ԾԱՌ

[Tigris]

Յաճախ ընթերցում ու լսում ենք, թէ այս կամ այն տարածքը նախապէս անտառապատ է եղել: Մարդիկ ցրտից պաշտպանուելու համար վառելիք փայտի են պէտք զգացել. կտրել են ծառերը: Կայծակից ու մարդու անփութութեամբ բռնկած հրդեհն էլ անտառի փճացման պատճառ է եղել:
Մի հայազգի գիւղացի, առջի օր խոստովանում էր, որ ինք, անցեալ դարի 60-ականներին, իր ապրուստը ապահովելու համար գաղտնի ծառ է կտրել ու ածուխ պատրաստել:
Ի՞նչ անել անտառի փրկութեան համար:
Կատակի համար աւելացնում եմ հարցում.
Պատրա՞ստ ես հրաժարելու խորոված ուտելուց. փրկելու համար ածուխ դառնալու դատապարտուած ծառերը:
Ի դէպ՝ ի՞նչ ծառերի անուն գիտէք եւ ո՞րի տեսքով ամէնաշատ հիանում էք:

[Tigris]

Ողջոյն,
Կատակ-քուարկութեան ոչ ոքի մասնակցելը ապացուցում է ԴՆ ֆորումի լրջութիւնը, որի լրջութեանը մի պահ կասկածել էի:
Ինչպէս գիտենք, ծառի արմատները հողի ամրապնդման է ծառայում: Անտառահատման որպէս հետեւանք, հողը պահող արմատները չորանում ու դադարում են իրենց պարտականութիւնը անելուց: Ժամանակի ընթացքին. անձրեւից, հողմից ու հեղեղից մակերեսի հողը սահում ու որպէս տիղմ անհետանում խորխորատում: Թանգարժէք տիղմ պարունակող գետը հասնում է մինչեւ ծով. ի սպառ սրբել տանելով դարերի ընթացքին գոյացած հողը:
Մտքիս հանելուկը լուծւում է, երբ եղելոյթը այսպէս եմ պատկերացնում, այլապէս ի'նչպէս անտառ պիտի լինէր ժլատ, ժայռոտ ու անհող լեռան վրայ:
Յաճախ լսում ենք սահանքի մասին, որը չի կատարուի, եթէ երբէք ծառերը անխնայ չկոտորուեն:
Ի՞նչպէս կարելի է լերկ լեռները վերստին անտառածածկել: Մենք գիտենք, որ կան որոշ ծառատեսակներ, որոնք հարմարւում են քարքարոտ գետնին, ու գտնում ժայռերի մէջ սեղմուած մի հողի փշրանք ու արմատ գցում այնտեղ: Կարեւորը կանոնաւոր լոյս ու օդ լինելն ու անխափան ջրի ապահովումն է. ու ծառը կաճի:
Միշտ էլ հիացել եմ ծառերի տեսքով: Վերջի ժամանակներս շատ եմ նայում նրանց ու աշխատում եմ զանազանել տեսակները միմիանցից, որպէսզի դիմեմ նրանց իրենց անուններով:
Ահա ծառերի հայերէն անուններ, որոնց արտասանման հնչիւնն իսկ խաղաղութիւն է պարգեւում..
Բարտի, Բոխի, Դափնի, Եղեւին, Թեղի (կնձնի), Թզենի, Թղքի, Լուծի, Խնձորենի, Ծիվաղենի, Կաղամախի, Կաղնի, Կեչի, Հաճարենի, Հացենի, Հունի, Ձիթենի, Մայրի, Մարխ, Նոճ, Նուենի, Ուռենի, Սալորենի, Սոճ, Սօս:
Հրապուրիչ է ոչ միայն ծառի անունները, այլեւ նրա մարմնի մասերի անունները.
Արմատ, բողբոջ, ընձիւղ, թերթ, ծաղիկ, ծիլ, կոկոն, կոճ, ճիւղ, մոլ,մող, յուրան, շիւղ, սածիլ, սաղարթ, տերեւ:
Կարելի է շարքը երկարի, դեռեւս ուսանում եմ: Որքա՜ն հաճելի է մի'շտ ուսանող լինելն ու այդպէս զգալը:
Իսկ խիտ տերեւների խշշիւնը, սաղարթների միջոցներից վայր սողոսկող Արեգակի շողքը, որ լոյս-լոյս պար է բռնում ճօճուող պայծառ մանկան դէմքին: Թռչնիկի խաղն ու երգը ծառի վրայ, անհամեմատ աւելի գեղեցիկ է: Բնութեան համանուագից (սիմֆոնիա) աւելի կատարեալն ու շքեղ հիւսուածը չկայ:

[Christiana]

Ընդհանրապես դեմ եմ ծառ կտրելուն, ծառեր շատ եմ սիրում փոքրուց սիրել եմ, հիշում եմ թե ինչպես հորեղբայրս կտրեց իմ ամենասիրելի ընկուզենին, որի վրա այնքան շատ էի խաղացել...շատ տխրեցի չեմ կարող բացատրել
Սիրում եմ գրեթե բոլոր տեսակի ծառերը հատկապես բարդին և ուռենին , բարդիների մի տեսակ կա քաղաքում հիմա շատ են տնկում տերևները մի տեսակ արծաթափայլ են մի կողմից ու այքան գեղեցիկ են մեղմ քամու =ամանակ , նայելուց չեմ կշտանում

[Tigris]

բարդիների մի տեսակ կա քաղաքում հիմա շատ են տնկում տերևները մի տեսակ արծաթափայլ են մի կողմից ու այքան գեղեցիկ են մեղմ քամու =ամանակ , նայելուց չեմ կշտանում

Մի՞թէ սա է:

[Christiana]

Մի՞թէ սա է:

ոնց որ թե հա

[Tigris]

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՍՐԲԱԳՈՐԾՈՒԱԾ ԱՆՏԱՌՆԵՐԸ

Անյիշելի ժամանակներից սերնդէ սերունդ փոխանցուել է ծառի պաշտամունքը։
Յատուկ տօներ են եղել, որոնք ժողովուրդը Ծաղկազարդ կամ Ծառազարդ է անուանել։
Ծաղկազարդի տօնը, որը գալիս է հեթանոսական շրջանից եւ մեր ժողովրդի մօտ յայտնի է Ծառազարդ անունով, կապուած է ծառի պաշտամունքի հետ։ Ծաղկազարդի օրերին եկեղեցում օրհնուած ծառի ոստերը տուն էին բերում, խնամքով պահում որպէս հմայութիւն։ Այդ աւանդույթը ժողովրդի մօտ պահուել է մինչեւ մեր օրերը։ Իր ժամանակին սովորութիւն էր նաեւ Ծաղկազարդի օրը եկեղեցում ծառ զարդարելը, որից մնացել են մի քանի աւանդութիւններ: Այսպէս օրինակ, նախապէս առնելով աղջկայ ծնողների համաձայնութիւնը, տղայի մայրը կամ մի մօտ ազգական կին, Ծաղկազարդի ծառի վրայ վառող մոմերից վառելով մի մոմ, որի վրայ մատանի էր անցկացուած լինում, տանում եւ լռելեայն տալիս էր իր ուզած աղջկան, եւ այդ աղջիկը համարւում էր նշանուած։
Ծառի պաշտամունքը համարուել է բնութեան կենդանութեան եւ վերապրումի նուիրագործումն ու սրբագործումը։
Տարբեր ժողովուրդների մօտ, տարբեր ծառեր են սրբագործուել։ Ասենք, հնդիկները՝ թզենին, փիւնիկեցիները՝ մայրին, Հռոմում՝ կաղնին, Յունաստանում՝ դափնին ու ձիթենին եւայլն։ Յոյները դափնին եւ ձիթենին համարել են իմաստնութեան, խաղաղութեան եւ փառքի խորհրդանիշ։
Ողիմպիական խաղերի ժամանակ յաղթողներին դափնու եւ ձիթենու պսակներ էին շնորհում։
Հայերը սրբագործել են սօսին եւ բարդին։ Սօսիի մասին յիշատակում է Մովսէս Խորենացին։ Նա գրում է, որ Արա Գեղեցիկի մահից յետոյ մնում է նրա որդին՝ Անուշաւանը, որին անուանում էին Սօսանուէր, որովհետեւ նա նուիրուած էր Արմաւիրում գտնուող Սօսեաց անտառին, որը պաշտամունքի վայր էր։
Սօսին հայերի մօտ հեթանոսական շրջանում համարուել է նուիրական եւ պաշտելի ծառ, որի անտառում հմայութիւն էին անում, ունկնդրելով ծառերի սօսափիւնին։ Սօսեաց անտառի նուիրեալ դիւցազունն էր համարւում մեր նահապետներից մեկը՝ Անուշաւանը եւ կրումէր Սօսանուէր մակդիրը։
Նուաճողները կտրատել եւ ոչնչացրել են այդ հոյակապ պուրակը, այնպես, որ Սօսեաց անտառից լոկ անունն է մնացել։
Ինչ վերաբերում է բարդի ծառին, ապա Ներսէս Շնորհալու «Թուղթ ընդհանրական»–ից տեղեկանում ենք, որ արեւորդիքՍամոսատում մեծարում էին բարդին։
Անտառի կամ ծառի պաշտամունքին անդրադարձել են նաեւ մեր պատմաբանները, որոնք խօսում են այն մասին, որ մեր նախնիները Ատիս աստուածուհու տօնին նուիրուած օրը, առաւօտեան վաղ, արեւից առաջ գնում էին սրբազան անտառ եւ ծիսակատարութեամբ ծառից պոկում մի ճիւղ։
Ծառը զարդարում էին շորի պատառիկներով, ճյուղերից կախում էին հովուական ցուպ, սրինգ, թմբուկ, որոնք համարւում էին Ատիսի խորհրդանիշներ։
Անտառի պաշտամունքի հետ են կապուած խոր անտառներում, հեթանոսական մեհեանների կառուցումը։ Այդ աւանդոյթը շարունակուեց նաեւ քրիստոնէական շրջանում։ Յիշենք Տաճար մայրիի («Անտառի տաճար») եկեղեցին Խոսրովի անտառում։ Ի դեպ, Խոսրովի անտառը ներկայումս ներգրաւուած է համանուն արգելավայրի սահմաններում եւ գտնւում է Արարատի շրջանում։
Յիշատակութեան արժանի են նաեւ Հաղարծինն ու Մակարավանքը, որոնք գտնւում են Իջեւանի շրջանում։ Առաջինը տեղադրուած է Դիլիջանի զովասուն անտառում, երկրորդը՝ Իջեւանի։
Ծառի պաշտամունքը եղել է նաեւ մօտ անցեալում: Պատանեկան տարիներից յիշողութեանս մէջ մնացել են այն մենաւոր ծառերը (Բագրեւանդի գավառ), որոնց մօտ ճամփորդները կանգ էին առնում, կտրում երեխաների կամ իրենց հագուստից մի կտոր, թէկուզ մի թել եւ կապում այդ ծառերին։

Կամսար Աւետիսեան

http://armenianhouse.org/avetisyan/sacred-forests.html

[Christiana]

ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՍՐԲԱԳՈՐԾՈՒԱԾ ԱՆՏԱՌՆԵՐԸ

Կամսար Աւետիսեան

http://armenianhouse.org/avetisyan/sacred-forests.html

Սարսափելի իրողություններ են, ինչպես կարելի է ծառը պաշտամունքի առարկա դարձնել ու սա լուսաբանվում է , որպես սրբագործություն????
Ուրեմն ամենևին էլ զարմանալի չէ մեր ներկայիս բնապահպանական ծանր վիճակը, պարզապես պատասխան ենք տալիս նախքին "սրբագործությունների" համար, որ Արարիչ Աստծուն թողած պաշտել ենք նրա ստեղծածները....

[Tigris]

Սարսափելի իրողություններ են, ինչպես կարելի է ծառը պաշտամունքի առարկա դարձնել ու սա լուսաբանվում է , որպես սրբագործություն????
Ուրեմն ամենևին էլ զարմանալի չէ մեր ներկայիս բնապահպանական ծանր վիճակը, պարզապես պատասխան ենք տալիս նախքին "սրբագործությունների" համար, որ Արարիչ Աստծուն թողած պաշտել ենք նրա ստեղծածները....

Արարիչ-Աստուածը անհասանելի լինելով, կամ, մի պահ մի կողմ թողնելով, նրա աստեղծածներին կամ միջնորդ աստուածիկներին երկրպագելը, միայն հեթանոսներին ու հին հայերին յատուկ չի եղել:
Ուղղափառ, Կաթոլիկ ու Առաքելական քրիստոնեաների մօտ սրբագործուած են սրբանկարներ (իկոնա), խաչեր, սկիհներ, գօտիներ, մատեաններ, մասունքներ (ոսկոր, կտաւ, փայտի բեկոր), եկեղեցւոյ հայրեր ու մասամբ սոցին:
Պաշտամունքի պարզութիւն եթէ պիտի մտցնես կեանքում, ապա երբէք պիտի չի խոնարհիս որեւէ աստծու, այլ՝ մտքով պիտի աղօթես եւ վէրջ: Մնացած ամէն ինչը կռապաշտութեան հետքեր են թւում ինձ:
Հեթանոս մարդիկ, պաշտել ու երկրպագել են իրենց կեանք ու օգուտ տուող իրերին, կենդանիներին ու բնութեան տարբեր տարրերին:
Ինչ վերաբերի ծառ պաշտելուն, ապա քրմերն օգտագործել են տերեւների խշշոցը, որպէս հմայիլներ, մեկնաբանելու համար կեանքի խնդիրները, գուշակելու ապագան ու թելադրելու դիցերի ու ոգիների կամքը: Հրէից Ս. Գրքում էլ յիշատակուել է Կենաց Ծառի մասին, որը ոչ այլ ինչ է, եթէ ո'չ հեթանոս հաւատքի մնացուկ ու հետք Հին Կտակարանում: Չմոռանանք նաեւ, որ Հայոց խաչն էլ իր ծաղկած թեւերով, խորհրդանշում կեանքի ծառը: Ո'չ մի վարդապետութիւն միանգամից չի ստեղծւում: Հանգրուանաբար՝ նախորդի ստեղծածը կատարելագործելով, միշտ էլ նորոգուել են կրօնները: Ուստի, եթէ յարգում ենք քրիստոնէութիւնը, ապա պիտի յարգենք նրան նախորդող նախնական կրօնները, ընդհուպ մինչեւ տոտեմների պաշտամունքը:
«Յարգել» կամ «արժեւորել» ասելով, ի նկատի ունեմ նրանց հասկանալ փորձելը: Անպայման նրանց ակունքում կգտնես գեղեցիկ միտք, որը դեռ անխաթար մարդու պարզ մտքից են ծագած:
Մարդը մտածող ու ասուն արարած է, իր մտքում ծագած հարցերի պատասխանները գտնելու համար փորձել է ամէն ինչ, դիմելով ամէն ձեւերին:
Եթէ դարուս մարդը գտնւում է գիտական ու քաղաքակրթական դեռեւս չտեսնուած բարձր մակարդակի վրայ, ապա դրա համար պարտական է տերեւների սօսափիւնին հարց տուող, միամիտ ու նախնական կրօն դաւանող մարդուն:

[Tigris]

ԿԼԻՄԱՅԱԿԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ԿՐՆԱՆ ԿԱՆԱՉՈՒԹԵԱՄԲ ԾԱԾԿԵԼ ԱՓՐԻԿԷԻ ԱՆԱՊԱՏՆԵՐԸ

Ծանօթ է արդէն, որ երկրագունդի տարածքին հետզհետէ շեշտուող ընդհանրական ջերմացման պատճառով հսկայ տարածքներու վրայ գտնուող արօտավայրեր սկսած են չորնալ ու անապատի վերածուիլ։
Սակայն վերջերս օդերեւութաբաններ նկատած են, որ Ափրիկէի ընդարձակ անապատներէն մաս մը, ինչպէս նաեւ անոնց շրջակայքը գտնուող տարածքները սկսած են հետաքրքրականօրէն կանաչութեամբ ծածկուիլ։
Այսուհանդերձ, նշեալ շրջաններուն մէջ յառաջացած կլիմայական փոփոխութիւններուն ուսումնասիրութեամբ զբաղող մասնագէտներ յայտնած են, որ վերջին քանի մը տարուան ընթացքին այդ շրջաններուն մէջ ուշագրաւ կերպով բարձրացած է անձրեւի քանակը։ Մասնագէտներուն կարծիքով, եթէ այդ անձրեւները միեւնոյն տարողութեամբ շարունակուին, ապա անոնք կրնան վերակենդանացնել անապատային հսկայ տարածքները եւ զանոնք վերածել բերրի արօտավայրերու՝ հետզհետէ զարգացնելով երկրագործութիւնը։
Մասնագէտները կը նախատեսեն, որ Ափրիկէի այդ անապատային տարածքները կրնան ամբողջութեամբ կանաչութեամբ ծածկուիլ, այնպէս, ինչպէս որ եղած են մօտաւորապէս տասներկու հազար տարի առաջ։
ԴԱԼԱՐ ԾԻԼԵՐ
1982-2002 թուականներուն արբանեակներու միջոցով ձեռք ձգուած նկարները ցոյց տուած են, որ Ափրիկէի անապատային տարածքներն ու անոնց շրջակայքը գտնուող կէս անապատի վերածուած տարածքները սկսած են հետզհետէ կանաչութեամբ ծածկուիլ։
Գերմանացի օդերեւութաբան Մարտին Քլոսեն բացատրած է, որ ընդհանրական ջերմացման պատճառով համեմատաբար աւելի տաք եղող օդը կարողութիւնը ունի մեծ տարողութեամբ խոնաւութիւն պարփակելու, որ իր կարգին կարելիութիւն կը ստեղծէ շատ աւելի մեծ տարողութեամբ անձրեւի յառաջացման։
ՈՉ ԻՍԿ ՄԷԿ ԿԱՐԻՃ
Մասնագէտները նկատած են նաեւ, որ անապատային այդ շրջաններուն մէջ աճող խոտերուն, բոյսերուն ու թուփերուն առընթեր, աքասիայի նման ծառեր եւս սկսած են աճիլ։ Նշեալ անապատներուն մօտակայ շրջաններուն մէջ ապրող մարդիկը ըսած են, որ վերջին քանի մը տարուան ընթացքին տեղացած անձրեւի տարողութիւնը նկատառելի կերպով մեծ եղած է, ինչպէս նաեւ անոնք երբեք այդքան մեծ տարողութեամբ խոտով ծածկուած արօտավայրեր չեն տեսած այդ շրջաններուն մէջ։
Քսան տարի շարունակ Ափրիկէի տարբեր բաժիններուն մէջ գտնուող անապատները ուսումնասիրող մասնագէտներ յայտնած են, որ նախապէս նոյնիսկ մէկ կարիճ եւ կամ մէկ տերեւ գոյութիւն չէ ունեցած այդ անապատներուն մէջ։ Մինչ այդ, ներկայիս մարդիկ իրենց ուղտերը կ՚արածեն հարիւրաւոր եւ կամ նոյնիսկ հազարաւոր տարիներ խոպան մնացած այդ վայրերուն մէջ, ինչպէս նաեւ թռչուններ, ջայլամներ ու տարբեր տեսակի երկակենցաղներ սկսած են յայտնուիլ այնտեղ։
Մասնագէտները կը նախատեսեն, որ նշեալ շրջաններուն մէջ ներկայիս տեղացող անձրեւներուն տարողութիւնը կրնայ շատ աւելի բարձրանալ յառաջիկային։ Միւս կողմէ, սակայն, կլիմայագէտներ յայտնած են, որ տակաւին յստակ չէ, թէ հետագային յառաջանալիք կլիմայական փոփոխութիւնները ինչպէ՛ս պիտի ազդեն անապատային այդ շրջաններուն վրայ։
Ոմանց համաձայն, անձրեւի տարողութիւնը կրնայ որոշ չափով նուազիլ, սակայն ոչ ոք նշած է, որ կրնան ամբողջութեամբ դադրիլ։ Այսուհանդերձ, անոնք նշեալ փոփոխութիւնները մեծապէս կախեալ գտած են ընդհանրական ջերմացման ունենալիք ընթացքէն։

ՍԻՐՈՒՆ ՅՈՎՍԷՓԵԱՆ
(Օգտագործուած աղբիւր՝
«National Geographic»)
«Ազդակ»

[Tigris]

ԾԱՐԱՒ ՄՈԼՈՐԱԿԸ

ՋՈՒՐԻ ՏԱԳՆԱՊԻ ՎՏԱՆԳԸ

ՄԻՆՉԵՒ 2030 ԱՇԽԱՐՀԻ ԲՆԱԿՉՈՒԹԵԱՆ ԱՒԵԼԻ ՔԱՆ ԿԷՍԸ ՊԻՏԻ ԱՊՐԻ ՋՈՒՐԻ ՏԱԳՆԱՊԻ ՄԱՏՆՈՒԱԾ ՇՐՋԱՆՆԵՐՈՒ ՄԷՋ։ ԱՇԽԱՐՀԻ ՋՈՒՐԻ ՔԱՆԱԿՈՒԹԵԱՆ ՄԻԱՅՆ 2 ԱՌ ՀԱՐԻՒՐԸ ԿԸ ԲԱՂԿԱՆԱՅ ԱՆՈՒՇ ՋՈՒՐԷ։ ԲՆԱԿՉՈՒԹԵԱՆ ԱՃԸ, ՃԱՐՏԱՐԱՐՈՒԵՍՏԻ ԵՒ ԵՐԿՐԱԳՈՐԾՈՒԹԵԱՆ ՄԱՐԶԵՐՈՒՆ ՄԷՋ ՋՈՒՐԻ ԱՆԽՆԱՅ ԳՈՐԾԱԾՈՒԹԻՒՆԸ, ԻՆՉՊԷՍ ՆԱԵՒ ԿԼԻՄԱՅԻ ԱՐԱԳ ՋԵՐՄԱՑՈՒՄԸ ՊԱՏՃԱՌ ԴԱՐՁԱԾ ԵՆ, ՈՐ ԵՐԿՐԱԳՈՒՆԴԸ ԿՈՐՍՆՑՆԷ ԻՐ ԱՆՈՒՇ ՋՈՒՐԻ ՔԱՆԱԿՈՒԹԵԱՆ 1 ԱՌ ՀԱՐԻՒՐԸ։ «The Independent» ԿԸ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԷ ԵՐԿՈՒ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԿԸ ՆԱԽԱՏԵՍԵՆ, ԹԷ ՋՈՒՐԻ ԱՂԲԻՒՐՆԵՐՈՒ ՍՊԱՌՈՒՄԸ ՄՕՏԻԿ ԱՊԱԳԱՅԻՆ ԵՐԿԻՐԸ ՊԻՏԻ ՎԵՐԱԾԷ «ԾԱՐԱՒ ՄՈԼՈՐԱԿԻ ՄԸ», ՈՒՐ ՊԱՏԵՐԱԶՄՆԵՐ ՊԻՏԻ ՄՂՈՒԻՆ ՋՈՒՐԻ ԱՂԲԻՒՐՆԵՐՈՒ ՏԻՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՄԱՐ

Մարդկութիւնը կը դիմագրաւէ «ջուրի սնանկութիւն» մը, որ արդէն սկիզբ առած է, եւ երկու տեղեկագիրներու համաձայն, անկարելի պիտի ըլլայ երկրագունդը փրկել ջուրի տագնապէ։
Աշխարհի տնտեսական համախմբումին եւ ՄԱԿ-ի 24 կազմակերպութիւններու կողմէ հրապարակուած երկու տեղեկագիրներ կը հնչեցնեն սուր ահազանգ մը։ Անոնց համաձայն, յառաջիկայ 20 տարիներուն աշխարհի բնակչութեան կէսը պիտի դիմագրաւէ ջուրի այնպիսի տագնապ մը, որ պատճառ պիտի դառնայ միլիոնաւոր մարդոց մահուան, ինչպէս նաեւ պատերազմներու՝ ջուրի հետզհետէ պակսող աղբիւրներու շուրջ։
Աշխարհի տնտեսական համախմբումին տեղեկագիրը կը նշէ, թէ ջուրի տագնապը շուտով «պիտի ճեղքէ համաշխարհային տնտեսական համակարգը եւ պիտի դառնայ աշխարհաքաղաքական գլխաւոր հարց»։
«Ջուրի հարցը նոյնքան հրատապ է, որքան այն «պղպջակը», որ պայթեցաւ համաշխարհային տնտեսական շուկաներու անկումէն ետք։ Այժմ բազմաթիւ վայրերու մէջ կը գտնուինք սնանկացումի եզրին եւ միջոցը չունինք վճարելու ջուրի մեր պարտքերը», կ՚աւելցնէ տեղեկագիրը։
Երկրագունդը կապոյտ-կանաչ ովասիս մըն է՝ անջրպետի անսահման սեւ անապատին մէջ եւ ջուրի սահմանափակ աղբիւրներ ունի։ Այժմ երկրագունդի վրայ կան ջուրի նոյն այն աղբիւրները, որոնք գոյութիւն ունէին հոյամողէզներու ժամանակներուն, սակայն աշխարհի աւելի քան 6.7 միլիառ բնակչութիւնը պարտաւոր է օգտուիլ ջուրի նոյն քանակութենէն, որմէ կ՚օգտուէին Հռոմէական կայսրութեան ժամանակներու աշխարհի շուրջ 300 միլիոն բնակիչները։
Ջուրի գործածութիւնը շատ աւելի արագ կ՚աւելնայ, քան՝ բնակչութեան թիւը։ 20-րդ դարուն աշխարհի բնակչութեան թիւը քառապատկուեցաւ, սակայն անուշ ջուրի գործածութիւնը 9 անգամով բազմապատկուեցաւ։ Արդէն 2.8 միլիառ հոգի կը բնակի ջուրի ծանր տագնապի ենթակայ շրջաններու մէջ։ Բնակչութեան այս թիւը մինչեւ 2030 պիտի հասնի 3.9 միլիառի, ինչ որ պիտի կազմէ աշխարհի բնակչութեան աւելի քան կէսը։ Մինչ այդ, հակառակ բնակչութեան աճին, ջուրի տագնապի պատճառով պիտի կրճատուի աշխարհի հունձքին 30 առ հարիւրը, ինչ որ համազօր է Միացեալ Նահանգներու եւ Հնդկաստանի մէջ մշակուած ընդեղէնի ընդհանուր քանակին։
Չինաստանի 669 քաղաքներուն շուրջ 60 առ հարիւրը արդէն կը դիմագրաւէ ջուրի տագնապ։ Հսկայական Դեղին գետին բնական հոսքին միայն 10 առ հարիւրը մնացած է։ Գետը երբեմն նոյնիսկ չի հասնիր ծով։ Իսկ Հիմալայեան լեռներուն սառցադաշտերը, որոնք ջուրի հսկայական պահեստներ են եւ ջուր կը մատակարարեն Ասիոյ 2 միլիառ բնակչութեան, շատ աւելի արագ կը հալին ընդհանրական ջերմացումի սաստկացումին պատճառով։ Մինչ այդ՝ աղէտալի երաշտներ կը հարուածեն Աւստրալիան եւ Տեքսասը։
«Աշխարհի ջուրի բարգաւաճումի տեղեկագիր»ը, որ պատրաստուած է Յունեսքոյի հովանաւորութեան տակ գործող ՄԱԿ-ի 24 կազմակերպութիւններու կողմէ, կ՚աւելցնէ, թէ ջուրի տագնապը արդէն սկսած է սահմանափակել տնտեսական աճը Կալիֆոռնիոյ, Չինաստանի, Աւստրալիոյ, Հնդկաստանի եւ Ինդոնեզիոյ նման իրարմէ բոլորովին տարբեր շրջաններու մէջ։ Տեղեկագիրը պատրաստողները կը նախատեսեն ջուրի աղբիւրներու տիրութեան պատերազմներ՝ Միջին Արեւելքի, Հայիթիի, Շրի Լանքայի, Կոլոմբիայի եւ այլ երկիրներու տարածքին։
«Ջուրի համար պատերազմներ կրնան ծագիլ տարբեր տարողութիւններով,- կը զգուշացնէ տեղեկագիրը։- Կլիմայական փոփոխութեան պատճառով յառաջացած «ջուրի ցնցումներ» հաւանական է, որ սաստկացնեն ազգային եւ միջազգային ապահովութեան սպառնացող լուրջ վտանգներ»։

«ԱԶԴԱԿ»