը գուցե ավելի լավ արտացոլվի բնապատկերներով. այստեղ կտեղադրեմ բնապատկերներ, որոնք անձամբ իմ մեջ ներդաշնակության հարազատ զգացողություն են առաջացնում...

.........................................................................................
Կարելի է, չէ՞, վերջաբանի պես մի բան ասել...
Պարզապես ուզում էի ասել, որ ինձ համար շատ հետաքրքիր էր ձեր հարցերին պատասխանելը։ Բավական լուրջ, բովանդակալից ու ծավալուն հարցեր էին, այնպես որ ամեն մեկը մի առանձին լուրջ թեմայի նյութ կարող էր լինել։ Կարելի է ասել՝ հարցերը խորապես «փորփրուկային» էին, որոնց պատասխանելու համար իսկապես պետք էր փորփրել թե՛ սեփական ներաշխարհը, թե՛ այլոց ներաշխարհը և թե՛ կյանքն ընդհանրապես։ Պետք է խոստովանեմ նաև, որ թեև սեփական եսի բազմազան շերտերը փորփրելն ինձ համար բնական ու սովոր զբաղմունք է, բայց որոշ հարցերի պատասխանելու ընթացքում զգում էի, որ նոր–նոր ինքս ինձ համար գտնում եմ պատասխանները, այնպես որ որոշ առումով այս հարցազրույցը նաև ինքնաճանաչողական տարրեր էր պարունակում։ Մի խոսքով՝ շնորհակալ եմ բոլորիդ խոր հարցերի ու դրանց միջոցով ինձ ինքնափորփրման ևս մի հետաքրքիր ու օգտակար հնարավորություն ընձեռելու համար։

[Առողջագետ]

Հրաշալի հարցազրույց էր` անկեղծ, խորը. սովորաբար մոր արժեքն է արտացոլվում աղջկա մեջ, սակայն մայրիկիդ չգիտեմ, իսկ հայրիկիդ ամբողջությամբ տեսա քո մեջ` անկասկած, նրան արժանի զավակ ես: Ամեն ինչ հրաշալի էր, բայց ամենահուզիչն ու գեղեցիկը քո երազանքներն էին` նրանք այնքան "համականացի" էին, այնքան բնական և անպաճույճ:Իմ կանացի բնազդով զգացի, որ դու քո կյանքի ճիշտ փուլում ես` "Harmony", ցանկանում եմ, որ կյանքիդ բոլոր փուլերում այն պահպանվեր և այս պահին իմ սրտի ամբողջ սիրով ու ջերմությամբ քեզ մայրության հրաշքն եմ ցանկանում, քանի-որ գիտեմ, թե սիրտդ ինչպես է փափագում:

[ivy]

Շատ լավ հարցազրույց էր, ինչ լուրջ էիր մոտեցել հարցերին, ոչ մի դետալ բաց չէիր թողել: Հոյակապ ես գրում, մտքերդ անգնահատելի են... Ինչ լավն ես դու, ու ես քեզ շատ սիրում եմ:

Կարևորն էլ այն էր, որ ի վերջո հասցրեցի ու հաջողացրեցի կարդալ մինչև մեկնումս:
Մինչ հանդիպում վիրտուալ միջավայրերում:

[Philosopher]

Լավ հարցազրույց էր. լավ հարցերին հետևեցին լավ պատասխաններ, տիպիկ Անուկային պատասխաններ` աշխարհի ու կյանքի օրինաչափ տրամաբանության նկատմամբ ներքին հավատով, զգալն ու մտածելը միմյանց չհակադրող, հավասարակշիռ հայացքով, ապագայի նկատմամբ սրտի դողը անցյալի ու ներկայի գնահատականների սառը դատողականությամբ մեղմող: Ավելի ու ավելի հասունացող կանացիության պատասխաններ էին: Ապրես

[Հեղինակ]

Միանում եմ կարծիքներին, զգացմունքի և մտքի զգաստ հավասարակշռություն տեսա, որը վստահություն և սեր է ծնում: Իրապես, մեր նոր սերունդը անտիրական չի թողնելու մեր ապագան...Մի երկու հատված հարցազրույցից հատկապես հետաքրքիր էին ինձ համար:Այն հատվածը, որ վերաբերում է մանկությանը. այո~, մենք բոլորս գալիս ենք մանկությունից, մինչև յոթ տարեկան դառնալը` մարդն արդեն ձևավորված է, ապագա դաստիարակություն-կրթությունը և համալսարանները միայն լրացնում են մանկության տվածը...Սիրելի Փորփրուկ, մանկությունդ և ժառանգականությունդ ստեղծել են քեզ, իսկ քո այժմյան ինքնաստեղծմանը հաջողություն եմ ցանկանում:
Հետաքրքիր են ամերիկյան դիտարկումներդ...հատկապես ճարպակալման տարածվածության վերաբերյալ: Այս ամիսներին աշխատում եմ ճարպակալման կանխարգելման ձեռնարկ-դասագրքի վրա, որն ուղղված է հիմնականում արևմտյան կրթական համակարգին(այս ախտը Հայաստանուն շատ տարածված չէ): Հայկական երևակայությունս բավական չէ պատկերացնելու, թե ինչ են ուտում ամերիկացիները, այնպես որ դիտարկումներդ շատ օգտակար էին: Ապագայի համար` շատ կուզենայի իմանալ, թե ինչպես, ինչ խոհարարական "արվեստով" են ստացվում այդ խառը, անհասկանալի ուտելիքները, որ սննդատեսակներն են խառնում իրար, ինպես են կոչվում... Իսկ եթե մի անգամ նկարագրես այդպիսի ամերիկյան տիպիկ սեղան, ապա ձեռնարկիս Գիրուկ տղան քեզ շատ շնորհակալ կլինի...

[Black Orchid]

Չէի ասի, թե որևէ նոր բան պարզեցի Անուկի մասին, բայց դրա փոխարեն ևս մեկ անգամ վերապրեցի, զգացի ու գիտակցեցի այս նուրբ ու փափուկ հոգու թանկությունն ու կարևորությունը աշխարհի և ինձ համար...