Հարցազրույց Philosopher-ի հետ

[Philosopher]

Նախաամանօրյա ու ետամանօրյա մեր օրերում, երբ հայ կենցաղը իր նիրվանայի մեջ է` ընկերակերուխումային իր քաղցր ապրումներով, երևի միայն տողերիս հեղինակն էր, որ, ինքն էլ լինելով նույն նիրվանայի տաքուկ գրկում, պիտի համաձայներ հարցազրույց տալ և այն էլ այսպիսի սպարտայական երկօրյա ռեժիմով: Սա, անշուշտ, պայմանականություն է, քանի որ, կարծում եմ, ԴՆ Ֆորումի մի շարք անդամներ կցանկանային հարցազրույցով հանդես գալ այս օրերին, հատկապես վերջին փայլուն հարցազրույցներից հետո: Եվ այնուամենայնիվ, այս անգամ որոշվեց հարցազրույց անցկացնել ինձ հետ: Թեև համեստության ու ահամեստության հետ որևէ կոնֆլիկտ երբևէ չեմ ունեցել, այնուամեյանիվ այստեղ չեմ նշի այն բոլոր հանգամանքները, որոնք հիմնավորում են այս հարցազրույցի անհրաժեշտությունը: Կարծում եմ, բոլոր այն մարդկանց համար, ովքեր հարցեր են ուղղելու, իրական, էական հարցեր, նրանք այդ հանգամանքները հասկանում ու զգում են: Եվ այսպես, ԴՆ Ֆորումի հերթական հարցազրույցը: Հարցազրույց` Philosopher-ի հետ: Հարցազրույցի առաջին փուլը կտևի մինչև հունվարի 11-ը: Հունվարի 11-ի երեկոյան հարցերի ուղղումը կդադարեցվի, և հունվարի 12-ին ու 13-ին կլինեն հարցերի պատասխանները: Եվ այսպես, ԴՆ Ֆորումի հերթական հարցազրույցը: Սկսում ենք հարցեր ուղղել Philosopher-ին:

Հարցազրույց Philosopher-ի հետ

[Փայլ]

1. Ասում են՝ մարդու բնավորության մեջ հիանալի գիծ է այն, երբ մարդ կարողանում է ցրել խռովությունն իր հիմքում և քվեն տալով հանգիստ իրավիճակին՝ խլում է խռովության զենքը: Քեզ մոտ ինչպե՞ս է: Ինչ էլ, որ լինի այսօր, վաղը խաղաղությո՞ւն է:

2. Սիրո՞ւմ ես գումար կուտակել: Կուտակե՞լ ես: Եթե այո, ապա կա՞ արդեն գծված մի նպատակ, որի վրա ծախսվելու է այդ գումարը:

3. Համարո՞ւմ ես քեզ խորամանկ մարդ:

4. Պատմիր քեզ հետ պատահած մի դեպք, որը կարող է կամ առակի դեր կատարել՝ մի նոր բան սովորեցնել մեզ, կամ էլ հումարային թեթև կամ սուր տատանումներ կառաջացնի:

5. Նշիր երեք առաջնային հատկանիշ, որով օժտված է կինը: Եվ որքանո՞վ է կարևոր կնոջ ներկայությունը քո կյանքում:

6. Կրթություն: Ի՞նչ է, բարեպաշտությո՞ւն, աշխարհագրությո՞ւն, քերականությո՞ւն, դերբայնե՞ր, Ֆրանսիայի թագավորների անուննե՞ր, մի քիչ երաժշտականությո՞ւն, քիթ նկարե՞լ: Ի՞նչ է ընդհանրապես կրթությունը:

7. Ի՞նչ կուզենայիր ասել ԴՆ-ի այցելուներին:

Այսքանը.

[dvgray]

1. Ի՞նչ մասնագիտություն ունես;
2. Մասնագիտության ընտրությունը եղել է ավելի շատ պատահականության արդյու՞նք, երկարատև փնտրտուքի գիտակցված հանգուցալուծու՞մ, ...???
3. Պատրաստվու՞մ ես արդյոք մասնագիտանալ նաև այլ /ավելի շատ բնագիտական/ մասնագիտություններից որևիցէ մեկի կամ մի քանիսի մեջ;

/Շարունակելի.../

[Black Orchid]

Մի քանի հարց էլ իմ կողմից.

1. Ինչպե՞ս ես

2. Կան մարդիկ, որոնք, անկախ այն բանից՝ ուրախ են թե տխուր, իրենց մի տեսակ կիսատ են զգում: Կան նաև լրիվ հակառակ տեպի մարդիկ, որոնք իրենց ամբողջականությունն զգում են նույնիսկ ամենադժբախտ պահերին: Հոգուդ խորքում, իրականում լրիվության զգացողություն ունե՞ս: Եթե ոչ՝ ի՞նչն է քեզ պակասում դրան հասնելու համար, իսկ թե այո՝ միայն քո եսն այդ ամբողջականությունը ապահովո՞ւմ է, թե՞ ոչ:

3. Արդյո՞ք քեզ որևէ բան կարող է հիասթափեցնել կյանքից: Եթե այո՝ ի՞նչը:

4. Ինչպես ինքդ բազմիցս նշել ես, կյանքի մասին գրած շատ փիլիսոփաներ իրականում չեն կարողացել իսկապես ապրել: Քո գիտելիքները քեզ խանգարո՞ւմ են արդյոք ապրել: Ինչո՞ւ:

5. Դժվա՞ր է լինել մյուսներից տարբեր, մանավանդ՝ ավելի լավը, թեկուզ, ասենք, ինտելեկտուալ զարգացվածության առումով:

6. Ո՞րն է կյանքում քո նշանաբանը:

7. Այսքանից հետո գուցեև անիմաստ թվացող մի հարց (կարծում եմ՝ պատասխանը պետք է որ հետաքրքիր լինի). ո՞վ ես...

[ivy]

Սրանք էլ իմ հարցերը.

Վիրտուալ աշխարհում, որքանով որ տեսնում եմ, դրսևորում ես լիդերի հատկնիշներ և ունես համապտասխան դաշտ դրանք իրացնելու համար: Իսկ իրական կյանքում լիդե՞ր ես, եթե այո, ապա որտե՞ղ և ինչպե՞ս է դա դրսևորվում:

Ո՞րն է քո էության ամենադրական հատկանիշը և ո՞րն է ամենաբացասականը:

Ինչպիսի՞ն պիտի լինի լավ ուսուցիչը, ուսուցիչ՝ լայն իմաստով:

Ո՞րն է քո կարծիքով կնոջ և տղամարդու միջև գլխավոր տարբերությունը, եթե իհարկե այդպիսին ընդհանրապես կա:

Ի՞նչը կարող է քեզ մոտ արցունքներ առաջացնել և ե՞րբ ես վերջին անգամ արտասվել:

Կա՞ մի մասնագիտություն, որը երբեք չէիր ընտրի, ոչ մի պայմանով, ո՞րն է:

Ամբիցիոզ լինելը ավելի շատ դրակա՞ն հատկանիշ է, թե՞ բացասական: Ինքդ քեզ համարո՞ւմ ես ամբիցիոզ:

Քո տեղը Հայաստանո՞ւմ է:

[Առողջագետ]

Թեկուզ թվում է, թե ամեն ինչ գիտեմ քո մասին, բայց այնուամենայնիվ...
Քո կարծիքով, որքանով ես "ավարտել" ինքնաճանաչումդ, անձիդ որ մասը դեռևս կարող է անհայտ լինել քեզ համար, և բացահայտվել հետագայում:
Քո կարծիքով, որ մասն է անհայտ ինձ համար, ինչ նոր բացահայտումներ կարող են սպասել ինձ...
Չեմ պատկերացնում անգամ, թե դեռ ինչեր կարող ես անել կյանքում, իսկ դու պատկերացնու՞մ ես:

[Փորփրուկ]

Ես էլ, իհարկե, Philosopher–ին հարցեր ուղղելու փորձ ունեմ, բայց, այնուամենայնիվ, ցանկացած մարդ, որքան էլ բացահայտվի, միշտ էլ բացահայտելու տեղ մնում է, այնպես որ ես էլ հարցեր ունեմ, բնականաբար.

1. Ինչի՞ն ես ձգտում հասնել, որ դեռ չես հասել։ Իսկ անիրականանալի կամ այդպիսին թվացող երազանքներ ունե՞ս։ Եթե այո, ապա ո՞րն է/որո՞նք են։

2. Ո՞րն է քեզ համար գեղագիտական հաճույքի մեծագույն աղբյուրը (որևէ զբաղմունք, արվեստի գործ, բնության որևէ երևույթ և այլն)։

3. Դու հաճախ ես օգտագործում «կյանքը հրաշալի է» արտահայտությունը, իսկ հատկապես ո՞ր պահերին է այդ զգացողությունն ավելի ուժգնանում (չհաշված անձնական սիրո հետ կապված ամեն ինչը )։

4. Վերջին անգամ ե՞րբ և ու՞մ նկատմամբ ես դաժան եղել, քո կարծիքով։

5. Ունե՞ս այնպիսի հատկանիշ, որը հմտորեն թաքցնում ես վիրտուալում, բայց զգալիորեն դրսևորում ես ռեալում։ Եթե այո, ապա ո՞րն է դա։

6. Քո կարծիքով, ծնողներիցդ ո՞ր մեկին ես ավելի շատ նման բնավորությամբ, հայացքներով և այլն: Եթե դժվար չէ նշիր կոնկրետ հատկանիշներ։

7. Ամենից շատ ինչի՞ց ես վախենում։

8. Երբ որևէ մեկի հետ ծանոթանում ես, քո ո՞ր հատկանիշն ես ուզում, որ առաջինը նկատեն։

9. Ընդհանրապես առաջ գնալու համար (լայն իմաստով) քեզ ամենաշատը ի՞նչն է խանգարում։

10. Նախկինում ի՞նչ թերություններ ես ունեցել, որոնցից հիմա ազատվել ես, և ի՞նչ արժանիքներ կուզենայիր ունենալ, որ, ըստ քեզ, դեռ չունես։

11. Եթե նյութապես այն աստիճանի ապահովված լինեիր, որ փող աշխատելու մասին մտածելու կարիք ընդհանրապես չլիներ, ինչո՞վ կզբաղվեիր։

12. Քո տված հարցերից մեկը հիմա քեզ եմ ուղղում. Նկարագրիր քո երազած միջավայրը, իրավիճակը, շրջապատիդ մարդկանց, տեղը, զբաղմունքդ և այլն... Մի խոսքով՝ դու հասկացար։

Առայժմ այսքանը։

[dvgray]

1. Մարմնական և Հոգևոր: Նրանց ներդաշնակ, խաղաղ գոյակցության քո բանալին ու միջավայրը:
2. Հնարավո՞ր է արդյոք փոխել մարդուն:
3. Ազգայինը, որպես մարդու ինքնաարտահայտման միջավայր:
4. Բավականին հաճախ հանդիպող դեպրեսիվ ու պեսիմիստական եզրահանգումներին քո վերաբերմունքը;
5. Գիտությունը, որպես տիեզերքի ու մարդու ճանաչման ճշմարիտ բանալի՞:
6. Ագրեսինա` որպես ինքնապաշտպանական զինատեսակ; Նրա կիրառելիության ընդունելի տարբերակը;
7. Քաղաքականության հանդեպ արհամարա՞նք... Եթե այո, ապա որ ակունքներից են հոսում դրաք;
8. Եվրոպան ի տարբերություն Ասիայի, կեղծ ու խաբուսիկ արժեքային համակարգի կրո՞ղ ;

9. Ի՞նչն է ամենավիրավորականը քո մարդկային արժանապատվության համար;

[Philosopher]

Եվ այսպես, այս պահին արդեն հունվարի 11-ի երեկոն անցել է ու ինձ ստիպում է, որ, վերադառնալով տեխնիկական խնդիրների անծայր օվկիանոսի իմ հերթական նավարկությունից, գամ մարդկային երկխոսության հանգրվանին, ու այս տողերը գրելով արդեն մտածեմ. "Վաղը պիտի թարմ ուղեղ ունենալ` ասելու համար, այն, ինչ պիտի ասեմ", իմիջիայլոց էլ հայտարարելով` հարցեր ուղղելու ժամանակն ավարտվեց: Սպասում ենք (այո, հենց ենք, որովհետև ես էլ եմ սպասում ու ոչ պակաս անհամբերությամբ) Philosopher-ի պատասխաններին: Philosopher-ն էլ հայտարարում է, որ հուսով է, որ կհասցնի երկու օրում պատասխանել բավականին հիմնարար ու ծավալուն հարցերին ու կպատասխանի հենց այնպես, ինչպես պետք է պատասխանել այդ հարցերին: Եվ այսպես, հարցազրույցի առաջին մասն ավարտվեց: Սպասենք Philosopher--ի պատասխաններին:

Philosopher-ը պատասխանում է

[Philosopher]

Մդա ԴՆ-ի անդամներից, իհարկե, ավելի պարզ հարցեր ակնկալելը ուտոպիա կլիներ, բայց պիտի արձանագրեմ, որ տվել եք ավելի քան էական հարցեր, որոնք ինձանից պահանջում են ոչ պակաս էական պատասխաններ, ընդ որում` կոմպրոմիսն էլ ժամանակի ու տարածության հետ չի ընդունվում, այսինքն` պիտի պատասխանեմ այնքան ու այնքան ժամանակում, որքան ինձ կներշնչի մարդկայնության աստվածն ու հարցազրույցների ենթաաստվածը: Լավ, սկսեցինք

Ասում են՝ մարդու բնավորության մեջ հիանալի գիծ է այն, երբ մարդ կարողանում է ցրել խռովությունն իր հիմքում և քվեն տալով հանգիստ իրավիճակին՝ խլում է խռովության զենքը: Քեզ մոտ ինչպե՞ս է: Ինչ էլ, որ լինի այսօր, վաղը խաղաղությո՞ւն է: Փայլ

Անշուշտ, իհարկե ու անհրաժեշտաբար` ոչ: Մարդկային հոգու խաղաղությունը բարդ բան է, այն մարդուն տրվում է մեկ այն ժամանակ, երբ նա դեռ չկա, այսինքն` կենդանական մակարդակում, երբ նրա բոլոր զգացմունքները, ապրումները պայմանավորված են միջավայրի պայմանների պարզությամբ, այսինքն` նա պարզապես ադապտացվող էակ է, որը տաքուկ անկյուն գտնելով` ծվարում է այնտեղ ու իր բնից նայում կյանքին ու աշխարհին, նայում է ո'չ զարմանալով, ո'չ զայրանալով, ո'չ դժգոհելով: Հոգու լիակատար խաղաղության է հասնում նաև մարդը այն ժամանակ, երբ աշխարհի հետ խաղաղության մեծ դաշինք է կնքում, ձուլվում աշխարհին ու աշխարհը ձուլում իրեն, այսինքն` վերանում է մարդկային ներքին խռովության դաշտը: Բայց դրա արդյունքում նաև մեծանում է այն, որովհետև, այնուամենայնիվ, նրա կողքին դեռ ապրում է այն անկյունում ծվարածը, մարդու ու Մարդու միջև կամուրջ հանդիսացող կենդանին: Ուստի նույնիսկ Մարդը, եթե նա արդեն մարդ է, չի կարող ունենալ լիակատար ներքին ազատություն խռովությունից: Ես, անշուշտ, արդեն մարդ եմ, և սա ես հասկացել ու ապրել եմ շատ ավելի առաջ, քան իմ լեքսիկոնում հայտնվեցին Գերմարդ, Մարդ, Կենդանի կյանք և նման այլ ձևակերպումները: Ու ահա արդեն մարդ լինելով` խոռովությունն ինձ օտար չէ: Այլ խնդիր է` ում ձեռքում է զենքը: Այն ես ամեն օր ու ամեն վայրկյան խլում եմ խռովության ձեռքից ու տալիս խաղաղությանը, ամեն վայրկյան խաղաղության մեծ դաշինք եմ կնքում ինքս ինձ ու աշխարհի հետ, ամեն վայրկյան փորձում եմ գտնել խռովության ու խաղաղության այն հանգրվանը, որտեղ հոգիդ հանգիստ է, թեև պայքարում է, նավդ նավահանգստում է, բայց և` մեծ նավարկության, միտքդ դաշն է աշխարհի հետ, բայց և փնտրող, քանդող, մշակող...
Ես մարդ եմ, ու իմ խաղաղությունն ու խռովությունը իմ` մարդ լինելու հպարտության մասն են, իմ մարդկայնության մասը:

Սիրո՞ւմ ես գումար կուտակել: Կուտակե՞լ ես: Եթե այո, ապա կա՞ արդեն գծված մի նպատակ, որի վրա ծախսվելու է այդ գումարը: Փայլ

Ոչ, չեմ սիրում: Գումար կուտակել, այն ծախսելու նպատակ ունենալ, սիրտդ, հոգիդ մաշել այդ նպատակիդ հասնելու համար... Կյանքը կկորի: Չեմ բացառում, իհարկե, որ նաև կկուտակեմ, նույնիսկ` հաստատաբար` կկուտակեմ, բայց որպես կյանքի նախասիրությու՞ն. կարծում եմ` շատ բան եմ հասկացել ու զգացել` այդպիսի նախասիրություն չունենալու համար

Համարո՞ւմ ես քեզ խորամանկ մարդ: Փայլ

Կրկին` համարում եմ, որ մարդ եմ: Կենցաղային իմաստով` խորամանկ չեմ, թեև միամիտ էլ չեմ: Մարդկային հոգուս կառուցվածքը թույլ չի տալիս: Բաց նյարդերով ապրող մարդը, որն իր գոյության ընթացքում զգացել ու ապրել է հազարավոր մարդկանց, զգացել ու ապրել է զգացումների, հարաբերությունների բազմաթիվ գույներ, ճանաչել մարդկանց` գրեթե միշտ հակադրվելով, բայց և միշտ ընդունելով նրանց, մարդ, որի նյարդերը զգում են կյանքի շունչն ու բաբախյունը, չի կարող լինել ոչ խորամանկ, ոչ միամիտ: Առավելագույն ու նվազագույն սահմանը լինելիության մարդն է: Ու միայն այդքանը:

Պատմիր քեզ հետ պատահած մի դեպք, որը կարող է կամ առակի դեր կատարել՝ մի նոր բան սովորեցնել մեզ, կամ էլ հումարային թեթև կամ սուր տատանումներ կառաջացնի: Փայլ

Միշտ չեմ սիրել, երբ հարցազրույցների ժամանակ նմանօրինակ հարց են տալիս, բայց Փայլի հարցի մեջ, իհարկե, այլ բան կա, քան է հումորային դեպք պատմելու ազգային ավանդույթը: Ուստի հենց այդպես էլ կպատասխանեմ: Դեպք: Ես ծնվել եմ մեռնող Խորհրդային միությունում ու մանկական տարիներս անցկացրել անկախացող Հայաստանում: Ցույցերին մասնակցել չէի սիրում, ինչ-որ կոլեկտիվ պսիխոզ էր, որը ապագա սկեպտիկ-մարդկանետրոնիս պիտի դուր չգար, ավելին` այդ պսիխոզի ուղղակի ազդեցությունը զգում էի ինձ վրա, երբ ծնողներս, ձեռքս բռնած, տանում էին հազարավոր մարդկանց միջով: Դրա փոխարեն` ես կազմակերպում էի սեփական ցույցերը: Ջրվեժում գտնվող ամառանոցում ցերեկները, երբ ծնողներս աշխատանքի էին ու մենք` մի քանի հարազատների երեխաներով, մեր փոքր ուտոպիան էինք կառուցում` լողավազանից մինչև գիգանոտամնիկ լոլիկով ձվածեղը, արդեն բավականին լողացած, միրգ կերած ու կուշտ` բարձրանում էին ավտոտնակի կտուրին ու սկսում էի խոսել ու երգել: Իհարկե, խոսում էի մոտավորապես նույն թեմաներից, ինչ մերօրյա գրողների միությունում են խոսում, ու երգում մոտավորապես այն երգերը, որոնք երգում են Դաշնակցության նախընտրական արշավի շրջանակներում: Բայց ի՞նչ արած... Երեխա էի: Ի դեպ, ունեի նաև ունկնդիրներ, ինչը պայմանավորված էր նրանով, որ մեր ամառանոցը բլրի լանջին էր ու նրանից ներքև գտնվող հարյուրավոր տները երևում էին` ինչպես ափիդ մեջ: Ահա հենց այդպես ես մասնակցեցի անկախացման գործին. սեփական ամբիոնից Ու այդ շրջանից էլ թերևս դրսևորվեց իմ, եթե կարելի է ասել, սեփականամբիոնության բնավորությունը: Այդպես էլ մնացի` իմ անհատական ամբիոնին հավատարիմ

Նշիր երեք առաջնային հատկանիշ, որով օժտված է կինը: Եվ որքանո՞վ է կարևոր կնոջ ներկայությունը քո կյանքում:Փայլ

Կիիիի~ն: Իմ ամենասիրելի թեման: Թեմա, որի մասին խոսելով, կարող եմ հասնել մինչև մարդու մասին ամբողջական տեսություն, կյանքի ընկալման իմ զգացողությունն ամբողջացնել` այդ ընթացքում, իհարկե, մեկ-երկու գրեթե հայրական ապտակ հասցնելով տղամարդկային անկատար սկզբին Կնոջ առաջին ու հիմնական հատկանիշն այն է, որ նա զգում է երկրի շնչառությունը: Կինը շնչող հողի էակ է: Ի տարբերություն տղամարդու գիտակցական պատրանքների ու խաբկանքների, կնոջ գոյության միակ ու հիմնական չափանիշը մնում է կյանքը, ամբողջական, շնչող, կենդանի կյանքը Երկրորդ հատկանիշը, որով առանձնանում է կինը, կանացիության այն որակն է, որը անկախ ինտելեկտից, հոգևոր զարգացման մակարդակից և այլ` տղամարդկային գիտակցությամբ ստեղծված պարամետրերից, կա ու մնում է յուրաքանչյուր կնոջ սեփականությունը: Լիովին դատարկ տղամարդ կարող է լինել, քանզի տղամարդու ամբողջականությունը գերակշռորեն քանակական երևույթ է, լիովին դատարկ կին լինել չի կարող, քանզի չի կարող լինել քանակական պարամետրերով չափվող կանացի սկիզբ: Այն որակական երևույթ է: Եվ երրորդ հատկանիշը` գրեթե աստվածային ամենատեսությունը: Ամենատեսություն, որ պայմանավորված է ուսումնասիրող սարքի աստվածային նրբությամբ: Կնոջ աչքից չի կարող վրիպել ոչինչ: Նույնիսկ` ինքը` կինը Այս ամենով` երջանիկ է այն մարդը, մասնավորապես` տղամարդը, որը կնոջ մեջ գտնելով կենդանի կյանքի անկորնչելի, ոչնչով չփոխարինվող սկիզբը, բացահայտում է այդ ակունքը, այն դարձնում ապրումների ու կենսազգացողության վարար գետ ու ինքն էլ օծվում այդ վարար գետում, ու օծվելով` ձեռք բերում կյանքը տեսնելու ու զգալու նոր, մինչ այդ իրեն անհայտ գործիքներ: Պարզ է, չէ՞, կինն ու նրա ներկայություն ի'նչ դեր ունեն իմ կյանքում Ես երջանիկ եմ, որ կանացի սկիզբն ընդունում է ինձ, ընդունում է իմ ապրելու, մտածելու ու զգալու կերպը: Իրականում դա ավելի մեծ գնահատական է, քան եթե Նիցշեն գրախոսեր իմ հոդվածը Գրական թերթի թեկուզ ամանորյա թողարկման մեջ: Եվ ես երջանիկ եմ, որ կարողանում եմ զգալ կնոջը, կարողանում եմ երջանկացնել նրան ու կարողանում եմ հասկանալ, որ այդ կինն է ինձ երջանկացնում, կարող եմ ապրեցնել նրան` հասկանալով, որ ես այդ ինձ, առանց կնոջ` ամլացող ու անապատացող սկիզբն եմ ապրեցնում, կյանքն եմ ապրեցնում: Շնորհակալ եմ Կնոջը` Կյանքի համար:

Կրթություն: Ի՞նչ է, բարեպաշտությո՞ւն, աշխարհագրությո՞ւն, քերականությո՞ւն, դերբայնե՞ր, Ֆրանսիայի թագավորների անուննե՞ր, մի քիչ երաժշտականությո՞ւն, քիթ նկարե՞լ: Ի՞նչ է ընդհանրապես կրթությունը: Փայլ

Կրթությունը ապրելու արվեստի յուրացումն է: Հին ժամանակներում, երբ մարդիկ ապրում էին ցեղային համայնքներով, կրթությունն իր մեջ ընդգրկում էր շատ ավելին, քան ցեղասպանության զոհերի ու հոլովների քանակն էր: Համայնքային հավաքների ժամանակ պատմված պատմությունները` իրենց առնական ու նուրբ, գլոբալ ու մասնավոր դետալներով ցեղի հաջորդ սերնդին ուսանում էին ապրելու արվեստ: Իհարկե, այն ապրելու, որն ընդունված էր այդ ցեղի կյանքում: Այստեղ հիմնականում ապրելը նույնանում էր ադապտացվելու հետ: Հետագայում, երբ մարդն ու նրա կեցությունը դարձան շատ ավելի բարդ, իսկ ավելի ճիշտ` մարդը սկսեց զգալ, որ դրանք բարդ երևույթներ են, նա հրաժարվեց ինքն իրեն կյանք ուսանելու պատասխանատվությունից: Ու կյանքի կրթությունը դարձավ Ֆրանսիայի թագավորի պրոտեժեների թվարկումից մինչև քիթ նկարելու հմտության յուրացում: Մենք ապրում ենք այս անգամ արդեն իրեն կրթելու այս ձևերից ազատվող մարդու դարաշրջանում: Կրթության սահմանած հայտնի պատերն այլևս փլուզված են ու ծաղրված: Մարդը հայտնվել է նոր վակուումում ու փորձում է որոշել` իսկ հիմա ի՞նչ անել: Ու սկսում է հասկանալ. իսկ հիմա պետք է վերադառնալ կյանքին, իսկ հիմա պետք է ապրել կյանքը, իսկ հիմա պետք է սովորել ապրելու արվեստը: Կենդանի կյանքի ուսուցում` ահա թե ինչ է կրթությունը, մարդու ներքին մարդկայնության բացահայտում, ահա թե ինչ է կրթություն, մարդկային երկխոսությանն ընդառաջ մարդու ազատում ավանդական կապանքներից ու պայմանականություններից, բոլոր զենքերին հրաժեշտ, ահա թե ինչ է կրթությունը, կրթության նպատակը: Մարդն իսկապես կամուրջ է կենդանուց դեպի Մարդ: Ահա այդ կամրջով անցնելու հմտության մշակումն է կրթության նպատակը, ապրելու ու զգալու, շնչելու ու արտաշնչելու, սիրելու ու սիրվելու հմտությունն է կրթության նպատակը: Կենդանի կյանք. լավագույն կրթությունը ու լավագույն նպատակը` կրթության համար:

Ի՞նչ կուզենայիր ասել ԴՆ-ի այցելուներին: Փայլ

Զգացեք ու ապրեք: Հպարտ եղեք, որ մարդ եք, հպարտ եղեք, որ վաստակել եք մարդ լինելու ու դա գիտակցելու կարողությունը, հպարտ եղեք, որ նույնիսկ օտարահունչ անունով մի աստված իր որդու համար մեծագույն գովք համարեց Մարդու որդի կոչվելը: Զգացեք ձեր մարդկային էությունը ու ապրեք այդ զգացողությամբ: Աշխարհի դեմ կանգնեք որպես չմեռնող, չպարտվող տեսակ, որը նույնիսկ իր ոչնչացման, իր անխելքության, իր անիմաստության պահին էլ կա և մնում է տիեզերական գոյության մեծագույն արդարացումներից մեկը: Ապրեք այդ գիտակցմամբ: Ապրեք այն գիտակցմամբ, որը դու` մարդդ, զգում ես այն, ինչ կերազեին զգալ անմաշկ ու անմարմին դրախտի բնակիչները` իրենց ղեկավարությամբ, որ դու կարող ես զգալ կողակցիդ շունչն ու շնչել կյանքը, դու կարող ես ծնել զավակ ու դառնալ արարիչ, մարդկային ցեղի արարիչ, քո վերարարիչ: Դուք կարող եք լինել, կարող եք սիրել, կարող եք նորանալ: Ուրեմն` թող լինի այդպես: Ապրեք, մտածեք ու զգացեք: Հպարտ եղեք ձեր մարդկայնությամբ ու տարածեք մարդկայնության մեծ տոնը, հասցրեք այն միայնակ, հզոր, բայց շփոթ հոգիներին, հասցրեք մարդկայնության իղձն ու հպարտությունը այն տասնամյա պատանուն, որն իրեն մարդ է զգում ու ամաչում է դրանից, հասցրեք այն տասնվեցամյա աղջկան, որ գարուն է ուզում, բայց ձմեռ ապրելու պարտավորվածությանն է հլու, այն երիտասարդ հոգուն, որ հասունացել ու մեջքն է ուղղում աշխարհի ու կյանքի դեմ` իրեն միայնակության դատապարտյալ համարելով, այն ծերին, որ կուտակած իմաստության հարստությունն իր հոգում հայում է անիմաստության շքերթին, այն մանուկին, որ այսօր ծնվում է: Նա սպասում է Քեզ