Այսօրս...

[Հեղինակ]

Այսօրս` 17 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Սև համազգեստներ հագած ծեր հրշեջների խումբը տոնում է իր բազմամյա նախագահի 86-ամյակը: Հավաքված է սոցիալիստական հասարակությունը – 60-ականների Չեխոսլովակիան է. կլորիկ, սոցիալիստական կանայք, ճարպոտ-երես տղամարդիկ, զոռով սարքած ուրախություն, “գեղեցկության մրցույթ” – մի քանի խեղճ, տրորված, վախեցած աղջիկների հավաքում են այդ մրցույթի համար: Հրշեջների ղեկավարը շատ նման է սովետական ԿԳԲ-ի Անդրոպովին… Մի անստեղծագործ հասարակության սատիրիկ կերպարը: Միլոշ Ֆորմանի “Հրշեջների պարահանդես” ֆիլմ-սատիրան, արդեն 1967-ին տեսնում է սովետական սոցիալիզմի վերջը…

Ո՞վ է նկարելու մեր ներկա հայ հասարակական կյանքի ռեալիստական-սատիրիկ պատկերը: Ե՞րբ է գալու մի Հայ-Կուստուրիցա, որ կնկարի “Հայերի ժամանակը”:
Կոմիտասի շուկայի առջև նկատե՞լ եք – մի կին կա, որ խունկ է ծախում. մի փոքր կրակ է անում, վրան խունկ է ցանում, որ հոտով հաճախորդներ գրավի… Ծուխը ելնում է վեր, իջնում է ցած – ասֆալտին պառկած խոշոր ձկների խռիկներին է հասնում, ձկները իրենց զգում են դրախտում… Մանր առևտրականները գրավել են փողոցը, կյանքը, տարածությունը… Խնկի հոտը հասնում է հեռուներ – նրանց ռունգերին, որոնք ստեղծում են այս կյանքը: Ի՞նչն է սրբազան այս կյանքի մեջ, ի՞նչն է արժանի ապրելու…

Ո՞վ է նկարելու “Հայերի ժամանակը”: Ո՞վ է բացելու դեգրադացվող տոհմերի ներքին ամայությունը: Ո՞վ է հայտնաբերելու հազվադեպ կյանքի օազիսները: Ո՞վ է մեզ օգնելու` տեսնելու ինքներս մեզ:

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 18 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Ծանր էր նայել այդ 3-ժամանոց ֆիլմը – Ստիվեն Սպիլբերգի “Շինդլերի ցուցակը”: Մի գերմանացի բիզնեսմեն` Օսկար Շիդլերը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հիմնել է գործարան Կրակովում, այնտեղ աշխատանքի է վերցրել հարյուրավոր լեհական հրեաների, և նպատակասլաց, օգտագործելով բոլոր միջոցները` փրկել է նրանց կյանքը: Ծանր էր նայել հրեական Հոլոկոստի պատկերները:

Գտնվել է այո, մեկ գերմանացի, հավանաբար` շատ գերմանացիներ, որոնք հումանիտար սխրանք են արել և փրկել են հրեաներին… Այստեղ, իհարկե, հայիս սիրտը աղաղակում է – եղե՞լ են թուրքեր, որոնք նպատակասլաց, զանգվածաբար փրկել են հայերին Մեծ Եղեռնի ժամանակ: Այո, լսել ենք թուրք անհատների մասին, որոնք թաքցնում էին հայերին` իրենց հարևաններին… Բայց գերակշռողը, իհարկե, թուրք տարրի – ոչ միայն զինվորական խավի, այլև բնակչության - անլուր դաժանությունն էր հայության նկատմամբ: Այնուհանդերձ, եղե՞լ են թուրք մարդասերներ, թե՞ ոչ: Որտե՞ղ են նրանց անունները: Կամ ի՞նչ փնտրում թուրք մարդասերի, երբ ներկա թուրք պետականությունը, երեսը լպիրշորեն բաց, ժխտում է ցեղասպանությունը:

Բայց հանգիստ թողնենք թուրքին և գանք մեզ – որտե՞ղ է Եղեռնի, հայ-թուրք հարաբերությունների, այդ տարիների պատմական ֆոնի խորունկ գեղագիտական ուսումնասիրությունը: Եթե մենք երբևէ պետք է հաշտվենք թուրքի հետ, ապա դա անհնար առանց ազգերի սրտերի մասնակցության – իսկ սիրտը կարող է բացվել, սիրել, հաշտվել միայն արվեստի միջոցով: Հայը պետք ճանաչի ինքն իրեն: Թուրքը պետք է ճանաչի ինքն իրեն: Մարդը պետք է ճանաչի ինքն իրեն – միակ ճանապարհը կյանքի նորոգման…

Հայկական բութ դրամագլուխներ – ե՞րբ եք ծախսվելու հայ արվեստի զարգացման համար…Ե՞րբ ենք աշխարհի առջև և մեր առջև դնելու արվեստի կախարդական հայելին – որ մի լավ նայենք ինքներս մեզ: Նայենք, ճանաչենք – որ Նոր Մարդ դառնանք:

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 19 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Մարդ, հոգիդ դատարկվա՞ծ է, ի՞նչ ես ուզում կյանքից… Ուզում ես ստանալ վերջին հաճույքները – ընթրել թանկ ռեստորոնում, գիշերել շքեղ հյուրանոցում, խմել նրբաճաշակ գինիներ, մի վերջին անգամ հանդիպել ավագ եղբորդ, մի անգամ էլ լինել գեղեցիկ կնոջ հետ… Վերջին անգամ կյանքից վերցնել այն ամենը, ինչ սիրում ես… Եվ վերջ: Դրանից հետո կարելի է հեռանալ կյանքից…

Հը~մ… Չի ստացվում այդպես: Դու ուղղակի դատարկված կամ դատարկ մարդ ես, մա~րդ … Չկա ավելի ծանր խեղում, քան հոգու ամպուտացիան: Երբ հոգին կտրվում է իրեն ծնող օվկիանոսից` Կյանքից: Ոչ մի թանկ ռեստորան չի օգնի քեզ: Ոչ մի նրբաճաշակ գինի չի օգնի քեզ:

Քեզ կարող է օգնել միայն Սերը: Սերը մարդու նկատմամբ: Եթե դու մի ծերացող գնդապետ ես, որի կողքին սիրող կին չկա – քեզ կօգնի սերը կնոջ նկատմամբ: Քեզ կօգնի Ազնվության ու Սկզբունքների Ուղին - և դու, հուսալքված գնդապետ, այդ ուղին ցույց ես տալիս աղքատ, բայց ազնիվ ուսանողին` արժանապատիվ շարունակելու կյանքի ճանապարհը:

Սրանք տպավորություններ էին մի լավ մելոդրամայից, որտեղ Ալ Պաչինոն խաղացել է իր լավագույն դերերից մեկը: Բայց այսօրվա ասելիքս ուրիշ է – կյանքի ամեն ակնթարթը ընտրություն է, ո՞րն է մեր ընտրությունը: Ի՞նչ կյանք ենք ենք մենք ընտրում: Ի՞նչ հաց ու ջուր ենք ընտրում: Ի՞նչ ապրելու և մտածելու կերպ ենք ընտրում: Մարդկային հարաբերությունների ի՞նչ արժեքներ ենք ընտրում… Նայել շուրջը - և կհամոզվենք, որ մինչև այժմ մեր ընտրությունը եղել է ողբալի – վկան` մի հիվանդ մարդկության ախտորոշումները…

Եվ էլի գալիս ենք նույն անհրաժեշտությանը – նայի~ր սրտիդ խորքը, ԱՅԺՄ և ԱՅՍՏԵՂ դու ի՞նչ ես ընտրում…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 20 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Խանութպան Մանուկի ռուս կինը – “ռուս կինը – մազերը ոսկի”, հայրենիք է գնացել – էն անծայրածիր երկիրը, որտեղից վերադառնալ դժվար է… Եվ չի վերադառնում, խանութում Մանուկը մենակ է: Նոր տարին այս մարդու դեմքին ծանր հետքեր է թողել – ալկոհոլի գոլորշուց ուռած այտեր, հողագույն ճակատ, չսափրած ու անտերացած դեմք: Հիշում եք - այս մարդու 5-6 ամյա աղջիկը, մի չքնաղ մանուկ փերի, մի զարմանալի սլավոնուհի – հաճախ խուժել է “Այսօրիս” տարածք: Արդեն քանի ամիս է` նա չի սլանում Վաղարշյանի մայթերի վրա և բակերում – մենք էլ ենք կարոտել այդ մանկանը: Իսկ կնոջ ու երկու զավակների կարոտը ծերացնում է երիտասարդ խանութպանին…

Մի անգամ էլ վկա եղանք – կինն է կյանքի թագուհին և իրական ստեղծողը: Խանութպան Մանուկի ընտանիքը լինի, թե մի մոլորակ` նույնն է: Կինը պետք է լինի, և իշխանություն պետք է ունենա, և պետք է գործի, ստեղծի… Կնոջը վերադարձնել կորցրած իշխանությունը: Օ~, ո~չ, չխլել տղամարդու իշխանությունը, այլ կնոջ իշխանությունը հավասարեցնել նրա իշխանությանը: Տղամարդը կստեղծի կյանքի բանական, ազնիվ ձևերը, իսկ կանացի տարերքը այդ ձևերի տարածքը կլցնի կյանքով, գեղեցկությամբ: Տղամարդու ստեղծած ափերի միջով կհոսի կնոջ ստեղծած կյանքը:

Այնպես որ, ընթերցողս, սպասենք… Երբ խանութպան Մանուկի կինը վերադառնա, մեր աշխարհում շատ բան կփոխվի…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 21 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Կեսգիշերն անց է, գրառման ժամանակ չկա: Այսօր նայում էինք Բերտուլոչիի “Քսաներորդ դար” հանճարեղ ֆիլմը, տևեց գրեթե 5 ժամ: Այդ ծանր դարի գեղագիտական ու կոշտ ախտորոշումը: Անհնար է անգամ երևակայել այս ստեղծագործության տիտանական, էպիկական ընդգրկումը: Մարդկային կյանքերի ու դարի ֆանտաստիկ ուսումնասիրությունը: Չէ~, չէինք սպասում, որ իտալական նեոռեալիզմը այսպիսի ֆանտաստիկ ձեռքբերում է ունեցել… Այսպիսի Ձոն` ուղղված Գյուղացիությանը` հայտնի չէ կինեմատոգրաֆում: Ձոն Մարդուն, Գյուղացուն, Հողին:

Փա~ռք մեծ արվեստին…
Կեցցե~ մարդու ազատագրությունը…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 22 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Հաճախ եմ տեսնում այդ մարդուն – այսօր էլ տեսանք Առողջագետի հետ, և ասացի` “Այսօրիս” հերոսն է գալիս… Շատ կարճահասակ է, բաց գույնի ծանր վերարկու է հագին, աչքերը կապույտ են ու մանր, դեմքը մանրիկ է և խորշոմած, գլխին 50-ականների լայնեզր մաշված գլխարկ է: Քայլում է առաջ թեքված, կռացած, աջ ոտքը կարճ է և ձախի հետ տանում է հոգնած մարմինը: Կապույտ աչքերը մի գորշ փառի հետևից նայում են աշխարհին և կարծես որևէ ուրախալի բան չեն հայտնաբերում: Եկավ և անցավ փոքր մարդը…

Բայց ես հո գիտեմ, որ նա փոքր մարդ չէ: Նա անցյալ կյանքում կայսր է եղել… Նա բարձրահասակ ու գեղեցիկ տղամարդ է եղել: Շքեղ պալատներում է ապրել: Նա զորք ու զորություն է ունեցել: Նա կոշտ ոտքերի տակ շատ ճակատագրեր է տրորել: Եվ այս անգամ ԻՆՔՆ է որոշել` մի խեղճ, կաղ, փոքրամարմին մարդ լինել և ՀԵՏԱԶՈՏԵԼ աղքատությունը, սոցիալական ստոր վիճակը: Եվ հետազոտությունը մոտենում է ավարտին…

Եվ քանի ժամանակ կա` ես իմ հերոսին ասում եմ… Մեր մոլորակի վրա ծայրահեղ, բևեռային վիճակների հետազոտությունները ավարտվում են: Այստեղ այսուհետ ապրելու են նրանք, որոնք բազմահազար տարիների մեջ, հարյուրավոր կյանքերի միջոցով Մարդ են դարձել, Հերոս են դարձել… Դու նրանց մեջ ես, սիրտս վկայում է: Փոքրամարմին, խեղճ ծերունի, դու չգիտե~ս, որ դու Հերոս ես: Չե~ս հավատում…

Չես հավատում, որովհետև չգիտես, թե ո~վ է Հերոսը… Ուրեմն, իմացի~ր, Հերոսը նա է, ով Սիրում է Կյանքը… Հերոս կոչվելու ուրիշ չափանիշներ չկան, ծերունի~…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 23 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Կյանքը…

Ամարկո~րդ – կանչում է հանճարեղ Ֆելլինին: Ասել է թե` հիշու~մ եմ… Հիշում է իր մանկությունը – 30-ականների իտալական պրովինցիան. կերպարները, գարունը, գարնան ու ձմռան սպիտակ փաթիլները… Պատանեկության էրոտիկ պատկերները – մեծակուրծք նպարավաճառուհին, կարմիր շոր հագած էլեգանտ գեղեցկուհին… Սցենաները հոսում են – ամեն կերպար թաթախված է հիշողության արցունքով: Բայց արցունքը չի երևում – միայն կյանքը… Եվ մի աշխարհ, որ վաղուց չկա` ապրում է ու ապրելու է…

Կյանքը… Ամեն օրվա պատկերները` ակնթարթ չանցած, դառնում են անցյալ, չգոյ հիշողություն… Ի՞նչն է մնում – զարմանալիորեն` մնում է պատկերի ծնած զգացմունքը: Զգացմունքն անմահ է: Այն զգացմունքը, որ հասնում է սրտի խորքը: Եվ այդպես` մարդն ապրում է, բայց իսկական ապրողը սիրտն է…

Մերոնք ասում են ինձ` նկարեիր քո մանկությունը: Մի պահ Ֆելլինի լինեի – ի՞նչը կնկարեի: Եվ պատկերները խուժում են – մի կորուսյալ աշխարհ` իր մարդկանցով – տղամարդիկ, կանայք, գեղջկական-կոլխոզային կյանք, քոչարի պարող կոփեցիներ, փոստատար Մխտոյ Մուշոն, ձմռան վերջին` աղբյուրների եզրին ծլած առաջին դաղձը… Ու՞ր է հայ կյանքը կինեմատոգրաֆում – բնիկ կյանքը. մի քիչ` Մհեր ու Ալբերտ Մկրտչյանները թողեցին, ապա “Մեր սարերը”, “Աշնան արևը”… Բայց հավերժականը, միստիկը, ներքին հոսանքը – այդպես էլ չբացվեց: Ու~շ է արդեն…

Մեր դուռը թակում է Նոր Կյանքը: Մեզ մնում է` հիշել, թե ինչպիսին է Ապագան:
Ամարկո~րդ – կանչում է Ֆելլինին: Հիշու~մ եմ – կանչում է Հայը:

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 24 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Եվրոպական մարդու դեգրադացիան: Սերունդներ – առանց սրտի կապի, առանց սիրո, ինքնահիացքի ամրոցում փակված: Մանուկ, որ տարիների մեջ տեսել է մոր շպարված ժպիտը: Երազել է հպվել նրան, խոսել, քնքշանք ստանալ… Բայց չի ստացել: Սերը վերածվել է ատելության: Հանդիպում են սերունդները – դրսից` ժպիտներ, կապվածություն նույնիսկ, եվրոպական ստանդարտների կատարելություն: Բայց կանցնի մի քանի օր, և կբացվի մարդու միայնակության, սիրո սովի, կարեկցանքի բացակայության եվրոպական անդունդը…

Ինգմար Բերգմանի “Աշնան սոնատը” ֆիլմը: Չեմ թաքցնի` համեմատում էի… Որքան էլ հիվանդ է մեր ժողովուրդը զանազան արատներով` մի տեղ կա նվիրվածության, անկեղծության լար, որ կապում է սերունդներին: Օ~, ո~չ, ընտանիքի և հանրության հայկական մոդելը ևս սպառված է, բայց մի լուսավոր տարածք, մի տաք աստղ դեռևս շողում է այնտեղ… Միգուցե այդ աստղը օգնի մեզ` այս ճգնաժամի պահին, երբ մենք փնտրում ենք Ապագայի Ուղին:

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 25 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Կեսգիշերն անց է, ժամանակ չկա…

Ի՞նչն է կյանքում ամենակարևորը: Վիտտորո դե Սիկան ասում է` Հացը, Սերը և Ֆանտազիան… Հիշեցի՞ք այս անունով ֆիլմը, հիշեցի՞ք գեղանի Ջինա Լոլոբրիջիդային… Ուրեմն, ի՞նչն է կյանքում ամենակարևորը: Վերադասավորենք ֆիլմի անունը և ասենք`

Սերը, Հացը և Ֆանտազիան…

Բարի գիշեր:

[Հեղինակ]

Այսօրս` 26 հունվարի 2010թ, ավարտվում է:

Այսօր մեր տանը իշխում էր ռուս ոգին ու մշակույթը: Համացանցում հայտնաբերեցի մի զարմանալի գիրք` Տատյանա Միրոնենկո, “Աստվածների երկիր – Ռուսիա”: Նայեցինք Անդրեյ Տարկովսկու “Անդրեյ Ռուբլյով” ֆիլմը…

Ռուսիա – ներկա մարդկության չբացված գաղտնիքը: Այս բարձրահասակ, կապուտաչյա ազգը անցել է խիտ անտառների միջով, իջել է տափաստաններ, հասել հարավի ծովերին, անցել է թաթար-մոնղոլական խավարի միջով, նկարել է իր սրբապատկերները, թաթախվել ուղղափառության անեղծ լույսով, պահել է իր աստեղային-արիական ազատությունը, և, ավա~ղ, ձեռք է բերել իր արևելյան ճորտությունը և դաժանությունը, երբեք չի ընդհատել երկխոսությունը իր Հոգու և Ստեղծողի հետ, մշտապես փնտրել է Արդարությունը, ավելի հաճախ` ոտքի տակ է տվել այն, եղել է Ազատության և Անազատության արարիչը միաժամանակ…

Եվ այս վճռական ժամին պատրաստվում է թափ տալ բոլոր ախտերը, ազատագրվել… Ռուսիան – աշխարհի գաղտնիքը…

Բարի գիշեր: