Հայ-թուրքական յարաբերութիւնների վերաբերեալ լուրերի հոսք

[Tigris]

ԱԴՐԲԷՋԱՆ ԿԸ ՍՊԱՌՆԱՅ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՎԱՃԱՌՈՒՈՂ ԳԱԶԻ ԳԻՆԸ ԲԱՐՁՐԱՑՆԵԼ

Հակառակ անոր որ Թուրքիա միշտ կը յայտարարէ, թէ Հայաստանի հետ իր յարաբերութիւնները ի վնաս Ադրբէջանի պիտի չըլլան, բայց եւ այնպէս Ադրբէջան ընդվզած է։
Արդարեւ, Ադրբէջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւ հոկտեմբեր 10-ին կատարած իր յայտարարութեամբ համոզում յայտնեց, որ հայ-թրքական յարաբերութիւններու բարելաւումը կը սպառնայ Ադրբէջանը մինակ ձգել՝ Արցախի հակամարտութեան լուծման խնդիրին մէջ։ Ադրբէջանական մամլոյ հրապարակումներուն համաձայն, հակառակ թրքական իշխանաւորներու բազմաթիւ պնդումներուն, թէ հայ-թրքական յարաբերութիւններու բարելաւումը կապուած է Արցախի խնդիրի լուծման հետ, վրդոված Ալիեւ յայտնած է, որ իրադարձութիւններու ներկայ զարգացումը զիրենք չ՚ուրախացներ։
Ան խօսած է «Ադրբէջանի շահերը նկատի չառնող» Թուրքիոյ վաճառուող գազի գինը մէկ խորանորդ մետրի համար 120 դոլարէն բարձրացնելու 350 դոլարի։
«Ադրբէջան տարեկան 7 միլիառ խորանարդ մետր գազ կը վաճառէ Թուրքիոյ։ Այս կը նշանակէ, որ Ադրբէջան տարեկան մէկ միլիառ դոլար կը նուիրէ Թուրքիոյ, ներկայ իրադարձութիւններու լոյսին տակ։ Ինչո՞ւ Բաքու պէտք է շարունակէ այսպիսի նուէր մը ընել Անկարային»,- հարցուցած է Ալիեւ։

«Ազդակ»

[Tigris]

ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ԹՈՒՐՔԻԱ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄԻՆ ՇՈՒՐՋ ԹՐՔԱԿԱՆ ԵՒ ԱԴՐԲԷՋԱԿԱՆ ՀԱԿԱԶԴԵՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Թրքական «Today's Zaman» օրաթերթը կը հաղորդէ, որ Թուրքիոյ ընդդիմադիր կուսակցութիւնները սուր քննադատութեան ենթարկած են Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ արձանագրութիւններու ստորագրութիւնը։
Թուրքիոյ ընդդիմադիր Հանրապետական ժողովուրդի կուսակցութեան փոխնախագահ Օնուր Օյմեն նշած է, որ Ցիւրիխի մէջ ստորագրուած արձանագրութիւնները կը վկայեն, որ Թուրքիան Հայաստանի հանդէպ տարուող վերջին 17 տարուան արտաքին քաղաքականութեան մէջ մեծ ետդարձ մը կատարած է։
Ան ընդգծած է, որ Հայաստանի հետ յարաբերութիւններու բարելաւման գործընթացը կրնայ տեղի ունենալ միայն այն պարագային, երբ Հայաստանը դուրս բերէ իր զօրքերը Ադրբէջանի «գրաւեալ տարածքներէն», եւ շեշտած է, որ Թուրքիան արձանագրութիւնները կնքելով՝ միակողմանի զիջում կատարած է։
Արձանագրութիւններու ստորագրման մասին կոշտ քննադատութիւն կատարած է նաեւ Ազգայնական շարժում կուսակցութեան ղեկավար Դեւլեթ Բահչելին։ Ան 10 հոկտեմբերը Թուրքիոյ համար «սեւ օր» նկատած է եւ նշած, որ արձանագրութիւնները հիմնուած չէին փոխհամագործակցութեան հաւասար սկզբունքներու վրայ։
Բարօրութիւն կուսակցութեան ղեկավար Նուման Քուրթուլուշ արձանագրութիւններու ստորագրումը նկատեց «պատմական սխալ» մը։ «Արդարութիւն եւ բարգաւաճում կուսակցութեան «զերօ հարցեր քաղաքականութեան» ծածկոյթին տակ զիջողական կեցուածքը ո՛չ միայն կ՚ականահարէ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւնը, այլ նաեւ շուքի տակ կ՚առնէ Թուրքիոյ վարկը»։
Միւս կողմէ՝ Ադրբէջանի մէջ եւս անդրադարձ կատարուեցաւ Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններու ստորագրութեան։ Ադրբէջանցի քաղաքագէտ Վաֆա Գիւլիզադէն յայտնած է, որ Թուրքիան արձանագրութիւնները ստորագրած է Միացեալ Նահանգներու ճնշումին տակ։ Ըստ անոր, այդ քայլը Թուրքիոյ համար ստորնացուցիչ եղած է, սակայն կատարուած է շրջանին մէջ Ռուսիոյ դիրքերը թուլցնելու համար եւ Հայաստանը դուրս բերելու Մոսկուայի ազդեցութենէն։ «Ստորագրումէն անմիջապէս ետք Սերժ Սարգսեանը կանչեցին Մոսկուա, ուր պիտի քննարկուին արձանագրութիւններուն մանրամասնութիւնները, իսկ Ռուսիան պիտի վարէ իր խաղը»։
Գիւլիզատէ յայտնած է, որ Թուրքիան յոյս ունի Եւրոպական Միութեան անդամակցելու եւ այդ պատճառով ալ՝ անտեսելով Ադրբէջանի շահերը կը մերձենայ Հայաստանի հետ։
Ադրբէջանցի մէկ այլ քաղաքագէտ Զարդուշթ Ալիզադէ հակառակ մօտեցումը ունի. ան շրջանային առումով դրական կը գնահատէ փաստաթուղթը, ըսելով, որ համաձայնագիրը ձեռնտու է թէ՛ Հայաստանին, եւ թէ՛ Թուրքիոյ համար այն պատճառով, որ Անկարայի վրայէն կը վերցուի անիմաստ մեղադրանքը։ Բացի այդ, ըստ անոր, արձանագրութիւններու մէջ տողատակ կը գտնուի Լեռնային Ղարաբաղի կարգաւորումը, որովհետեւ ստորագրութեան ներկայ գտնուած են ԵԱՀԿ-ի Մինսքի խմբակի համանախագահ երկիրներու ներկայացուցիչները։
Փորձագէտ Ռասիմ Մուսաբեկովի կարծիքով, արձանագրութիւններու վաւերացումը դեռ երկար ժամանակով կը ձգձգուի, որովհետեւ Հայաստանի խորհրդարանը որոշ ուղղումներ կը մտցնէ փաստաթուղթին մէջ կամ ալ զուգահեռ այնպիսի յայտարարութիւն կ՚ընէ, որ անընդունելի կ՚ըլլայ Թուրքիոյ համար։

«Ազդակ»

[Tigris]

ԴԱՒՈՒԹՈՂԼՈՒ. «ԲՈԼՈՐ ՀՈՂԱՄԱՍԵՐՈՒՆ ԲՌՆԱԳՐԱՒՈՒՄԸ ՊԷՏՔ Է ՎԵՐՋ ԳՏՆԷ»

Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Ահմեթ Դաւութօղլու Ցիւրիխէն Անկարա վերադառնալէ ետք կիրակի օր հարցազրոյց մը տուաւ թրքական պետական «TRT» պատկերասփիւռի կայանին եւ յայտարարեց, որ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ արձանագրութիւններու ստորագրումը «շրջադարձային քայլ է»։
Ան շեշտեց, որ արձանագրութիւնները կ՚արտացոլացնեն Թուրքիոյ խաղաղ տեսլականը։ Խօսելով արձանագրութիւններու ստորագրութենէն առաջ ծագած տագնապին մասին՝ ան եղածը կոչեց «գործընթացին բնական մասը։ Տագնապը գործելակերպային հարց մըն էր»։ Ան նաեւ յայտնեց, որ տագնապը արարողութեան ընթացքին կատարուելիք արտայայտութիւններուն հետ որեւէ կապ չունի։
Դաւութողլու ըսաւ, որ Թուրքիոյ տեսանկիւնը համապարփակ խաղաղութիւնն է ու այդ մէկը կարելի պիտի ըլլայ եթէ բոլոր կողմերը հարցերուն անդրադառնան արդար ու հաւասար կերպով։ Ան ըսաւ, որ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ յարաբերութիւնները նոր հանգրուան մը մուտք գործած են եւ շեշտեց, որ այս նոր հանգրուանին մէջ Թուրքիոյ եւ Հայաստանի ժողովուրդները պիտի կարողանան զիրար աւելի ճշգրիտ կերպով հասկնալ։
Դաւութողլու ըսաւ, որ Արցախի տագնապի լուծումը կենսական է։ Թուրքիա տագնապի լուծման համար քայլերու դիմեց, ըսաւ ան եւ աւելցուց, թէ անկարելի է, որ Թուրքիա Ադրբէջանը առանձին ձգէ որեւէ պայմանի տակ։
Ան ըսաւ, որ արձանագրութիւնները պիտի դիւրացնեն Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ միջազգային բեմերու վրայ յաւելեալ գործակցութիւնը ու պիտի նպաստեն մեր ժողովուրդներուն մտքերուն մէջ նախապաշարեալ փոխադարձ ըմբռնումներու վերջ տալուն։
Դաւութօղլու ըսաւ, որ «մենք աղքատ դրացի մը չենք ուզեր։ Մեր դրացին պէտք է հարստանայ, սակայն պէտք է յարգանք ունենայ մէկ այլ դրացի երկրին իրաւունքներուն հանդէպ։ Բոլոր հողամասերուն բռնագրաւումը վերջ պէտք է գտնէ»։
Դաւութօղլու աւելցուց, որ «Հայաստան կը շահի՝ միայն Ադրբէջանի հետ իր յարաբերութիւնները բարելաւելով։ Եթէ ոչ այսօր, ապա վաղը բռնագրաւման վերջ կը տրուի»։
«Կարսի պայմանագիրն էր, որ սահմանները ճշդեց։ Այսպիսի համաձայնագիրներ իրենց օրինականութիւնը չեն կորսնցներ, նոյնիսկ եթէ կառավարութիւններ այլեւս գոյութիւն չունին։ Շաբաթ օր ստորագրուած արձանագրութիւնները ունին յօդուած մը, որ գոյութիւն ունեցող սահմաններու ճանաչման կ՚ակնարկէ։ Սահմաններու ճանաչման վերաբերեալ մտահոգութիւն չունինք», ըսաւ ան։
Խօսելով Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններու մասին՝ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարը նշեց, որ «Սփիւռքը պէտք չէ Հայաստանին ուղղութիւն տայ»։ Անոր համաձայն, պատմական յանձնախումբը կ՚օգնէ «արդար յիշողութիւն ստեղծելու»։
Ըստ Դաւութօղլուի, Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ յարաբերութիւններուն մէջ միջազգային հանրութեան կողմէ ոչ մէկ ճնշում եղած է։ «Միակ արտաքին ազդեցութիւնը եղած է Զուիցերիայէն, որ միջնորդ էր այս գործընթացին մէջ», յայտարարած է ան։

«Ազդակ»

[Tigris]

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՆԱԽԱԳԱՀՆԵՐՈՒՆ ՆԵՐԿԱՅՈՒԹԵԱՄԲ ՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ՝ ՆԱԵՒ ՖՈՒՏԲՈԼԻ ՄՐՑՈՒՄԻՆ
ԹՈՒՐՔԻԱ ԽՈՍՏԱՑԱԾԻՆ ՆՄԱՆ ԹՐՔԱԿԱՆ ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԵԱՄԲ ԸՆԴՈՒՆԵՑ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԱՏՈՒԻՐԱԿՈՒԹԻՒՆԸ

Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսեան երէկ Հայաստան-Թուրքիա ֆուտբոլի ազգային խումբերու մրցումը դիտելու համար կէսօրէ ետք ժամը 4։15-ին հասաւ Բուրսա։ Նախագահին կ՚ընկերակցէին արտաքին գործոց նախարար Էդուարդ Նալբանդեան, արտաքին գործոց փոխնախարարներ Արման Կիրակոսեան եւ Շաւարշ Քոչարեան, նախագահի աշխատակազմի եւ արտաքին գործոց նախարարութեան բարձրաստիճան այլ պաշտօնեաներ։
Մէկ միլիոն բնակչութիւն ունեցող Բուրսայի մէջ ներկայիս հայեր չկան, սակայն ան 18-րդ դարուն 90 հազար հայ բնակչութիւն ունեցած է։ Նոյնիսկ տեղւոյն կերպասներու գործարանը ղեկավարած են հայերը։ 1912-ին Բուրսա նահանգին մէջ բնակած են 82 հազար հայեր, որոնց 10 հազարը՝ նահանգի մայրաքաղաքին մէջ։ Պուրսայի մէջ հայկական յուշարձաններ բնականաբար գոյութիւն ունեցած են, սակայն չեն պահպանուած։ Բուրսա գտնուած ատեն թերեւս Հայաստանի նախագահին պարտականութիւնն է հարց տալ, թէ այդքան մեծ թիւով հայեր ու յատկանշական յուշարձաններ այսօր ինչո՞ւ գոյութիւն չունին... Հաւանաբար ասոր պատասխանն ալ պատմաբաններու յանձնաժողովին ձգուած է։
Մինչ այդ նախագահ Սարգսեանէն առաջ Բուրսա հասած էր Թուրքիոյ նախագահ Աբդուլլա Գիւլ։ Երկու նախագահներու ժամանման ընթացքին Բուրսայի օդակայանին մէջ ելք ու մուտքը արգիլուած էր։
Օդակայանին մէջ նախագահ Սարգսեանը դիմաւորող թրքական պատուիրակութիւնը կը գլխաւորէր Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Ահմեթ Դաւութօղլու։ Թրքական պատուիրակութեան մաս կը կազմէր նաեւ արտաքին գործոց փոխնախարար Իւնալ Չեւիքոզ, որ Հայաստան-Թուրքիա երկխօսութեան մէջ մեծ դեր ունեցած է։ Խումբ մը թուրք աշակերտներ նախագահ Սարգսեանի ծաղիկներ յանձնած են։ Թրքական պատուիրակութիւնը ողջունելէ ետք Հայաստանի նախագահը կանգ առած է Բուրսայէն ժողովրդային պարերու թրքական պարախումբի մը պարը դիտելու...
Թրքական «Հիւռիյէթ» օրաթերթը կը նշէ, որ Սարգսեան մեծ զգուշութեամբ քսան լրագրողներ ընտրած էր Հայաստանէն՝ իրեն ընկերակցելու համար. բնականաբար, անոնց մէջ չէր ներառած զինք ու իր վարչակարգը քննադատող լրատուամիջոցներէն լրագրողներ։
Հակառակ արտօնագիրի բացակայութեան եւ նիւթական դժուարութեանց 50 հայ լրագրողներ Բուրսա հասած են։ Աղբիւրներ «Հիւռիյէթ»ի յայտնած են, որ աշխարհի ականաւոր լրատուամիջոցներէն հայկական ծագումով լրագրողներ եւս ջանացած են իրենց երկիրներու մէջ գտնուող դեսպանատուներէն արտօնագիրներ ստանալ, սակայն թրքական ֆուտբոլի ֆեդերասիոնի հետ բարդութիւններու պատճառով անոնց փորձերը ձախողութեան մատնուած են։

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՆԱԽԱԳԱՀՆԵՐՈՒ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ
«Ալմիրա» պանդոկին մէջ Հայաստանի նախագահին այցելեց Թուրքիոյ նախագահ Աբդուլլա Գիւլ։ Անոնց միջեւ կայացած դռնփակ տեսակցութենէն ետք տեղի ունեցած է երկու կողմերու պաշտօնական պատուիրակութիւններու մասնակցութեամբ ընդարձակ հանդիպում մը, որ տեւած է 40 վայրկեան, սակայն լրագրողներուն մուտքը արգիլուած է։
Ըստ տեղեկութիւններուն, հանդիպումին ընթացքին քննարկուած են երկու երկիրներու յարաբերութիւններու կարգաւորման գործընթացի հետագայ զարգացումներուն առնչուող հարցեր։ Թուրքիոյ նախագահը իր պաշտօնակիցին յայտնած է, որ 21 հոկտեմբերին խորհրդարանին պիտի ներկայացուին 10 հոկտեմբերին երկու արտաքին գործոց նախարարներուն կողմէ ստորագրուած արձանագրութիւնները։
Հանդիպումէն ետք Հայաստանի նախագահն ու անոր գլխաւորած պատուիրակութիւնը եղած են Թուրքիոյ նախագահին ընթրիքի հիւրերը. անոնք հիւրասիրուած են թրքական շաքարապատ շագանակներով եւ այլ խորտիկներով։ Ապա անոնք ուղղուեցան մարզադաշտ՝ Հայաստան-Թուրքիա ֆուտբոլի խաղը դիտելու։
«Անադոլու» լրատու գործակալութեան համաձայն, հանդիպումէն ետք Գիւլ ըսած է, որ Հայաստանի հետ գործընթացը «չափազանց կարեւոր» զարգացում էր։ Ըստ թրքական գործակալութեան, ան նաեւ օգտագործած է հետեւեալ նախադասութիւնը. «Մենք չենք գրեր պատմութիւնը, մենք կը կերտենք զայն»։
Նշենք, որ մարզադաշտին մէջ դիւանագիտական անձնակազմի համար վերապահուած էր 150 աթոռ, լրատուամիջոցներու ներկայացուցիչներու համար՝ 400 աթոռ, թուրք համակիրներուն համար 3000 աթոռ, իսկ 18 հազար աթոռ հաշուող Բուրսայի մարզադաշտի մնացեալ աթոռները գրաւեցին ոստիկաններն ու թրքական բանակի սպայից վարժարանի աշակերտները։ ՖԻՖԱ-ի օրէնքին համաձայն, հայ համակիրներուն վերապահուած էր հազար աթոռ։
Բուրսայի մէջ երկու նախագահներու այցելութեան առիթով որդեգրուած են ապահովական խիստ միջոցառումներ։ 1500 ոստիկաններ ստանձնած են մարզադաշտի ապահովութեան հսկողութիւնը։ Երկու նախագահներու անվտանգութիւնը ապահովեցին 70 թիկնապահներ։

ԹՐՔԱԿԱՆ ՀԻՒՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ՝ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԱՏՈՒԻՐԱԿՈՒԹԵԱՆ
Նախանցեալ օր Թուրքիոյ վարչապետը յայտարարած էր, որ Հայաստանի նախագահն ու անոր ընկերակցող պատուիրակութիւնը Բուրսայի մէջ պիտի արժանանան թրքական ընդունելութեան։ Իրողութիւնն ալ այդպէս էր, որովհետեւ թրքական բարբարոս վարուելակերպը մէկ օրէն միւսը պիտի չփոխուէր։ Արդարեւ, երբ Հայաստանի լրատուամիջոցներու ներկայացուցիչները իրենց գտնուած վայրէն մարզադաշտ կ՚ուղղուէին անոնց հանրակառքը քարկոծուած էր։ Ապահովական ուժերը տեսած են տեղի ունեցածը, սակայն չեն փութացած կասեցնել անոնց։
Թէեւ Բուրսայի նահանգապետը քանի մը օր առաջ յայտարարեց, որ Ադրբէջանի դրօշները պիտի արգիլուին, սակայն աւելի ուշ ան յետս կոչեց իր որոշումը։ Բայց եւ այնպէս ՖԻՖԱ-ն թուրք համակիրներուն արգիլած է խաղին ընթացքին Ադրբէջանի դրօշակներ բարձրացնել։ Ֆուտբոլի Համաշխարհային միութիւնը սպառնացած է պատժամիջոցներու դիմել՝ եթէ իր այս որոշումը չգործադրուի։
Հակառակ այս բոլորին, հայ լրագրողները հաստատեցին, որ Բուրսայի փողոցները ողողուած էին Ադրբէջանի դրօշակներով, որոնք նաեւ երբեմն-երբեմն կ՚երեւէին դաշտին մէջ՝ ֆուտբոլի խաղին ընթացքին։ Ուրիշներ ադրբէջանական դրօշակներով կը վազէին դաշտին շուրջ եւ տարբեր տեսակի հեգնական արտայայտութիւններ կ՚ունենային։ Յատկանշական է, որ երէկ Բուրսայի մէջ Ադրբէջանի դրօշակները 20 դոլարի կը վաճառուէին...
Դաշտ մտնելու ընթացքին հայ լրագրողներուն որոշ նեղութիւն տալէ ետք անոնց արգիլուեցաւ եռագոյնը տանիլ իրենց հետ, ապահովական մարմիններու ներկայացուցիչները սպառնալիքներ ուղղած են հայ լրագրողներուն, նոյնիսկ անոնց հետ թեթեւ բախումներ ունեցած են։ Բայց եւ այնպէս հայ լրագրողները կրցած են իրենց հետ դաշտ տանիլ քանի մը եռագոյն, որոնց ծածանումը կրկին արգիլուեցաւ ոստիկաններուն կողմէ, հակառակ անոր որ հայ լրագրողները դիտել տուին, թէ ադրբէջանական դրօշակներ կան դաշտին մէջ եւ անոնք պէտք է արգիլուին։
Խաղէն առաջ արդէն մթնոլորտը բաւական լարուած էր դաշտին մէջ, իսկ երբ մարզիկները դաշտ ներկայացան եւ հնչեց Հայաստանի քայլերգը՝ համակիրները սուլեցին եւ կոպիտ արտայայտութիւններ ունեցան ու բացագանչութիւններ արձակեցին։ Հայ մարզիկները, որոնք Հայաստանի քայլերգը կ՚երգէին՝ լռեցին...

ՄԱՄԼՈՅ ԱՍՈՒԼԻՍ՝ ԽԱՂԻՆ ԸՆԹԱՑՔԻՆ
Հայաստան-Թուրքիա խաղին ընթացքին լրագրողները մամլոյ ասուլիսի հրաւիրուեցան Հայաստանի եւ Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարներուն կողմէ։ Հայկական պաշտօնական պատուիրակութեան ընկերակցած լրագրողները ստիպուած լքեցին մարզադաշտը։
Հայ լրագրողներուն համաձայն, այս մէկը թակարդ մըն էր՝ եռագոյնները հեռացնելու մարզադաշտէն, ինչպէս նաեւ հայ լրագրողներուն առիթ չտալու իրազեկ ըլլալու այն զարգացումներուն, որոնք տեղի պիտի ունենան խաղէն ետք...
Այս բոլորը հաւանաբար նուազագոյնն է, որ կարելի է ակնկալել Հայոց ցեղասպանութիւն գործած թալէաթներու ժառանգորդներէն, սակայն այս բոլորին պէտք է լաւապէս գիտակցին Հայաստանի նախագահն ու անոր ընկերակցող պաշտօնական պատուիրակութիւնը, որոնք իսկապէս թրքական ամէնէն կոպիտ ու անարգական վարուելակերպին «արժանացան», որպէսզի չմոռնան, թէ ո՛վ է թուրքը եւ ըստ այնմ յառաջիկայ քայլերու ձեռնարկեն...

«Ազդակ»

[Tigris]

Ի՞ՆՉ ԿԸ ԳՐԵՆ ԼԻԲԱՆԱՆԵԱՆ ՕՐԱԹԵՐԹԵՐԸ

ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ՝ ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅՈՒԹԵԱՆ ԿՈՂՄԷ ՀԱՅԱՍՏԱՆ-
ԹՈՒՐՔԻԱ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՄԵՐԺՈՒՄԻՆ

«Now Lebanon» կը գրէ, թէ Արշալոյս, Սուլթանա, Էլիզ եւ Մարի ոչ ոք ունին ներկայիս, մոխրագոյն մազերով կիները Բուրջ Համուդի ծերանոցը նստած կը յիշեն հին ժամանակները։
Սակայն նախորդ շաբաթ, կը գրէ կայքէջը, անոնք պատկերասփիւռէն հետեւեցան Թուրքիոյ եւ Հայաստանի ստորագրած արձանագրութիւններուն։ Արշալոյս նկատել կու տայ, որ շատ դժուար է հանդարտ մնալ տեղի ունեցածը տեսնելով, եւ անոր աչքերը կ՚արցունքոտին, Էլիզ լուռ կը դիտէ շուրջը, իսկ Մարի սովորականէն աւելի կը հառաչէ։
Բոլորը միաժամանակ կը խօսին 1915-ի ցեղասպանութեան մասին, կը պատմեն, թէ յղի կիներ ինչպէ՛ս բռնաբարուած եւ սպաննուած են թուրք զինուորներուն կողմէ, երիտասարդ աղջիկներ իրենք զիրենք Եփրատ գետը նետած են՝ վախնալով, որ թուրքին ձեռքը կ՚իյնան, տղամարդիկ մորթուած են, իսկ փոքր տղոց աչքերը փորուած են եւ այլն։
Էլիզ լաւապէս կը յիշէ իր մօրը կողմէ պատմուած ահաւոր պատմութիւնները։ «Անոնք սպաննեցին մեր ամբողջ ընտանիքը՝ շուրջ 50 հոգի, բոլորը միասին։ Անոնք Ադանայի մէջ համախմբուած էին տօնակատարութեան համար, սակայն թուրք զինուորները յարձակած եւ բոլորը մորթած են։ Մայրս այդ պահուն հոն չէր, ան միակ ողջ մնացողն էր, որ Լիբանան եկաւ», կը պատմէ ծեր կինը դողալով եւ կ՚աւելցնէ. «Մեծ թիւով ուրիշ հայեր մահացան սովէն, իսկ ճողոպրածները հասան Սուրիա»։
Ապա կայքէջը կը ներկայացնէ 10 հոկտեմբերին Հայաստանի եւ Թուրքիոյ ստորագրած արձանագրութիւնները եւ անոնց առնչուած մանրամասնութիւնները, ինչպէս նաեւ այս բոլորին առնչութեամբ սփիւռքահայութեան կեցուածքը։
«Now Lebanon»ի համաձայն, լիբանանահայութեան մեծամասնութիւնը կը մերժէ այս արձանագրութիւնները, մանաւանդ որ լիբանանահայերը այդ ցեղասպանութենէն ճողոպրածներ են, որոնք կը զգան ցաւը եւ պահանջատէր են։
Արշալոյս կ՚ըսէ, թէ թուրքերուն ըրածը աններելի է։ Հայաստանի կառավարութիւնը պէտք է լաւապէս գիտնայ այդ մէկը։ Նախագահը ֆուտբոլի խաղը դիտելու գնաց, ինչպէ՞ս կրնայ. ան պէտք է գիտնայ, թէ մենք որքա՛ն տառապած ենք, օտարութեան մէջ ծնանք եւ հոս ալ պիտի մահանանք։

«Ազդակ

[Tigris]

ԻՆՉ ԿԸ ԳՐԵՆ ՅՈՒՆԱԿԱՆ ԵՒ ՕՏԱՐ ԹԵՐԹԵՐԸ


Հետաքրքրական յօդուածներով եւ նշումներով անդրադարձ կատարած է յունական մամուլը հայ-թրքական փրոթոգոլներու ստորագրութեան:
Տեսնենք անոնցմէ քանի մը հատը։ «Ազդակ»

«ԷԹՆՈՍ»- Երեքշաբթի, 13 հոկտեմբերի իր թիւով, թերթը լոյս կընծայէ սուր քննադատութիւն կատարող յօդուած մը՝ «Կիպրոսն ալ նոր ...Հայաստան չդառնայ» խորագիրով: «Պէտք է դասեր քաղել Ցիւրիխի մէջ հայերուն վերապահուած վերաբերմունքէն, որպէսզի Յունաստան եւ Կիպրոս նոյն վիճակին չմատնուին, յատկապէս եթէ Խրիստոֆիաս-Թալէաթ բանակցութիւնները կիպրական հարցի վերաբերեալ համաձայնութեան մը յանգին» գրուած է յօդուածին մէջ: «Սարսուռներ պատճառող քաղաքական ճնշումներու պատճառով հայերուն պարտադրուեցաւ ստորագրել փրոթոգոլները՝ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման իրենց ազգային իրաւունքէն զրկելով ազգը», կը գրէ «Էթնոս»՝ յիշեցնելով թէ յիսուն տարի առաջ Կիպրոսի ղեկավար Մակարիոս արքեպիսկոպոսը նոյնանման վերաբերմունքի արժանացած էր, դարձեալ Ցիւրիխի մէջ, երբ ամերիկացիներու, անգլիացիներու եւ Կոնստանտինոս Կարամանլիսի ճնշումով կը պարտադրուէր ստորագրել «Ցիւրիխի դաւադիր համաձայնագիրը» (ինչպէս կը յիշուի երկրի քաղաքական պատմութեան մէջ),որ սկիզբը հանդիսացաւ Կիպրոսի դէմ գործադրուած բոլոր տեսակի ճնշումներուն, նոյնիսկ դիւրացուց թրքական ներխուժումը:
Գրութիւնը կամբողջանայ ստորագրութեան նախորդող երեքուկէս ժամուան ձգձգման ընթացքին կատարուած իրողութիւններու մանրամասնութիւններով եւ կփակուի՝ անդրադառնալով Ամերիկայի բուռն փափաքին՝ լուծուած տեսնել թուրք-հայկական տագնապը, քարիւղի եւ բնական կազի դէպի Արեւմուտք նորանոր ճամբաներ բանալու եւ Աֆղանիստանի մէջ ամերիկեան բանակը պարենաւորելու անհրաժեշտութեան նշումներով:

«ՄԱԿԵԴՈՆԻԱ», «ԹՕ ՎԻՄԱ», «ԱՆԳԵԼԻՈՓՈՐՈՍ» թերթերը լման էջ հրատարակած են՝ անդրադառնալով պրոտոկոլներու ստորագրութեան, մէջբերելով թրքական մամուլի հրապարակումներն ու մեկնաբանութիւնները, ինչպէս նաեւ՝ տեղեկութիւններ փոխանցելով երէկ տեղի ունեցած ֆուտբոլի մրցումէն:
«REPORTER.GR» կայքէջը եւս Մանոս Ռուսոսի ստորագրութեամբ գրութիւն մը հրատարակած է՝ «Հայկական պարտութիւնը Թուրքիայէն եւ Յունաստանի համար հետեւանքները» խորագիրով: Յօդուածագիրը դիտել կու տայ, թէ տուեալ հարցը առընչուած է Յունաստանի հետ, նկատի առնելով, որ Հայաստան աւանդաբար դաշնակից երկիր է, թէ՝ Երեւանի պարտութիւնը խոցելի կը դարձնէ նաեւ Աթէնքը՝ քաղաքական-դիւանագիտական գետնի վրայ: «Այս տուեալը պէտք է ուսումնասիրուի Յունաստանի արտաքին գործոց նախարարութեան կողմէ, որովհետեւ յատկանշական ձեւով կը ներկայացնէ ամերիկեան նպատակաուղղուածութիւնն ու գործելաձեւը, երբ ամերիկեան «արագութեամբ» անոնք կը փորձեն լուծել Թուրքիոյ ունեցած դժուարութիւնները», գրուած է յօդուածին մէջ: «Այնքան ատեն որ Յունաստանի ծովային սահմաններու խախտումներ կը կատարուին եւ կիպրական հարցը կը շարունակէ գոյութիւն ունենալ, Յունաստանի եւ Կիպրոսի իրաւունքները վտանգուած են՝ թուրք-ամերիկեան շահերու հետապնդման նախաձեռնութիւններէ: Յունաստան եւ Կիպրոս տկար դիւանագիտութիւն կրնան չունենալ Հայաստանի նման, այսուհանդերձ Եւրոպական Միութեան ո՞ր երկիրը կամ ո՞ր դաշնակիցը ոտքի պիտի կանգնի Աթէնքին թիկունք կանգնելով եւ վճռակամօրէն դիմադրելով ամերիկեան ճնշումներուն»:

«Ազդակ»

Տանգալախ
Ըստ Աճառեանի, տանգալախ բառը Պոլսոյ հայ գաւառաբարբառէն անցած է տաճերէնին: Ստուգաբանումը՝ տան գլուխ (բանաստեղծութեան)՝ հեգնական իմաստով. այլ խօսքով՝ ապուշ, ապիկար:
Արաբներն ալ ունին նմանօրիակ գաղափարով դարձուածք մը (նաեւ հեգնական)՝وجه السحّارة ուաջհ-ու սահհառա՝ սակառին երեսը: Չէ՞ որ ամենափայլուն ու ամէնահասուն պտուղը սակառին երեսը (վրան) կը դնեն:

Տիգրիս

[Tigris]

«ՀԱՅ-ԹՐՔԱԿԱՆ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ԵՒ ՂԱՐԱԲԱՂԵԱՆ ՏԱԳՆԱՊԻ ԼՈՒԾՈՒՄԸ ԻՐԱՐՈՒ ՇԱՂԿԱՊԵԼԸ ՇԱՏ ՍԽԱԼ Է»
Կ՚ԸՍԷ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՄԷՋ ՌՈՒՍԻՈՅ ԴԵՍՊԱՆԸ

Թուրքիոյ մէջ Ռուսիոյ դեսպան Վլադիմիր Իվանովսկի թրքական «Ռադիկալ» օրաթերթին հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին յայտարարած է. «Հայ-թրքական յարաբերութիւնները եւ ղարաբաղեան տագնապի լուծումը իրարու շաղկապելը շատ սխալ է»։ Դեսպանը նշած է, որ «Ռուսիա իսկապէս կ՚աջակցի հայ-թրքական յարաբերութիւններու կարգաւորման»։
Ռուսիոյ դեսպանը յայտարարած է, որ «նախորդ տարուան սեպտեմբերին Վրաստանի մէջ տեղի ունեցած յայտնի իրադարձութիւններէն ետք, երբ ես Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարութիւն այցելեցի, նկատեցի, որ շատ յարմար պահ է երկու երկիրներուն միջեւ յարաբերութիւնները կարգաւորելու համար»։ Ան միաժամանակ նշած է, որ Ռուսիա, ինչպէս Թուրքիան կը ձգտի կովկասեան շրջանի կայունութեան հաստատման։
Ռուս դեսպանին համաձայն, Ռուսիոյ յարաբերութիւնները թէ՛ Հայաստանի եւ թէ՛ Ադրբէջանի հետ շատ խոր եւ ամուր են։

Անդրադառնալով ղարաբաղեան տագնապի լուծման՝ Իվանովսկի նշած է, որ տուեալ հարցի լուծումը շատ կարեւոր եւ անհրաժեշտ է Ռուսիոյ համար, որովհետեւ «Կովկասի կայունութեան հաստատումը նաեւ կը բխի մեր շահերէն, որովհետեւ ատիկա դրական ազդեցութիւն կ՚ունենայ Ղազախստանի եւ Չեչենիոյ խնդիրներուն վրայ»։

«Ազդակ»

[Tigris]

ՀԱՅԱՍՏԱՆ-ԹՈՒՐՔԻԱ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ՀԱՐՑՈՎ
ՀԻՄՆԱՐԱՐ ԳԻՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԿԵԴՐՈՆԻ ՏՆՕՐԷՆԸ ԴԱՏ ԿԸ ՅԱՐՈՒՑԷ ՆԱԼԲԱՆԴԵԱՆԻ ԴԷՄ

Երէկ լրագրողներուն հետ ունեցած զրոյցին ընթացքին Հիմնարար գիտութիւններ կեդրոնի տնօրէն Սիմոն Կամսարական յայտնած է, որ ինք 18 սեպտեմբերին Հայաստանի արտաքին գործոց նախարար Էդուարդ Նալբանդեանի դէմ քրէական հայցով դիմած էր Հայաստանի գլխաւոր դատախազութիւն։
Ան նշած է, որ վերջինս պատասխանած է, որ իր հարցադրումները քաղաքական-վերլուծական բնոյթ ունին եւ անոնք իբրեւ քրէական հիմք չեն կրնար ծառայել։ Կամսարական հաստատած է, թէ ինք նոյն հայցով պիտի դիմէ դատարան յառաջիկայ շաբթուան ընթացքին։
Ըստ անոր, այս դիմումին պատճառը Հայաստան-Թուրքիա նախաստորագրուած արձանագրութիւններուն մէջ տեղ գտած անօրինականութիւններն են։ Ան դիտել տուած է, որ արձանագրութիւններու քննարկման առաջին երկու շաբաթը պէտք է յատկացուէր փաստաթուղթերու օրինականութեան հաստատման, ապա կատարուէր անոնց բովանդակային քննարկումը։
«Նախաստորագրուած արձանագրութիւններուն հայերէն գրութիւնները չեն համապատասխաներ անգլերէն տարբերակներուն», նշած է Կամսարական։ Ան նաեւ հարց տուած է, թէ արձանագրութիւններուն տակ ինչո՞ւ ստորագրութիւն չկայ, այլ պարզապէս գրուած է Հայաստանի Հանրապետութիւն։
«Գաղտնի բանակցութիւնները սկսած են 2007-ին, աւարտած 2009-ի օգոստոս 31-ին. այս գործընթացին համար մենք ունեցած ենք երկու նախագահ եւ երկու արտաքին գործոց նախարար, արդեօք ո՞վ ստորագրած է նախաստորագրուած արձանագրութիւններուն տակ», հարց տուած է Ս. Կամսարական։

«Ազդակ»

[Tigris]

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՄԻՋԵՒ ՄԻՋՆՈՐԴՈՒԹԻՒՆ ԿԱՏԱՐԵԼԸ ՍԽԱԼ ՄԸՆ ԷՐ»
ԿԸ ԳՐԷ ԶՈՒԻՑԵՐԻԱԿԱՆ ՕՐԱԹԵՐԹ ՄԸ

Զուիցերիական ամէնէն շատ ժողովրդականութիւն վայելող «Neue Züricher Zeitung,» օրաթերթը քննադատեց Հայաստանի եւ Թուրքիոյ յարաբերութիւններու բնականոնացման գործընթացին մէջ զուիցերիացի պաշտօնատարներու դերակատարութիւնը։
Զուիցերիական օրաթերթը երկրին վարչակազմը քննադատեց Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ միջնորդութիւն կատարել ընդունելուն համար։ Օրաթերթը կը գրէ, որ զուիցերիական վարչակազմը Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ միջնորդութիւն կատարեց եւ առնչակից կողմերը համոզեց դիւանագիտական յարաբերութիւն հաստատելու հարցով արձանագրութիւններ ստորագրելու։
«Neue Züricher Zeitung,» կը նշէ, որ Զուիցերիա պէտք չէր երկու երկիրներուն միջեւ միջնորդութիւն կատարեր, որովհետեւ Թուրքիա կը շարունակէ Հայոց ցեղասպանութեան իրողութիւնը ուրանալ։
Քննադատելով զուիցերիացի պաշտօնատարներու միջնորդութեան քաղաքականութիւնը՝ օրաթերթը կը գրէ, որ «եթէ եզրակացնենք, թէ Զուիցերիա եւ Միացեալ Նահանգներ ցեղասպանութեան հարցը այլեւս լուրջի չեն առներ, կա՛մ թերեւս ասիկա ըրին Թուրքիոյ սիրոյն, կա՛մ ալ թերեւս որովհետեւ պարզապէս անմիտներ են։ Ընդունելի է, որ դաշնակցային նախարարներ իրենց դիւանագիտական սխալ քայլերուն պատճառով վարկաբեկուին, սակայն կը թուի, թէ ո՛չ զուիցերիացի նախարարները, ո՛չ ալ ուրիշներ կը գիտակցին, թէ այս մարդիկը խելակորոյս են։ Թերեւս Կազաֆին ասիկա հասկցած է»։

«Ազդակ»

[Tigris]

ԹՈՒՐՔԻԱ ԵՒ ԶՈՒԻՑԵՐԻԱ ԲՆԱԿԱՆ ԳԱԶԻ ՓՈԽԱՆՑՄԱՆ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹԻՒՆ ՄԸ ԿՆՔԵՑԻՆ

«Անադոլու» լրատու գործակալութիւնը կը հաղորդէ, որ Թուրքիա եւ Զուիցերիա երէկ բնական կազի փոխանցման փոխըմբռնման համաձայնութիւն մը ստորագրած են։
Թուրքիոյ ուժանիւթի նախարար Թաներ Յըլդըզ եւ Զուիցերիոյ փոխադրամիջոցներու եւ ուժանիւթի նախարար Մորից Լեոյենբերգեր ստորագրած են փոխըմբռնման համապարփակ համաձայնութիւն մը, որ նաեւ կը ներառէ ուժանիւթի արտադրութեան, վերանորոգելի ուժանիւթի աղբիւրներու եւ ելեկտրականութեան ծիրերուն մէջ համագործակցութիւն։
Յըլդըզ յայտնեց, որ փոխըմբռնման համաձայնութիւնը պիտի նպաստէ երկու երկիրներուն միջեւ յարաբերութիւններու զարգացման։ Ան ըսաւ, թէ համաձայնութիւնը նաեւ կը ներառէ Թուրքիոյ եւ Զուիցերիոյ մէջ համալսարաններու եւ հետազօտութեան կեդրոններու միջեւ գործակցութիւն։

«Ազդակ»