Ամերիկան իմ աչքերով

[Փորփրուկ]

Առողջագետի առաջարկով որոշեցի բացել այս թեման, որտեղ կգրեմ իմ ամերիկյան մտորումների, զգացողությունների ու դիտարկումների մասին։ Գրառումներս ինչպես տեղեկատվական, այնպես էլ օրագրային բնույթի կլինեն, բայց ուզում եմ նախապես զգուշացնել, որ ԱՄՆ–ի մասին այստեղ ներկայացրածս դիտարկումները սահմանափակվում են զուտ ԱՄՆ–ում իմ բնակության վայրի մասին ունեցածս տեղեկություններով, տպավորություններով ու կարծիքներով, իսկ Ամերիկան, ինչպես գիտեք, մեծ երկիր է, և նահանգից նահանգ երբեմն զգալի տարբերություններ են լինում։ Ավելացնեմ նաև, որ նույնիսկ տեղեկությունների տեսքով հաղորդածս անխուսափելիորեն անցկացված է լինելու իմ սուբյեկտիվ ընկալման ու հույզերի միջով, այնպես որ խնդրում եմ գրածիս վերաբերվել որպես տպավորությունների, ոչ թե ճշգրիտ ու օբյեկտիվ տեղեկատվության։ Տեղեկատվություն, անկասկած, կլինի, բայց ճշգրտությունը չեմ երաշխավորում։

Թեման ստեղծագործությունների բաժնում բացելուց որոշեցի զերծ մնալ, քանի որ բավականաչափ գեղարվեստականություն ապահովել նույնպես չեմ խոստանում։

Ինչպես արդեն ասել եմ, Ամերիկայում հայտնվելու և ապրելու հեքիաթային երազանքով երբեք չեմ տառապել և ընդհանրապես Հայաստանից դուրս ապրելու ցանկություն չեմ ունեցել, բայց, դժբախտաբար թե բարեբախտաբար, հանգամանքները ոչ միշտ են դասավորվում մեր ուզածով ու նախատեսածով՝ երբեմն հիմնովին ավերելով մեր նախնական մտադրություններն ու երազանքները...
Ճակատագրի նմանատիպ մի քմահաճույքով էլ ես հայտնվեցի ԱՄՆ–ում, ու թեև բոլորը կողքից համոզված պնդում են, որ այս երկրից հետդարձի ճանապարհ չկա, ես, այնուամենայնիվ, անկեղծորեն հավատում եմ, որ գոնե մի քանի տարի հետո կկարողանանք հեռանալ այստեղից՝ հիմնավորապես հաստատվելով մեր հայրենիքում։

Բայց... Սկսեմ սկզբից...

Բարի գալուստ Ամերիկա

Հիշում եմ ԱՄՆ մեկնելուց առաջ մեր վերջին օրը Հայաստանում։ Մի կողմից գիտակցում էի, որ շատ եմ կարոտելու հարազատներիս, ընկերներիս ու ընդհանրապես Հայաստանը, մյուս կողմից էլ ինձ գրավում էր ամեն ինչ զրոյից սկսելու աննախադեպ հեռանկարը. նոր երկիր՝ իմից արմատապես տարբեր ու ինձ՝ ամբողջ կյանքս Հայաստանում ապրած մարդուս համար աներևակայելիորեն հեռու, նոր մշակույթ, նոր մարդիկ, նոր տուն և, վերջապես, նոր ընտանեկան կարգավիճակ՝ ամուսնական կյանք։ Այս ամենը, ինչ խոսք, անչափ գրավիչ էր, բայց միաժամանակ վախեցնող, քանի որ գնում եմ մի երկիր, որտեղ ամուսնուցս բացի, ուրիշ ոչ մի հարազատ... ի՞նչ հարազատ, նույնիսկ ծանոթ մարդ չունեմ...

Բայց, որքան էլ տարօրինակ է, նույնիսկ մեկնելուս օրը կարոտիս վախը դեռևս զուտ գիտակցական մակարդակի վրա էր. ինչպես ասում են, դեռ «տաք էի», ու եթե ինչ–որ հուզմունք ու անհանգստություն էլ ունեի, ապա զուտ գիտակցական։ Մինչև անգամ օդանավակայանում, որտեղ մեզ ճանապարհելու էին եկել իմ ու ամուսնուս ընտանիքները, սկզբում էլի դեռ «տաք էի» ու անհամբեր սպասում էի մոտալուտ թռիչքին։ Միայն վերջում, երբ հրաժեշտի պահը եկավ, հանկարծ մի տեսակ խուճապային հուզմունք համակեց ինձ... Երբեք չեմ մոռանա այդ սարսափելի զգացողությունը... Մի կերպ պոկվելով հարազատներիս գրկից ու արդեն միանգամայն հուզական մակարդակով գիտակցելով կատարվելիքի լրջությունը՝ արցունքն աչքերիս հեռացա ինձ ձեռքով անող հարազատներից... Հիշում եմ՝ ոնց էի վախեցած ու անօգնական սեղմվել ամուսնուս՝ միակ մարդուն, ով ինձ համար պատասխանատու է լինելու այսուհետև... Սարսափելի խուճապի մեջ էի ընկել... Հեռանում էի... Եվ սա արդեն ոչ թե մտադրություն էր կամ ծրագիր, որի մասին ընդամենը մի քանի օր առաջ անհոգ զրուցում էի ընտանիքիս ու ընկերներիս հետ, այլ արդեն կատարված իրողություն... Մի կողմից լալիս էի, մյուս կողմից փորձում ժպտալ ու ուրախանալ՝ գիտակցելով մեկնելուս դրական կողմերը... Ամուսինս էլ ջանք չէր խնայում ինձ մխիթարելու համար. անընդհատ փորձում էր իրավիճակը թեթև ու լավատեսական կողմից հրամցնել ինձ... Ասում են՝ օտար երկիր մեկնելու դեպքում մարդը մշակութային շոկ է ապրում (culture shock), որը սկսվում է տվյալ երկիր ոտք դնելուց մի քանի օր հետո, երբ սկսում է գիտակցել իր հայրենի երկրի ու օտար երկրի կենցաղի, մշակույթի ու ընդհանրապես բոլոր տեսակի տարբերությունները և դրանց հարմարվելու իր անպատրաստությունը... Իսկ սկզբնական օրերին դեռ համակված է լինում, այսպես ասած, էյֆորիայով, քանի որ դեռ լրջորեն բախված չի լինում խնդրիների հետ, այլ միայն հիանում է նոր երկրի արտաքին առավելություններով կամ թեկուզ հենց նորությամբ։

Իմ մշակութային շոկը սկսվեց ինքնաթիռ ոտք դնելու պահից... Երևանից Վիեննա պետք է թռչեինք, այնտեղից էլ Նյու Յորք։ Առանց այդ էլ նյարդային ու գրգռված վիճակս է՛լ ավելի խորացավ, երբ ինքնաթիռում սկսեց ականջս սղոցել ու նյարդայնացնել ուղևորների ու ավիաուղեկցորդուհիների համատարած գերմաներենը... լեզու, որին որոշ չափով տիրապետում եմ ու չնայած շատերի՝ այդ լեզվի նկատմամբ ունեցած հակակրանքին, միշտ սիրել եմ... Բայց այժմ այդ լեզուն ինձ ուղղակի կատաղեցնում էր. հայերեն էի ուզում լսել, բայց կարծես այս ինքնաթիռում հայեր գրեթե չկային... Եվ սա դեռ Երևանից մեկնող ինքնաթիռն էր, իսկ ի՞նչ էր լինելու Վիեննա–Նյու Յորք թռիչքի ժամանակ... Առաջին թռիչքը 6 ժամանոց էր... Ընթացքում քնում–արթնանում էինք (նախորդ գիշեր չէի քնել ընդհանրապես), ժամանակի զգացողությունը լրիվ կորցրել էի. ասենք, ինքնաթիռի մեջ ի՞նչ ժամանակի մասին կարող է խոսք լինել։

Հաջորդ թռիչքի համար պետք է 5 ժամ սպասեինք Վիեննայի օդանավակայանում. Ավստրիայի վիզա չունեինք, հետևաբար օդանավակայանից դուրս գալ չէինք կարող... Այնտեղ էլ էինք անընդհատ քնում–զարթնում՝ ամեն անգամ նայելով ժամացույցին, որպեսզի տեսնենք, թե քնելով քանի ժամ ենք արդեն սպանել, ու քանի տանջալից ու հավերժական ժամ է դեռ մնացել... Գուցե ճանապարհորդությունների սովոր մարդու համար այս ամենը միանգամայն բնական ու սովորական է, բայց ինձ նման մեկի համար չափից դուրս սթրեսային էր. չգիտեմ, շատ հնարավոր է, որ անհամեմատ ավելի թեթև տանեի նման բաները, եթե զուտ ճամփորդելու համար մեկնելիս լինեի, ոչ թե երկար ու անհայտ ժամանակով... Վիեննա–Նյու Յորք թռիչքը շատ ավելի տանջալից էր, քանի որ այս մեկը 9 ժամանոց էր... Նորից քուն, արթնություն, քնի ու արթնության միջև ընկած մղձավանջային վիճակներ, մատուցվող տարօրինակ ու երբեմն ինձ համար անուտելի ուտելիքից սրտխառնոց... Իրար հաջորդող ցերեկներ ու գիշերներ... Եվ, իհարկե, այս ամենի տրամաբանական հետևանքը՝ ժամանակի զգացողության արդեն կատարյալ բացակայություն. ինձ մերթընդմերթ նույնիսկ թվում էր, թե արդեն շաբաթներով այս ինքնաթիռի մեջ եմ բնակվում... Այդպիսի մղձավանջային վիճակում դեռ չէի եղել...

Շուրջս ամեն ինչ նյարդայնացնում ու կատաղեցնում էր։ Օտար դեմքեր, օտար հայացքներ, օտար լեզու... Մտածում էի՝ տեսնես միայն ե՞ս եմ ինձ այսպես զգում, թե՞ էլի մարդիկ կան։ Ժամանակ առ ժամանակ հայացքս սահեցնում էի քիչ թե շատ հասանելի ուղևորների վրայով, բայց ոչ մեկի դեմքին չէի կարդում այն, ինչ ես էի ապրում... Բայց մի՞թե իմ դեմքին կարելի էր կարդալ իմ զգացողությունները... Խիստ կասկածում եմ, հետևաբար չեմ կարող դատել նաև մյուսների մասին... Վերջում, երբ ինքնաթիռն արդեն վայրէջք էր կատարում, հանկարծ սիրտս սկսեց թեթևակի խառնել, արդեն վեր էինք կացել տեղներիցս, մեկ էլ մի փոքրահասակ տղայի խելքին փչեց ինչ–որ տարօրինակ տեսակի հաց ուտել, որի զզվելի հոտից սրտխառնոցս կտրուկ ուժեղացավ... Հոտը շատ արագ տարածվեց ամբողջ ինքնաթիռով մեկ... Զգում էի, որ եթե մի քիչ էլ դանդաղի մեր դուրս գալը, արդեն փսխելու եմ ինչ–որ մեկի վրա. բոլորը կանգնած սպասում էին, նեղվածք էր, այնպես որ նույնիսկ զուգարանին հասնել չէի կարող... Ուժերիս գերլարումով մի կերպ դիմացա, իսկ դուրս գալուն պես սրտխառնոցս բարեբախտաբար անցավ։

Ամերիկա... Մենք արդեն Ամերկայում ենք...

Նյու Յորք

Բայց դեռ շատ ունեինք մինչև վերջնակետին հասնելը։ Նյու Յորքից պետք է գնացքով մեկնեինք New Brunswick, որտեղից էլ ավտոբուսով հասնեինք Piscataway համալսարանական քաղաքը, որտեղ ապրում էր ամուսինս և որտեղ այսուհետև ապրելու էի նաև ես։

Օդանավակայանում արդեն գլուխս սկսեց պտտվել մարդկանց գույների, լեզուների, հագուկապի ու էլի մի շարք երևույթների բազմազանությունից... Արտառոց ու ցնցող շատ բաներ տեսա, բայց մի սևամորթ կնոջ հագուկապը առանձնապես ցնցող էր. սեպտեմբեր ամիսն էր, ու եղանակը դեռ ամառային էր. կինը հագել էր բաց ամառային չստեր՝ ամառային գուլպաներով և... ձմեռային տաք մուշտակ... Այդ ժամանակ դեռ չգիտեի, որ նմանատիպ տեսարանները շուտով սովորական երևույթ են դառնալու... Բայց դրա մասին՝ իր ժամանակին։

Այնուամենայնիվ, գրգռված վիճակս իր գագաթնակետին հասավ Նյու Յորքի օդանավակայանից դուրս գալու ընթացքում, երբ մեր ճամպրուկները ստանալով՝ ամեն մեկս մի մեծ ու ծանր ուսապարկ ուսներիս և երկուական լեփ–լեցուն ճամպրուկ քարշ տալով՝ առաջ էինք գնում. վերելակ, աստիճաններ, շարժասանդուղքներ, օդային գնացք... Մեզ հետ վերցրած և՛ ճամպրուկները, և՛ ուսապարկերը թույլատրված առավելագույն չափով լցրել էինք անհրաժեշտ ու ոչ այնքան իրերով...

Երկար ժամանակ այս ու այն կողմ էինք գնում՝ բեռները քարշ տալով։ Հոգնածությունից հազիվ էի շարժվում։ Ի վերջո, զգացի, որ այն աստիճանի ուժասպառ եմ, որ այլևս ի վիճակի չեմ շարունակելու... Լացակումած մի կողմ շպրտեցի ճամպրուկներն ու ուսապարկս և հենվելով մոտակա բազրիքին՝ սկսեցի լաց լինել։ Ամուսինս անմիջապես նետվեց թողածս բեռներին տիրություն անելու և ասաց, որ ԱՄՆ–ում սեփական պայուսակներից հեռանալ չի կարելի, քանի որ կկարծեն, թե ահաբեկիչ ես, պայուսակիդ մեջ ռումբ կա, դու էլ դրել ու փախչում ես... Բայց ես այնպիսի վիճակում էի, որ թքած ունեի, թե ինչ կմտածեն այս տխմար ամերիկացիները... Թող գրողի ծոցը գնան իրենց տխմար օրենքներով, ահաբեկիչներով ու ահաբեկչաֆոբիայով։ Ուղղակի մեռնում էի հոգնածությունից ու կատաղությունից։ Բայց այդտեղից ինչ–որ կերպ պետք էր դուրս գալ, և ամուսինս արդեն ստիպված սկսեց իմ բեռներն էլ ինքը տեղափոխել։ Պարզ է, որ միանգամից 4 ճամպրուկ տանել ուղղակի հնարավոր չէր, հետևաբար ստիպված մի փոքր տարածություն իր ճամպրուկները տանելուց հետո, հետ էր դառնում՝ իմ ճամպրուկները տանելու։ Երբ ասաց, որ այստեղից էլ պիտի գնացք նստենք, իսկ հետո՝ ավտոբուս, արդեն չդիմացա... Հայտարարեցի, որ այս բեռներով գնացք նստելու ի վիճակի չեմ այլևս, ու որ եթե հենց հիմա տաքսի չնստենք, որը մեզ կտանի ուղիղ դեպի տուն, ապա կպառկեմ հենց այստեղ՝ գետնին, ու կլացեմ... Հա, երեխայի պես էի պահում ինձ... Բայց վիճակս իրոք աննկարագրելի էր... Այսինքն՝ արդեն լացում էի՝ շարունակ հայտարարելով, որ զզվում եմ այս անիծյալ Ամերիկայից... Ի վերջո, որոշվեց, որ այս պահին իսկապես խնայողության մասին մտածելու ժամանակը չէ, պետք է տաքսի նստել։ Իսկ այստեղ ինձ սպասում էր ևս մի տհաճ անակնկալ...

Դուք երբևէ տաքսու հերթ տեսած կա՞ք։ Երևի ոչ։ Հայաստանում ավելի շուտ կարելի է ուղևորների համար հերթ կանգնած տաքսիներ տեսնել, քան տաքսիների համար հերթ կանգնած ուղևորներ... Եվ այսպես, հարկավոր էր հերթ կանգնել... Հերթը բավական մեծ էր։ Ճիշտ է, մեր իմացած հայկական հերթերից չէր, որտեղ բոլորն իրար գլխի են հավաքվում, շունը տիրոջը չի ճանաչում, ու հաճախ երկար–բարակ «բազարներ» են գնում այն մասին, թե ով ումից հետո էր և այլն։ Սա բավական կանոնավոր, սյունակների միջոցով ոլորապտույտ հանգիստ հերթ էր, ու կանոնավոր կերպով առաջ էր գնում, ուղղակի շատ երկար էր... Տաքսիները հերթով գալիս էին, ինչ–որ աշխատող, ըստ երևույթին, հատուկ այդ գործն անելու համար կանգնած էր մայթեզրին ու անձամբ կանգնեցնում էի տաքսիները, որից հետո կանչում հերթում կանգնածներին։ Մոտ մի ժամ հերթ կանգնեցինք։ Այդ ընթացքում հասցրեցի ատել Նյու Յորքը։ Մի տեսակ ինքնագոհ դեպի վեր ձգվող երկնաքերները, հեղձուցիչ մարդաշատությունը, մեքենաների, ձայների ու գույների գլխապտույտ առատությունն ու բազմազանությունը և, վերջապես, այդ ամենին ուղեկցող անտանելի աղմուկը սարսափելիորեն ճնշում էին, ու ես հենց տեղում վճռեցի, որ ոչ մի դեպքում չէի ցանկանա ապրել աշխարհի կենտրոն համարվող այս խելահեղ քաղաքում, և որ հաստատ մշտական բնակություն չեմ հաստատի ԱՄՆ–ում... Շունչս կտրվում էր շենքերի խտությունից. ոչ մի հորիզոն չէր երևում... Բնություն կոչվածն այս քաղաքում կարծես իսպառ բացակայում էր։ Զգում էի, որ այստեղ երկար գտնվելու դեպքում իսկապես կարող եմ խելագարվել... Աննկարագրելի ագրեսիվությամբ էի լցվել. անզուսպ բղավելու և շուրջս գտնվող բոլորին ծեծելու անհագ ցանկություն ունեի... Այո, մեծ հաճույքով կծեծեի այս հեղձուցիչ ամբոխի ամեն մի մասնիկին, կարծես նրանք մեղավոր լինեին իմ այդ վիճակի համար... Աշխարհի կենտրոնում գտնվելով՝ ինձ այնպես էի զգում, կարծես աշխարհից կտրված ինչ–որ հեռավոր վայրում լինեի. իսկ աշխարհի կենտրոնն ինձ համար Հայաստանն էր, Երևանը... Ու երբ գիտակցում էի, թե ինձ Երևանից ի՜նչ հսկայական տարածություն է բաժանում, քիչ էր մնում հուսահատությունից խելագարվեի...

Այստեղ էլ արդեն ամենուրեք հնչող անգլերենը, որ մասնագիտությունս էր, հասցրեց զզվեցնել ու ատելի դառնալ... Ի՜նչ ցավալի էր, որ այսքան մարդկանց մեջ ոչ մեկը հայերեն չէր խոսում... Հիշում եմ՝ հայացքս անընդհատ հայկական դիմագծեր էր փնտրում՝ հուսալով, որ գոնե մեկի բերանից մի հայերեն բառ կլսեմ, բայց իզուր... Էլ չեմ ասում, որ գրեթե ոչ մեկի ասածից բան չէի հասկանում. կարծես իմ իմացած անգլերենը ոչ մի ընդհանուր բան չունենար այս մարդկանց արտաբերած անհոդաբաշխ խոսքի հետ... Մի՞թե սրա մասին են երազում Ամերիկան որպես երազանք փայփայող հայաստանաբնակները... Ինչպիսի՜ մոլորություն։ Ես դեռ նրանց պես սպասելիքներ չունեի, որ այսպիսի հիասթափություն էի ապրում, բա նրա՞նք ինչ կլինեին, եթե այս վիճակում հայտնվեին...

[Փորփրուկ]

Հոտեր...

Վերջապես մեր հերթն էլ եկավ, և նստեցինք այդքան բաղձալի տաքսին, որը մեզ տանելու էի ուղիղ դեպի տուն... Ասենք, տուն կոչվածն ընդամենը հանրակացարան էր, որտեղ ամուսինս 5 տարի ապրել էր՝ բնակարանը կիսելով մի քանի այլ ուսանողների հետ։ Ընդհանուր հյուրասենյակ, խոհանոց, լոգարան–զուգարան և առանձնասենյակներ։ Իսկ ամուսնացածների համար հատուկ հանրակացարանային շենքեր կան, որտեղ ամուսիններն ապրում են առանձին բնակարանում։ Սկզբում մենք պետք է գայինք հին հանրակացարանը, քանի որ ամուսնացածների հանրակացարան տեղափոխվել միանգամից չէինք կարող. որոշ փաստաթղթային հարցեր կային ու իրերի տեղափոխության հետ կապված խնդիրներ։ Եվ այսպես, տաքսին մեզ տարավ դեպի չամուսնացածների հանրակացարան... Մտածեցի, որ վերջապես տնային հարմարավետություն կզգամ, կհանգստանամ և այլն։ Բայց ինձ նորից տհաճ անակնկալներ էին սպասում... Հանրակացարանի շեմքից ներս մտնելուն պես ինչ–որ տհաճ, բայց մի քիչ ծանոթ սննդային հոտ զգացի... «Էս ի՞նչ հոտ է»,– դեմքս զզվանքից ծամածռելով՝ դիմեցի ամուսնուս... «Սա Ամերիկայի հոտն է. բարի գալուստ Ամերիկա»,– պատասխանեց նա։ Հետո մի կերպ տեղը բերեցի, որ ճիշտ նույն հոտից գալիս էր Երևանի «Yum-Yum» կոչվող բիստրո–բարում, ու ես այնտեղ մտնելիս միշտ շունչս պահում էի, մինչև որ մեր ուզածն առնում էինք ու դուրս գալիս։ Դա ամերիկյան քաղցրավենիքի տիպիկ հոտ էր, չափազանց «ոչ հայկական» հոտ, որից իմ սիրտը միշտ խառնում էր։ Այստեղ ամբողջ շենքը ներծծված էր այդ հոտով, և մարդիկ ապրում էին այդ հոտի մեջ՝ նույնիսկ չզգալով այն։ Ամուսինս էլ ասաց, որ ինքն արդեն ընտելացել է դրան ու առանձնապես չի զգում։

Հաջորդ օրը գնացինք համապատասխան գրասենյակ՝ մեր նոր բնակարանի բանալիները վերցնելու։ Անհամբերությունից մեռնում էի. տեսնես ինչպիսի՞ն է լինելու այն բնակարանը, որտեղ մոտ մի տարի ապրելու ենք, այսինքն՝ այնքան, մինչև որ ամուսինս դադարի ուսանող լինելուց։ Մի երկու օր ամուսնուս՝ երկու հոգու համար խիստ փոքր սենյակում մնալուց հետո տեղափոխվեցինք ամուսնացածների հանրակացարանի մեր բնակարանը...

Մտանք տուն... Այս անգամ հոտառությունս «բռնաբարվեց» մի բոլորովին ուրիշ օտար ու զզվելի հոտով, որն իր զզվելիությամբ որոշակիորեն գերազանցում էր մյուս հանրակացարանի հոտին... Հոտը սարսափելի ուժեղ էր, ու ամբողջ տունը ներծծված էր դրանով... Ամուսինս ասաց, որ սա էլ հնդիկների հոտն է. ըստ երևույթին մեզնից առաջ այստեղ հնդիկներ էին ապրել... Հետո մեր ծանոթներից մի քանիսն էլ, մտնելով մեր բնակարան, հենց սկզբից համոզված ասացին, որ այստեղ, անկասկած, հնդիկներ են ապրել։ Այդ ժամանակ իմացա, որ հնդիկները բավական սուր համեմունքներ են օգտագործում, որոնցից ամենատիպիկը՝ curry–ն, հենց այս հոտն ունի, և զարմանալի չէ, որ այն ներծծվում է ամեն ինչի մեջ ու «տնավորվում»... Ամուսինս ասաց, որ 3 տարի առաջ այստեղ մի հնդիկ աղջկանից փոշեկուլ էր գնել, որն օգտագործելիս ամեն անգամ այդ հոտը գալիս է մինչև հիմա... Մի քանի շաբաթ զզվանքով մաքրում էի խոհանոցի կահույքը՝ բոլոր դարակներով. էլ հոտազերծիչ հեղուկներ, էլ հոտավետ մոմեր, էլ խունկ վառել, ինչ ասես որ չօգտագործեցի, մինչև որ հաջողվեց գոնե որոշ չափով ազատվել այդ հոտերից...

Շարունակելի

[Առողջագետ]

Նկարագրածդ զարմանալիորեն համապատասխանում էր սպասումներիս: Շատ գոհ եմ արածս առաջարկի և շնորհակալ եմ պատասխանատու աշխատանքիդ համար: Կարծում եմ, շատերի համար ճանաչողական, նաև հոգեբանական առումով չափազանց օգտակար և հետաքրքիր շարք է լինելու: Շնորհակալ եմ և սպասում եմ շարունակությանը:

[Philosopher]

Ընտիր ես գրել, Ան Երևույթների ու զգացողություններիդ դիպուկ բնութագրումներով, տեսածն ու զգացածը ընթերցողիդ փոխանցելու հմտությամբ: Քեզ բնորոշ դիտողականությունն ու հոտառությունը, որով տեսնում ու զգում էիր Երևանի երևույթները ու հոտերը (), ոչ միայն պահպանել, այլև զարգացրել ես Ու դա մեզ խոստանում է , որ տեսնելու ենք Ամերիկան մեզ հարազատ աչքերով ու զգալու այնպես, ինչպես գուցե մենք կզգայինք: Մի խոսքով` փայլուն էր Սպասում եմ շարունակությանը

[Stranger with My Face]

Փորփրուկ ջան, ե՞րբ ես շարունակությունը տեղադրելու:

[Առողջագետ]

Սիրելի Փորփրուկ, գուցե ինչ-ինչ հանգամանքներ քեզ խանգարում են գրել, բայց պիտի ասեմ, որ իսկապես սպասում ենք շարունակությանը, և եթե լավ կլինես, առողջությունդ և տրամադրությունդ տեղը, հաճույքով կկարդանք քո նուրբ նոթերը:

[Philosopher]

Ան, սպասում եմ Ժամանակ տրամադրի, գրի, հետո իր համար էլ ա հետաքրքիր լինելու

[Փորփրուկ]

Կարծում եմ` շարունակականություն պահպանել չի հաջողվի, պարզապես ամեն անգամ ինչ-որ երևույթների մասին իմ դիտարկումները կգրեմ...

Մուրացկաններ

Հետաքրքիր են Նյու Յորքի մուրացկանները... Նույնքան բազմազան, որքան ինքը՝ Ամերիկան։ Կան այնպիսինները, որոնք արտաքինից ոչնչով չեն տարբերվում հայ մուրացկաններից ՝ նույն քրջոտ հագուստը, գետնին նստած խեղճուկրակ կերպարանքը, դիմացը՝ գլխարկ կամ աման դրած։ Ահա մի կին աչքերը փակ նստած է պատի տակ, կողքին ստվարաթղթի վրա երկու բառով նկարագրել է իր կարգավիճակը՝ “Homeless & broke” (անտուն ու սնանկ)։ Մի ուրիշ տեղ միջին տարիքի մի տղամարդ է ծալապատիկ նստած, բավական ինքնատիպ գրություն է կպցրել կրծքին. "Angelina & Brad are gonna have twins and I need money for a gift" (Անջելինան ու Բրեդը երեխա են ունենալու, և ինձ փող է պետք նվերի համար)։ Ըստ երևույթին, իր կարծիքով, փող մուրալու խիստ համոզիչ ու հիմնավոր պատճառ... Խոսքեր չկան, մուրացկանության առավել լուրջ արդարացում մեծն Ամերիկան դժվար թե երբևէ լսի...

Բայց մի շտապեք կարծիք կազմել հասարակության այս ստորին համարվող խավի մասին. այստեղ կան նաև անհամեմատ ավելի նախաձեռնող ու բնավ ոչ հուսահատ մուրացկաններ։ Նույնիսկ չգիտեմ՝ արժե արդյոք մուրացկանի անպատվաբեր պիտակը կպցնել նրանց։ Ինչևէ, ինքներդ դատեք... Պատկերացրեք մետրոյում կանգնած միկրոֆոնով երգող մեկին, որի դիմաց դրված ամանը թերևս միակ բանն է, որ խոսում է երգողի կարգավիճակի մասին։ Այնքան էլ լավ է կատարում, այնքան սրտանց, որ ակամա մտածում ես՝ ուր էր, թե մեր հայկական էստրադայի աստղերն էլ կարողանային գոնե սրա կեսի չափ երգել բեմի վրա... Մարդիկ էլ, շուրջը հավաքված, հաճույքով լսում են ու բոլորովին չեն ափսոսում փող գցել երգչի դիմաց դրված գլխարկի մեջ։ Անմիջապես հայաստանյան «երաժշտական» մուրացկանի տիպիկ պատկերներ եմ մտաբերում. ջութակի վրա անկապ ճզվզացնող խեղճ ու անճար ծերուկ, որի ջութակն ընդամենը 2-3 լար ունի, քթի տակ հազիվ լսելի ձայնով ինչ–որ անհասկանալի երգ մրմնջացող մեկը կամ մարդաշատ մետրոյի աղմուկի մեջ անտաղանդ ու անհույս կերպով իրեն պատռող ինչ–որ երիտասարդ աղջիկ...

Ինչ խոսք, բացառություններ էլ կան, օրինակ, մի ժամանակ երիտասարդականի գետնանցումում միջին տարիքի մի մարդ կիթառ էր նվագում ու իտալական երգեր երգում. լավ էր երգում։ Հաճույքով փող էի գցում նրա գլխարկի մեջ։ Հետո չգիտեմ՝ ուր կորավ՝ «աշխատավայրը» փոխեց, կարգին աշխատանք գտավ, թե... Սակայն, վերադառնանք Նյու Յորք...

Մի անգամ էլ մետրոյում մի խումբ էր նվագում։ Ոնց էի հիացած լսում նրանց նվագը, ափսոս, գնացքից ուշանում էինք, թե չէ կարելի էր նստել մոտակայքում ու ժամերով վայելել։ Հիշում եմ՝ այդ պահին նույնիսկ մտքովս անցավ որևէ կերպ ճարել նրանց նվագած երաժշտությունը, հետո, իհարկե, մոռացա, անցավ-գնաց... Տեսնես երբևէ էլի կլսե՞մ այդ մեղեդիները... Բայց, ճիշտն ասած, ավելի շատ կուզենայի իմանալ, թե ինչքան ժամանակից կլսեմ հայ մուրացկանների անմիկրոֆոն ու հաճախ անտաղանդ կատարումները...

[nil]

Մի ուրիշ տեղ միջին տարիքի մի տղամարդ է ծալապատիկ նստած, բավական ինքնատիպ գրություն է կպցրել կրծքին. "Angelina & Brad are gonna have twins and I need money for a gift" (Անջելինան ու Բրեդը երեխա են ունենալու, և ինձ փող է պետք նվերի համար)։ Ըստ երևույթին, իր կարծիքով, փող մուրալու խիստ համոզիչ ու հիմնավոր պատճառ...

Ան, հարգեցի ես էդ մուրացկանին :ok
ասեմ` ինչու. եթե մեկը մուրում ա, արդեն կարիք էլ չկա պատճառաբանելու /հիվանդ, գործազուրկ, սնանկ.../, թե ինչի համար ա մուրում: Մուրալն ինքնին պատճառաբանություն ա` համոզիչ
Իսկ էդ մուրացկանը կարգին ուղիղ ու հումորով մարդ ա եղել . հեգնել ա իր ու մնացած աշխարհի կոնտրաստը

Դրսում մուրացկանությունը լայֆստայլ ա` ապրելաոճ, կարծում եմ, քանի որ ամեն դեպքում պետությունը տրամադրում ա գոնե գոյատեևելու նպաստ: իսկ մուրացողների մեջ շատ են աշխատունակ մարդիկ, որոնց սակայն աշխատելը չի "դզում":

...Այն ժամանակ, երբ առաջին բջջայինները նոր էին ներթափանցում Հայաստան, դրսում տեսել եմ հեռախոսն ականջին, թանկարժեք գարեջուր խմող, սակայն ասածդ խնձռոտ շորերով մարդկանց` փոշու ու կեղտի մեջ իրան լրիվ կոմֆորտի մեջ զգացող:

Ինչ վերաբերում ա ինչ-որ ելույթներով գլխարկի կամ ամանի մեջ փող հավաքելու պրակտիկային, դրսում, օրինակ, ոչ հազվադեպ կտեսնես հատկապես դպրոցական արձակուրդների ժամանակ ինչ-որ երաժշտական գործիք նվագող 10-12 տարեկան երեխաների` ամանն առաջները դրած, որոնք, պարզ երևում ա, որ դասերն են կրկնում Իսկ ասեմ, որ երաժշտություն պարապելը թանկ հաճույքներից ա. ամենացածր գինը - դասի րոպեն` դոլար:
Մի անգամ մի տղա` 14 տարեկանի մոտ կատարում էր դասական բավական բարդ գործեր մի փոքրիկ զբոսայգում, ճիշտ ա` լիքը տեխնիկական սխալներով ու բավական "ֆալշ", բայց կատարում էր իրոք բարդ ռեպերտուար, ու մարդիկ ծափահարում էին ու ինքը ինքնահաստատվում իսկ դեմի ամանը կամ գլխարկը` աման կամ գլխարկ ա, հետո ինչ

[Black Orchid]

Նույնիսկ չգիտեմ՝ արժե արդյոք մուրացկանի անպատվաբեր պիտակը կպցնել նրանց։ ..... Պատկերացրեք մետրոյում կանգնած միկրոֆոնով երգող մեկին, ..... այնքան էլ լավ է կատարում, այնքան սրտանց, որ ակամա մտածում ես՝ ուր էր, թե մեր հայկական էստրադայի աստղերն էլ կարողանային գոնե սրա կեսի չափ երգել բեմի վրա...

Ան, չեմ կարծում, որ ճիշտ է նման երաժիշտներին մուրացիկ կոչել: Պարզպաես նրանք բացօթյա համերգներ են տալիս, իսկ ունկնդիրն իր ցանկության ու կարողության չափով վարձատրում է նրանց դրա համար:
Սա իմ սուբյեկտիվ կարծիքն է:

Իսկ ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա, ճիշտ ես, այստեղ այնքան էլ շատ չեն դրսում նվագող/երգող լավ երաժիշտները, սակայն վերջերս Սարյանի արձանի մոտ երեկոները մի տղա ռոք է նվագում էլեկտրոկիթառով ու բավականին լավ: Գալիս է, կիթառը միացնում բարձրացուցիչին ու սկսում նվագել, իսկ հանդիսատեսը լսում է հետաքրքրված, նույնիսկ մի տեսակ յուրահատուկ հարգանքով, կատարումների ընդմիջման ընթացքում հնչում են ծափահարություններ ու կիթառի պատյանի մեջ փող է գցվում ի նշան շնորհակալության, այլ ոչ որպես ողորմություն:
Սիրում եմ նման բաներ: