Այսօրս...

[Հեղինակ]

Այսօրս` 7 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր հիշում էի վերջին օրերի “Այսօրներս”, նաև հետևում էի օրվա անցուդարձին ու լրատվությանը, և մի թախիծ ճնշում էր սիրտս. ինչու՞ մարդ իր արարչաընծա օրվա և ժամանակի զգալի մասը պետք է նվիրի այսքան եղծության…Երբ մարտի 1-ով նվաստացված ժողովրդի վերքը փորփրելու համար ԱԺ հանձնաժողովը կանչում է ու՞մ – 2 լղոզված յանկիի – որ խորոված լափեն, տափակ դատողություններ անեն, իրենց յանկիական ներկայությամբ զարդարեն նիկոյանական հանձնաժողովը - և ես մտածում եմ, որ “Այսօրիս” մեջ կգրեմ այդ մասին – բայց ես դա անելով` հանցանք եմ անում արարչածին ժամանակի հանդեպ – քանի որ հայ-ամերիկյան այս եղծությունը ինչու՞ ես պետք է դուրս բերեմ տարածություն… Եվ սիրտս ասում էր ինձ – հեռու~ եղծությունից:

Ընթերցողս, օրվա ավարտը եկավ հաստատելու մտածումս… Եվ ի~նչ հայտնություն – մենք ենք եղծությունը մարդամեջ հանում, կենդանություն տալիս… Բայց ի~նչ եղավ այսօրվա ավարտին` վեր է եղծությանը սովոր մեր երևակայությունից…

Ընթերցողս, գիտես իմ վառ ու անմարելի սերը մեր անփոխարինելի Հանրային հեռուստատեսության նկատմամբ… Այդ սերը ինձ պետք հուշեր` զգույշ լինել Հ1-ի հետ: Բայց… Մի 2-3 շաբաթ առաջ մեզ հետ կապի դուրս եկան հին ծանոթներ` թե հաղորդում է նկարահանվում բուսակերության մասին, մեզանից 7-8 րոպեանոց մի կտոր են ուզում նկարահանել… Այս հեռուստատեսային գործերը մեր Առողջագետն է անում… Եվ միայն տեսնել` ինչ պատասխանատվությամբ: Այս անգամ ես էլ անուղղակի մասնակցեցի այս գործին և մի քանի ժամ համացանցում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության փաստաթղթերն էի նորից նայում… Հիրավի, բուսական սննդի առավելությունը և առողջարար ազդեցությունը աստիճանաբար գիտակցվում է: Մեր փորձն էլ այստեղ հսկայական է, ի ուրախություն մեզ` հարմարեցված մեր համայնքի կյանքին – քանզի մի ոսկե միջինով ենք գնում, մարդն ու համայնքը տոն ունեն , հարսանիք ունեն – հո բոլորին բուսակերության թրի տակ չե՞ս քաշի … Խոսքը գնում է` գերակայությունը տալ բուսական սննդին և մանավանդ` մանուկ սերունդը պաշտպանել հին, գենետիկորեն փոխված կենդանական սննդի` ինչքան “համով”, քառակի վտանգավոր սելավից…

Բայց մենք մոռացել էինք, թե ու~մ հետ գործ ունենք … Չկա գրեթե մի թեմա, մի խնդիր, որին Հանրայինը կարողանա դիպչել` առանց հակամշակույթի վարակի տարածման … Մեզ սրան ներկայացնող լրագրողը – Մանուշակ կոչվող – ասել էր, թե հաղորդումը` “Հատուկ ռեպորտաժ”, այս անգամ բուսակերության մասին է – դուրս եկավ էլ Էքստրի~մ, էլ սատանիստնե~ր, էլ յոգա~, էլ չգիտեմ ինչ զահրումար - և այս ամենը իրար խառնած արտակալեքսանյանական պսևդո-էքսպրեսիայի մեջ – առանց գիտելիքի, առանց սիրո, առանց նրբության – պսևդո-զվարճանքի խեղճ ու լպիրշ անգիտությամբ… Եվ այս ամենի մեջ – մեր Առողջագետը` մի նվաղուն նախադասությամբ – 10-15 րոպեի հանգամանալից նրա խոսքից այս շոու-ենիչերմենները այդ մի նախադասությունն էին թողել… Եվ նրան – այդ նվիրված Աշխատավորին տեսանք այդ անպատիվ հաղորդման մեջ…

Բայց մեղավորը մենք էինք – Ճշմարտությունը և Գեղեցկությունը չի կարելի զոռով, ամեն միջոցով առաջ տանել... Այն էլ` այսօրվա Հանրային հեռուստատեսության միջոցով... Պետք է փայփայել Ճշմարտությունը և Գեղեցկությունը, զորացնել, մինչև կգա նրանց օրը …

Բարի գիշեր:

[Philosopher]

Ես կցանկանայի լսել Արտակ Ալեքսանյանի բացատրությունները

Արտակը, ի դեպ, մեր ֆորումի անդամ է, այնպես որ ասելիքի դեպքում դժվարություներ չեն լինի

[Հեղինակ]

Այսօրս` 8 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է…

Օրը և նրա Գեղեցկությունը: Եթե միայն օրվա մեջ լիներ Աշխատանքը, Արվեստը և Բնությունը – Գեղեցկության այս երեք ակունքները - և բոլորի մեջ ներթափանցեր նույն դաշտը –Սերը…

Հարցրեցին Արմեն Ջիգարխանյանին. Ինչպիսի՞ն է նրա աչքին Երևանը, Հայաստանը… Մեծ արտիստը այժմ մի բնական դեր է խաղում – իր կյանքի ամենաիմաստուն ու ամենագեղեցիկ դերը - ինչպիսին պետք է լինի ծերացող ու չծերացող, շնորհներով լի Հայը: Եվ պատասխանում է հարցին. “Դժվարին ու երկար է ճանապարհը դեպի … իրոք Հայաստան”: Իրոք Հայաստան – քերականական և ոճական առումով` մի քիչ ծուռտիկ արտահայտություն է, բայց որքան խորը: Ե՞րբ ենք հասնելու մեր երազների երկիրը` Իրոք Հայաստան …

Ապա ասում է արտիստը. “Դեպի էն շատ բարձր գեղեցկությունը”: Ահա թե ինչն ենք կորցրել: Աշխատանքի ու սոցիալական ձգտումների, պայքարների ու բախումների մեջ կորցրել են ձգտումը դեպի էն շատ բարձր Գեղեցկությունը”: Լռեինք, փակեինք մեր աչքերը, մոռանայինք ունայն բախումները… Եվ ձգտեինք տեսնել` ի՞նչ է ուզում մեր սիրտը, որտե՞ղ է Գեղեցկությունը…

Գեղեցկությունը – մշակույթի երեք ճյուղերի մեջ` արվեստի, կրոնի և գիտության: Եվ Կյանքի մեջ: Գիտության մեջ էլ է գեղեցկություն պետք – անորսալի, իռացիոնալ, զգացմունքային: Քիմիայի գծով Նոբելյան մրցանակակիր են դարձել երեք ամերիկացիներ` մեդուզայի մարմնում հայտնաբերված կանաչ լուսավորվող սպիտակուցների հայտնագործման և կիրառման համար – սրանք օգնում են առավել շուտ հայտնաբերել քաղցկեղի բջիջները: Նոբելյան Մրցանակ` նյութի հերթական արտահայտությունը հայտնաբերելու համար… Որտե՞ղ է այստեղ Գեղեցկությունը… Մինչդեռ Ոգու անսպառ էներգիան սպասում է իր ճանաչմանը…

Գեղեցկությունը Կյանքի մեջ… Աֆղան երեխաներ են` փոշու մեջ, խրճիթների առջև կանգնած: Մի մանկան ձեռքերի մատները ցանի մեջ կորած են, նա տենդորեն քորում է վերքերը: Ծանր սնկային ախտահարում է… Երեխաների դեմքերին փոշի, վերքեր, արցունքներ… Ի՞նչ են անում այստեղ, այս աղքատ ու տառապյալ երկրում քաղաքակիրթ ինգլիզը, ֆրանկը, յանկին… Նրանց ինքնաթիռները, տանկերը, ռումբերը… Որտե՞ղ է այստեղ Գեղեցկությունը:

Մարդկային ուղեղը իր օրվա գործն է անում - իր փնտրումը, շահը, նպատակը… Բայց հոգին սրանց հետ գործ չունի: Նա առանց դադարի, գիշեր ու ցերեկ միայն մի հարց է տալիս. ՈՐՏԵ՞Ղ Է ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅՈՒՆԸ…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 9 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է…

Այսօր-երեկ մի երկու ցնցող լուր ստացանք մեր մոլորակի Արևմտյան Կողմանց երկրներից: Ընթերցողս, իհարկե, դրանք ցնցող են եղել իմ համար, բայց քեզ եմ թողնում ցնցվել-չցնցվելու ընտրությունը…

Պարզվում է` համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը խիստ ազդել է անգլիական բանկային մակլերների վրա. նրանք սկսել են ավելի հաճախ եկեղեցի գնալ, մոմ վառել… Մի քանիսը հայտարարել են, որ արդեն մտածում են, թե աշխարհում փողից բացի ուրիշ բաներ էլ կան: “Եվրանյուսի” կին հաղորդավարը` իր փափուկ-կրծքային, խորհրդավոր ձայնով հաղորդում էր այս չտեսնված լուրը – բրիտանացին սկսել է մտածել, թե աշխարհւմ ուրիշ բանե~ր էլ կան, - ա~յ քեզ նորություն…Տեսնես ի՞նչ է այդ ուրիշ բանը…

Մի անսովոր և զարմանալի միտք է ծագել ամերիկացիների մոտ. – տեսնելով աշխարհի վիճակը և մոլորակի վրա կախված ոչնչացման վտանգը` ամերիկացիները առաջարկել են` մարդկության լավագույն ստեղծագործությունները և մարդու ԴՆԹ-ի կառուցվածքի բանաձևերը տեղադրել CD-դիսկերի վրա և հանել միջմոլորակային կայան, որպեսզի դրանք պահպանվեն ապագայի համար: Դե~ մեկ էլ տեսար երկիրը կործանվեց, և դիսկի վրա կմնան մարդկության ստեղծած արժեքները:

Այս ամենը կլիներ շատ ծիծաղելի, եթե միայն չլիներ այսքան խեղճ ու անգետ: Արևմտյան երևակայությունը, Արևմուտքի մարդը չի էլ կասկածում, որ այն ամենը, ինչ նյութականորեն ստեղծված է մեր մոլորակի վրա – ամեն ինչ` քարից սկսած մինչև մարդը` իր բարձր բանականությամբ, ունի իր անտեսանելի կրկնակը` մատրիցան նուրբ–էներգետիկ տարածքում: Եվ եթե, Աստված չանի, նույնիսկ մոլորակը ֆիզիկապես կործանվի, ապա մարդկությունը – ամբողջ մարդկությունը` իր բոլոր անհատներով, մնալու է որպես ապրող, մտածող ու սիրող ամբողջություն, բայց նուրբ – էներգետիկ չափման մեջ: Եվ ԴՆԹ-ի բանաձևն էլ կարիք չկա գրել դիսկի վրա, քանի որ այն կա քվանտային դաշտում:

Հիշում եք` կարծեմ մի անգամ գրել եմ. “Արշալույս” ձեռնարկում կա մի զրույց` “Հայրենիքների ժողովը”: Հավաքվում են մոլորակի հայրենիքները` Կապուտաչյա, Շեղաչյա, Սևաչյա, Հրաչյա… և մյուս հայրենիքները և ժողով են անում` թե ի՞նչ է լինելու այս աշխարհի վերջը, ի՞նչ անեն, որ ազատվեն Վիշապից… Խոսքը առաջինը վերցնում է Կապուտաչյա հայրենիքը … Վերջը որոշում են այս աշխարհի կարգը փոխել և նոր արդար կարգ հաստատել: Այս զրույցի մի հերոսը` Կապուտաչյա Հայրենիքը` Ռուսաստանն է, որ առաջինն է խոսք վերցնում… Մնացածը` երևակայեք, թե ովքեր են: Եվ ահա, այս օրերին Ռուսաստանի նախագահը, չնայելով Ամերիկայի և Եվրոպայի դեմքին ու դիրքին, առաջարկում է նոր աշխարհակարգի ստեղծման ու միաբևեռ աշխարհակարգի լուծարման իր ծրագիրը: Եվ պատկերացրեք` մեր մի քիչ խորամանկ, բարեհամբույր, նրբաճաշակ Նիկոլա Սարկոզին Եվրոպայի կողմից տալիս է իր համաձայնությունը: Հետն էլ ժպիտով, մի քիչ ամոթ–զամոթ ասում է. մի պայմանով` ԱՄՆ-ը մերն դաշնակիցն է և պետք է մասնակցի ապագա բանակցություններին: Մի խոսքով` Կապուտաչյա հայրենիքը կարևոր գործ է սկսել… Մեր ազատական- արևմտամետ խավին խնդրանք ունեմ` այս առիթով սուգ չհայտարարել, այլ ուշադիր հետևել իրադարձություններին: Հրաչյա մեր հայրենիքը` Հայաստանը, այդ իրադարձություններով դեպի նոր ապագա է գնում:

Հա~, խոսք բացվեց մեր ազատական-արևմտամետ խավից… Մեր հայտնի Ազատական Լրագրողը շարունակում է իր լրագրային վեպը… Աշխարհի “հակառակ կողմից” եկել է իր հայրենի իր քաղաքը, հասել մանկություն… Մեր աչքի առջև իր “ազատությամբ” զարմացած գրագետը մտել է հակագեղագիտության պղտոր ջրերի մեջ, քանզի առանց ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ գիտելիքի և էթիկայի` ի՞նչ կարող է տալ մարդուն և երկրին ազատության սուռոգատը` ժամանակակից ազատականությունը – նրա վայրի հակամշակույթը, վայրի տնտեսությունը, վայրի հարաբերությունները… Դառն է լինելու մեր ազատական-արևմտամետ խավի արթնացումը…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 10 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է…

Այսօրս սկսվեց մի հաճելի իրողությամբ… Երեկ մի դպրոցի տնօրենի տարել էինք “Արշալույսի” մեկ օրինակ: Այսօր զանգահարեց և խնդրեց…53 օրինակ` “”դասղեկի ժամ” դասի համար: Այդքան չունեինք, ուղարկեցի ավելի քիչ քանակ: Բայց կարևորը այս խնդրանքի մոտիվն էր – առաջին անգամ հայ մանկավարժը ճանաչեց ձեռնարկի դաստիարակչական լիցքը: Շնորհակալ եմ:

Մի պաշտոնյա կա` հայտնի մի կազմակերպության փոխնախագահը: Մեր քաղցրիկ սովետական շրջանից` պատրուս արած նոր իրականության ծառի վրա – դեմքը խոշոր, ճակատը լայն, կնճիռները խորը - ամեն ինչ հասկանում է, ամեն ինչ գիտի, նույնիսկ Բլավատսկայայի “Գաղտնի դոկտրինան” է կարդացել… “Արշալույսը” դեմը դրեցինք, թե` նախ ռուսահայ սփյուռք հասցնել` երեխաները կարդան և հայերենը չմոռանան, ապա ռուսերեն թարգմանել և հարատարակել: Գլուխը շորորեց, գրեթե համաձայնվեց… և ոչինչ չարեց: Գնացել էի գրքերի փաթեթը հետ վերցնելու, ափսո~ս` չհանդիպեցի: Այդ վարչական մումիայից դժվար է մտքի շարժ ու գործուն քայլ ակնկալել…

Տերյանի վրա էի, առավոտյան օրը զնգում էր… Առա երկու լրագիր և հին սովորությամբ` դեմքով ու ակնոցներով խրվեցի սրանց էջերի մեջ. - երբ քսան րոպե անց աչքս բացեցի` աշխարհը չքնաղ էր, կանաչը` խիտ զմրուխտի գույնի, Տերյանը գլուխը ողբերգականորեն հակել էր ձախ ուսին, քիչ հեռվում լճակի ջուրը կոհակվում էր: Եվ այնքան ափսոսեցի, որ քսան րոպե կորցրել եմ և ականջս կախել եմ լրագրերի բամբասանքին: Երևանը զուսպ ցնծում էր - մի գաղտնի ուրախությամբ…

Շարունակվում է մեր չքնաղ քաղաքակրթության դեգրադացիան, ուղակի մեր աչքի առջև: Պատկերացնու՞մ եք` ՆԱՏՕ-ի Գլխավոր քարտուղարն ասում է` թալիբների դիմադրությունը շարունակվում է, հարկավոր է մեծացնել ռազմական ծախսերը, ուժեղացնել պայքարը նարկոբիզնեսի դեմ… Կարծես չի էլ լսել, որ թալիբները և իշխանությունը բանակցում են, ուզում են պատերազմին վերջ տալ: Չէ~, աֆղան ժողովուրդը պետք է միավորվի և իր հողից դուրս վռնդի այդ զինված ու մեծամիտ ամբոխըը…

Իսկ Խաղաղության Նոբելյան մրցանակը գիտեք ու՞մ է շնորհվել – դժվա~ր է պատկերացնել – ֆինլանդիայի նախկին պրեզիդենտ Մարտի Ահտիսաարիին … Սա այն մարդն է, որը ծրագիր մշակեց` Կոսովոն անջատել Սերբիայից և անկախացնել: Սա վերջին հարյուրամյակում Եվրոպայում իրականացված, թերևս, էթիկապես` ամենացածր, քաղաքականապես` ստոր ծրագիրն է, որի դժնի շնչով այրվեցին և հողին հավասարվեցին Կոսովոյի ուղղափառ տաճարները, մայր հողից դուրս վտարվեց բնիկ սերբ բնակչությունը և եկվոր տարրը` ալբանացիները` որպես մեծամասնություն, հռչակեցին անկախություն: Որպեսզի հայոց ծույլ քաղաքական մտքին պարզ լինի այս իրավիճակը – մոդելավորենք օրինակի վրա.- ասենք` Զանգեզուրում թուրք տարրը քանակով այնքան մեծանար, որ գերազանցեր հայերին, ապա ՆԱՏՕ-ի և այլոց օգնությամբ ստեղծեր “Զանգեզուրի ադրբեջանական հանրապետություն” և անկախություն հռչակեր: Եվ այրվեին, քանդվեին Տաթևի վանքը, Նորավանքը, Գնդեվանքը… Այսպիսի մի “ծրագիր” կազմողին մենք պետք է հետապնդեինք և կիսայրվող մարխով այրեինք նրա ծեր, լպիրշ աչքերը: Որ չտեսներ իրեն շնորհված Նոբելյան մրցանակը…Եթե ոչ ուղղակի, այլ քաղաքական իմաստով...
Այս պրիմիտիվ զուգահեռը բերում եմ նրանց համար, ովքեր Կոսովոյի անկախության նախադեպով ուզում են հասնել Ղարաբաղի անկախությանը: Ո~չ, հայ հոգին չի կարող այդչափ ստոր լինել, որ չհասկանա տարբերությունը: Ալբան տարրը ինքորոշվել է սերբական բռնազավթված և անպատվված տարածքի վրա, սերբ մշակույթի մոխիրների վրա - ուրեմն ` ո~չ Կոսովոյի անկախությանը, ուրեմն` ո~չ Ահտիսաարիի նոբելյան մրցանակին, ո~չ` զառամյալ Եվրոպայի քաղաքական ստորությանը:

Ընթերցողս, ինչ էլ լինի` աշնան օրը մաքուր էր, արևը ցոլում էր և բյուրեղյա օդը զուսպ ցնծում էր Երևանում…

Բարի գիշեր:

Հ.Գ Ուշացման պատճառը` ինտերնետ չկար:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 11 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է…

Չէ, հաստատ ծուլացել եմ: Այսօր ոչ մի տող չեմ գրել- գրեթե ոչ մի գործ առաջ չեմ տարել: Բայց … ապրել եմ: Ո՞վ է ասել, որ ապրելը… գործ չի:

Կեսօրին Առողջագետի հետ դուրս եկանք - մասնակցել էր մի դասագրքի ստեղծմանը, գնում էր հրատակաչություն հոնորարն ստանալու: Ես էլ ցանկացա ուղեկցել – շուկա էլ կմտնեմ: Երեկ ընտանքիով գլուխ էինք կոտրում – տեսնես ինչքա՞ն է լինելու հոնորարը, բայց այդպես էլ չէինք գուշակել հրատարակչի…քայլը: Հայաստանում ո՞վ է հեղինակին փող տալիս… Այս հրատարակիչը տալիս է:

Առողջագետից բաժանվում եմ և նեղ նրբանցքով գնում եմ դեպի Կոմիտասի շուկա: Ահա այս նեղ տեղով, սառցապատ աստիճաններով երկու տարի անցել ենք,- որքա~ն դժվարին օրեր. իսկ այսօր արդեն մի պտուղ ենք ստանալու մեր ոգորման դիմաց:

Մտնում եմ շուկա: Գեներիս մեջ շուկայական ուժեղ տարր կա - հարազատներիցս մեկը` նախկին կոլխոզ և սև շուկաների հայտնի կարտոֆիլ վերավաճառողն է եղել: Կոլխոզ-շուկան` ներկա “Ռոսիայի” տեղում. նեղ շարքեր, խառն ամբոխ, ծիծակի և քյաբաբի հոտը: Այստեղ, "Սև Շուկայում", իմ հարազատը թագավոր է եղել և ախտահարել է իր լյարդը: Նրա հաջորդներից` ես, ճիշտ հակառակ նպատակն ունեմ, շուկայից առողջություն եմ տանում սիրելիներիս – հավեսով սակարկում եմ, սիրում եմ միրգ- բանջարեղենի կարմիր գույնը - զվարթութոյւն է տալիս կյանքին:

Եվ ընդհանրապես` գեներիս հետ բավականին լուջ երկխոսություն ունեմ – Մայր բնությունը հոգացել է, որ ճակատ տալու շատ տեղ ունենամ: Մայրական կողմից – ալաշկերտյան ժառանգությունից ստացել եմ տղամարդկային խելք – ինտելեկտը չարաշահելու և կյանքը չորացնելու` շատ վտանգավոր հատկանիշը: Առողջագետը եղավ անկատար գեներիս պոլիգոնը, որտեղ փորձարկում և նրա քնքուշ օգնությամբ հաղթահարում եմ կնճիռները: Բայց և գեներիս շնորհակալ եմ - առանց նրանց` որքան բան կմնար չզգացված, չհասկացված...

Տոհմումս մի պրոֆեսոր ունենք – նորմալ գիտնական է. այս մեկն էլ դրված է, որ հասկանամ – այդ ու՞ր ես գնում, փառատենչ հոգի, սոցիալական ձգտումներիդ մեջ` ինչքա՞ն բարձր ու վսեմ բաներ ես ոտքի տակ տալու… Եվ կարո՞ղ ես հասնել մի հանգրվանի, երբ չկա ոչ մի ձգտում – և այդ “զրոյական” կետում հանկարծ կտեսնես Կյանքի Գեղեցկությունը…

Վերադառնում եմ տուն. բակում երեխաները խաղում են, մի աղջնակ գոչում է` “Ես Սիրուշո~ն եմ”: Եթե ուզում ես մի մանուկ սերունդ կրթել – ապա ստեղծիր նախ նրա հերոսներին: Մեր կյանքը ապահերոսնում է, բայց գալու է հերոսների ժամանակը…

Առողջագետը վերադառնում է: Մեզ համար նոր է գրի ու գրքի միջոցով հաց վաստակելը, չկա ավելի քաղցր հաց աշխարում… Հայ գրագետի անմեղ հպարտությունը խոսում է մեջս:

Երեկո է: Մերոնք այս երկում օրը մի քիչ ծաղրում են իմ վիպասիրությունը. թե` գործերը թողել` վեպ ես կարդում… “Խաղաղ Դոնը” - երբ գրում եմ այս տողերը` մեծ գեղագետը կարծես հարցնում է` գիտե՞ս, զգու՞մ ես, ճանաչու՞մ ես քո կյանքը, մարդու և ազգի կյանքը, որ գրիչ ես վերցրել ձեռքիդ: Օրվա ավարտին Չարենցն է - մի սքանչելի բանաստեղծություն ունի` նվիրված Իզաբելլային: Ահա ավարտը…

Երկու գալիք ասպետ հայի,
Հարս ես սնում արդեն դու պարզ,
Երկու չքնաղ նաիրյան հարս ,-
Օ, պրինցուհի` դեմքով նայիվ…

Ռոնդոյի ռիթմով բանաստեղծությունը լցնում է աշխարհը: Չարենցը, ուշ Չարենցը, ողբերգական Չարենցը: Կենսալի Չարենցը:

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 12 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է…

Ի՞նչ կա-չկա աշխարհում… Համայնապատկերը շատ լայն է – ինչի՞ն ուղղեմ “Այսօրիս” ճառագայթը…

Ավտոաղետում զոհվեց Ավստրիայի հայտնի քաղաքական գործիչ Յորգ Հայդերը: Նա ազգայնական էր, Արևմուտքում նրան ուլտրա-աջ էին անվանում … Հայտնի էր նաև նրանով, որ համակրում էր գերմանական ֆաշիզմին: Ի՞նչ է ազգայնականությունը, ո՞վ է ազգայնականը: Նա, ով իր երկրի սարքի ու կարգի հիմքում ցանկանում է դնել ազգի ոգին, մշակույթը և ավանդույթները: Արևմուտքի նյարդը բթացած է, նա կամ չի հասկանում, կամ մերժում է ազգայնականությունը, քանի որ այն իբրև հիշեցնում է ֆաշիզմը: Իրապես, ֆաշիզմը վարկաբեկեց ազգայնականությունը: Բայց ֆաշիզմին Գերմանիայում փոխարինեց էթիկապես բութ, լղոզված, միայն նյութական շահին ձգտող քրիստոնյա–դեմոկրատականությունը: Զոհված Հայդերը ևս սահմանափակություն ուներ, երբ ասում էր. Ռուսաստանը ինչու՞ է մասնակցում Եվրոպայի ֆուտբոլի չեմպիոնատին, Ռուսաստանը ի՞նչ գործ ունի Եվրոպայի հետ: Մյուս կողմից, Հայդերը ձգտում էր ավստրիական գյուղական տնտեսության զարգացման, մշակույթի զարգացման, նա իր մեջ կրում էր ազգայնական գաղափարախոսության շատ առողջ տարրեր… Ափսո~ս Հայդերին, ցավակցությու~ն Ավստրիայի ժողովրդին:

Հայ ազգայնականությունը. – Նժդեհի և Հայկ Ասատրյանի ումունքը հնարավորություն է տալիս լինել բարձր, լինել լայն, հեռանալ նեղ ազգայնական կարծրատիպներից, սիրել աշխարհը և ազգերը և ազգային մշակույթի միջոցով վերակերտել հայ կյանքը:

Իսկ ահա, հակառակ բևեռում հայ ազատականությունն է… Սա այս օրերին նման է մի կատվի, որին ոնց էլ գցես` ոտքի վրա է կանգնում: Համաշխարհային գերազատական տնտեսության փուչիկը աչքի առջև փսկում է, հայտնի գերտերության նեղճակատ նախագահը շփոթված է և ինչ-որ մարդասիրական սենտեցիաներ է արտաբերում` այդ նույն ժամին շարունակում է ագրեսիան և բռնադատում է մի քանի երկիր: Մեր աչքի առջև համաշխարհային ազատականության սիրելի որդին – հարավկովկասյան մեր դուրսպրծուկը իր անփառունակ օրերն է ապրում… Բայց մեր գլխավոր ազատական լրագրի համար այս ամենը` հեչ, և այսօր գրում է` “Ակումբը էլ գրավիչ չէ”: Եվ “ակումբ” անվանում է ԱՊՀ գագաթաժողովը, մեր ազատական լրագրի սիրտը ՆԱՏՕ է քաշում, Եվրամիություն… Գլուխդ պատով ես տվել, ազատական լրագի~ր, ԱՊՀ-ն էթիկապես ու մշակութապես ավելի բարձր է, քան քո մտքի մեջ եղածները… Իսկ Հավաքական Անվտանգության կազմակերպությունը Հայաստանի վահանն է հնարավոր ագրեսիայի դեմ…

Այս օրերին մեր վարչապետը Ամերիկայում է, վաղը Համաշխարհային բանկի և Միջազգային Արժութային հիմնադրամի տարեկան հավաքն է,- մեր վարչապետն այնտեղ տանու մարդ է… ՀԲ և ՄԱՀ-ը Հայաստանին դիֆերամբներ են կարդում: Է~լ չկարդան, մեր վերնախավի հետ նրանց հարաբերություններն ավելի սերտ են, քան որևէ մեկ այլ երկրի … ՄԱՀ-ն էր հուշել մեր ԿԲ-ին, վերնախավին, այսօրվա վարչապետին` դոլարի արժեզրկման տեմպը արհեստականորեն արագացնել և հայ պանդուխտների վաստակած 200-300 միլիոն դոլարը միասին գրպանել: Հիմա իրար դիֆերամբներ են ձոնում…

Մահացավ լատվիական մեծ դերասանուհի Վիա Արտմանեն: Նրա լայն, վեհ ճակատը, ջերմ – անհունորեն մեծ – ժպտացող աչքերը, անսահման, անքեն մարդասիրությունը չեն թողնի մեզ: Հեռանում են մի շատ զարմանալի, շատ հակասական, շատ պտղաբեր, հանճարաշատ մի քաղաքակրթության, մի պատմական շրջանի վերջին դեմքերը… Գնացել է մեր Հրանտ Մաթևոսյանը, հեռացավ Չինգիզ Այթմատովը… Անտերանու՞մ է մեր մոլորակը, թախի՞ծն է նստում մեր սրտերի վրա… Ովքե՞ր են թարգմանելու մեր արցունքները:
Խոնարհու~մ Վիա Արտմանեի հիշատակին…

Արևը սպասվում է Արևելքից… Լուսաբացից առաջ մութը թանձրանում է…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 13 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է…

Այսօր առավոտյան դուրս եկա, երևանյան մի դպրոց պետք է գնայի և տեսա`

Պատկերներ Երևանից

Մի պարսիկ զույգ է գնում. պարսկուհին երիտասարդ է, բարեկազմ, սև կիսավերարկուն չի կարողանում թաքցնել տիրուհու վստահությունը, իսկ գլխաշորը չի զսպում մազերը: Տղամարդը ևս երիտասարդ է – բայց ճաղատության ճանապարհին է - մի քիչ առջևից է գնում, իսկ աղջիկը` մի կես քայլ հետևից: Հետևեցի - այդ տարածությունը չէին խախտում: Պարսիկ կինը չի շտապում հավասարվել տղամարդուն: Հայ կինն էլ չի շտապում: Հազարամյակները ճնշել են նրանց հոգին: Ե՞րբ պետք է հավասարավեն տղամարդուն… Ե՞րբ պետք է մասնակցեն աշխարհի կառուցմանը: Ապա զգույշ ու հաստատ գոնե կես քայլ առաջ անցնեն: Այն ժամանա~կ…

Մտնում եմ դպրոց, պատերին “Մահ իմացյալ …” պաստառն է: Ֆիդայիններ… Նաև, ո~վ զարմանք, “Առողջ ապրելակերպ” պատի թերթ – նիհարիկ, անվստահ բովանդակություն… Մուտքի դռնից մինչև տնօրենի սենյակը քսան մետր է, այդ վայրկյանների մեջ` կայծակում է միտքը. “Ինչպե՞ս և ինչո՞վ նորոգենք հայ դպրոցի ՄԻՋԱՆՑՔԻ ՄՇԱԿՈՒՅԹԸ”: Ահռելի մանկավարժական խնդիր է սա – ովքե՞ր են մեր Հերոսները, ովքեր են մեր Ուսուցիչները: Ովքե՞ր են կրում ապագայի հունտը: Ովքե՞ր կարող են հսկել ու լցնել ԵՐԵԽԱՅԻ ԿՅԱՆՔԸ:

Վերադարձի ճանապարհին եմ, սպասում եմ երթուղայինին: Կանգառի մոտ կրպակ է – տիրուհին` սնիկերսների և շաքարաքլորների թագուհին, զրուցում է մի հաճախորդ-բարեկամուհու հետ. “Աղջկաս օրգանիզմի դիմադրողականությունը ընկել է…, բժիշկներն ասում են…” Ես գիտեմ, թե ինչ են ասում բժիշկները. կնշանակեն վիտամինների շարքերը, բայց առավոտյան մի ուրցով թեյ չեն տա մեր կրպակի տիրուհու դստերը:

Երևանի այս թաղամաս-գյուղում եզդիներ շատ կան - ահա երթուղային նստեց մի կին. ոսկե կլոր ականջօղերով - մի ժամանակ հայ գեղջուկ կանայք նույն գինդերն էին հագնում: Լաչակի տակ է առել ալեխառն մազերը, մի քանի լղարիկ վարս դուրս են թռել քունքերի մոտից. աջ թևին ոսկե “բիլազուկն” է – աչքերը խեղճ են ու տխուր` մայր ոչխարի աչքերի պես – տեսնես քանի՞ երեխա է ծնել: Գիտեմ, ուրախության ժամին այս եզդի գեղջկուհին հիանալի գովնդ կպարի. քրդի երգը - լեռները խոսում են Աստծո հետ – էպիկական թռիչքների երգն է սա: Կոմիտասը իր բեռլինյան թեզը քուրդ երաժշտության մասին է ներկայացրել… Կանգառ է, լեռների դուստրը իջավ Մալաթիայի շուկայի մոտ և խեղճ-խեղճ կորավ քաղաքակիրթ ամբոխի մեջ…

Հայուհին – շուրթերը մի քիչ հաստ են ու խռովկան. նստել է ուղիղ` այնտեղ, որտեղ մի քիչ առաջ եզիդուհին էր նստած – նուրբ գործվածքի տակից թրթռում է լանջը, աչքերն ուղղված են դեպի հեռու, այն կողմը, ուր Արագած լեռն է: Ինչի՞ մասին է մտածում հայուհին: Վարորդի մագնիտաֆոնը մղկտում է` “Ո՞վ սիրեց ինձնից ավել, սիրելի~ս”, իսկ երեկոյան այս հայուհին կլսի Արամեի պրիմիտիվ - քեֆչի շեշտադրությամբ երգը և կտեսնի Շպռոտի բաց-կրեմագույն, բովանդակությամբ լի ժպիտը: Հայուհիս, ի՞նչ կա մեջդ, ի՞նչ ես երգում, ի՞նչ ես զգում - պատասխան չկա… Իմ իջնելու ժամանակն է…

Այսօր զանգեց հայտնի ահաբեկչի հայրը – մտավորական մարդ է, երկար տարիներ ճանաչում էի, երկրացի ենք,- անունը չգիտեի, “երկրացի” էի կոչում: Մի երկու-երեք տարի առաջ պարզվեց, որ նա նույն ինքն է: Զավակները ցմահ նստած են – ինքը` մենակ, լքված, հիվանդ… Ողբերգական ազգ, որ իր մարդկանց բաժանում է երկու տեսակի` հայրենասերներ ու դավաճաններ… Հարյուր, թե երկու հարյուր տարի է – հազար, թե երկու հազար տարի է` “հայրենասերները” վճիռ են հանում և ժամանակ առ ժամանակ զարկում են “դավաճաններին”… Ե՞րբ կլիներ` ՄԱՐԴ լինեինք - լիարժեք, լիիրավ, լիարյուն – չլինեինք ոչ “հայրենասեր”, ոչ “դավաճան”: Ձանձրացրել է այս խեղճ-հայկական երկհազարամյա դասակարգումը:

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 14 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր Առողջագետի հետ խոսում էինք հայոց կյանքից ու ճակատագրից, մշակույթից, Թումանյանից ու նրա Անխելք մարդուց ու Ձախորդ Փանոսից: Եվ այդպես`

Մի հայկական միֆի մասին

Լավ գիտեք Թումանյանի “Թմկաբերդի առումը” պոեմը: Իսահակյանն այն անվանել է “գոհարակերտ բարձունք”, որից դենը չի անցել մեր բանաստեղծությունը: Այս պոեմով ստեղծվել ու ապրում է մի հայկական միֆ. Շահի ուղարկած աշուղը երգում է նրա սերը, պատմում փառքի ու հարստության մասին և գրավում է Թմկա մատաղ տիրուհու սիրտը… Եվ չքնաղ իշխանուհին հաղթահարում է դավաճան գործի խորին ամոթը և ընտրում արքայական փառքի ու մեծության հասնելու մի ցածր ուղի. նա Շահին է հանձնում Թմուկ բերդը…

Ի՞նչ կլիներ , եթե Թմկա տիրուհին չգայթակղվեր և չհանձներ հայրենի բերդը: Եթե չլիներ այս միֆը, միգուցե ուրիշ լիներ մեր պատմության ընթացքը: Ժողովուրդն էլ կին է - ուզում է լավ ապրել, փառքի ու հարստության մեջ լինել – խնամել իր մարմինը, մազերը հինա դնել, աչքերին սուրմա քաշել, արևելյան գորգերի վրա քայլել, ճենապակյա գավաթով օշարակ ըմպել…

Այդպես էլ եղավ մեզ հետ 1990-ականներին – այդպիսի փառահեղ հաղթանակ զինական պայքարում, այդպիսի միասնություն մեր զորական ուժի և իր ծնող Ազգի - վաղուց, շատ վաղուց չէինք տեսել: Եվ քնեցինք հաղթանակի դափնիների վրա: Աշխարհակարգը – Շահը – չէ~, այս անգամ` Արևմտից Թագավորը, ուղարկեց իր աշուղներին – չէ~, այս անգամ` իր տրուբադուրներին, որ երգեցին Աշխարհակարգի փառքը և անհուն հարստությունը… Եվ մինչև հաղթանակած Ազգը - Թաթուլը քնած էր իր հերոսների հետ – ժողովուրդ-կինը, այդ ագահ գեղեցկուհին բացեց մեր երկրի սահմանները…

Մնացածը հայտնի է … Սևաչյա մատնիչը տրվել է Շահի - Արևմտից Թագավորի ողորմածությանը: Հայրենի բերդի կյանքում - սկսած աղբյուրի ջրից, առվից ու դաշտից, թղթից ու գրչից մինչև հացն ու ջուրը, թելն ու ասեղը, բահն ու հողը - ամեն ինչ Շահի ձեռքին է: Աշուղները դեռևս շարունակում են նրա գովքը, որ սևաչյա մատնիչը ուշքի չգա, միշտ մնա հմայված ու տրված… Հայրենի հերոսները, նրանց սիրտը, աշխատանքը, ավյունը գրեթե սպանված են, անպատված, անարթուն…

Ընթերցողս, լսու՞մ ես արդյոք Շահի Աշուղների երգերը, դու էլ սևաչյա մատնիչ քո ժողովրդի մի հատվածն ես, մասն ես - նրա զավակն ես: Որտե՞ղ են Ժողովրդիդ անպատված հերոսները: Մատնի~չ սևաչյա - հայ ժողովուրդ, ե՞րբ է դավաճանության հրեղեն ամոթը այրելու դեմքդ…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 15 հոկտեմբերի 2008թ., ավարտվում է:

Այսօր մեր Philosopher-ի ծննդյան օրն է…
Մարգարյանի ծննդատուն, 1982թ: Նստած եմ ծննդատան բակի նստարանին – արևը ջերմացնում է, ճիշտ այսօրվա նման: Գնել եմ բոլոր թերթերը – “Правда”, “Известия”, “Խորհրդային Հայաստան”... Այն ժամանակ ծննդատները բերդի էին նման – մեկը` բանալին ձեռքին, պաշտպանում էր մուտքը, անհնար էր ներս թափանցել: Մի երկու անգամ զանգեցի բաժանմունք, մեր մայրիկի ձայնը աղճատված էր` ցավից…

Ժամերն անցնում են, երեկոյան ուղիղ յոթին ինձ կանչում են: Ընդունարանի նախասրահում – երկու տարբեր անկյուններում, երկու սանիտարկա են կանգնած – սպիտակ, արժանապատիվ …թումբաններով, և անքթիթ, լուրջ նայում են ինձ: Սրանք լուր բերողներն են, սա մի առանձին պաշտոն էր, և ամեն հերթափոխի հայտնի էր, թե ով է լուրը տանելու: Մի անգամ էլ ճշտեցին, թե ով եմ, որ ծննդկանի ամուսինն եմ…և մեկը` անկիրք, անժպիտ ասում է.
- Տղա ես ունեցել:
Ես պոռթկում եմ.
- Ա~յ տնաշեն, մի քիչ ժպտա~, երեսդ զվարթացրու~, աչքալուսանք տու~ր, ինչ ես թթված-թթված…, - ասում եմ, զայրացած ու …երջանիկ` իր բաժին թղթադրամը խալաթի գրպանն եմ խցկում… Ծնվեց Հայկս:

Այն տարիներին մի սովորություն կար. մարդիկ երեկոները հարազատներով հանդիպում էին, ուտում-խմում էին, և հիմնական խոսակցության նյութը նույնն էր – էս Սովետը ե՞րբ է փոխվելու, գոնե լուցկու գինը փոխվի – էստեղ էլ նույնը, Վլադիվաստոկում էլ… Եվ գանգատվում էինք… Հայկը լսում էր ու ասում. – “Էս երկիրը փոխեիք` նոր մեզ ունենայիք…”: Ի՞նչ իմանայինք – առանց… իրեն` դժվար կլինի երկիր փոխել:

Երեկվա “Այսօրս” ավարտել էի, կարդում էինք, - Հայկը արագ, ոտքի վրա … գրախոսեց ““Թմկաբերդի առումը” պոեմ-միֆը, նաև իմ մեկնաբանությունը: Եվ ասաց. “Սևաչյա մատնիչը չէր մեղավորը, այլ Թաթուլը, որ հարբել էր…” Այո~, և Թումանյանը, և ես` նրա հետնորդը – գիտակացաբար, թե անգիտակացաբար, միֆական ողբերգության բեռը դնում ենք կնոջ ուսերին: Մինչդեռ մեր անկումների պատճառը – մեր անսթափության մեջ է, մենք արբում ենք հատկապես մեծ ու փոքր հաղթանակների ժամին, որն ամենավտանգավոր ժամն է: Ահա այդ ժամին – նյութը, նյութականը, մատերիան, մայրը, կինը, կանացին … անտերանում են և կարող են ընկնել…

Երևանը – երեկոյի շորի մեջ, մայրական-կանացի խաղաղությամբ, գեղանի էր… Պահպանել, սիրել, խնամել Երևանի կանացի գեղեցկությունը… Եվ քնի մեջ անգամ` արթուն լինել…

Բարի գիշեր: