Մայրի՛կ, մենք հա՞յ ենք
Բարի օր,
«Այսօրուայ դրութեամբ» շարանում գրածիս առնչւում է ներքեւի յօդուածը:
*-*-*
ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ՊՈԼՍԻ ԿԵՏԻԿՓԱՇԱ ԹԱՂԱՄԱՍԻ ՀԱՅ ԱՒԵՏԱՐԱՆԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՀՈՎԻՒ, ՎԵՐԱՊԱՏՈՒԵԼԻ ԳՐԻԳՈՐ ԱՂԱԲԱԼՕՂԼՈՒԻ ՀԵՏ
ՀԱՐՑՈՒՄ.- Վերապատուելի, խնդրում եմ պատմէք ձեր մասին, ե՞րբ եւ որտե՞ղ էք ծնուել...
ՊԱՏԱՍԽԱՆ.- Ծնած եմ 1957թ. Արաբկիր քաղաքը։
Հ.- Փաստօրէն, Եղեռնից չորս տասնամեակ անց Արաբկիրում դեռ հայե՞ր կային: Ինչպէ՞ս է փրկուել ձեր ընտանիքը:
Պ.- Միայն Արաբկիրին մէջ չէ, որ փրկուած հայեր կային: Այն ատենները կառավարութիւնը օրէնք հաներ է, թէ այն հայ ընտանիքները, ուր եզակի մասնագիտութեան վարպետներ կային, այդ ընտանիքները դուրս չհանեն: Դուռերու առջեւները նշաններ դրին, ըսին, որ այս մարդիկը պէտք չէ հանել: Մեր ընտանիքը այդպէս փրկուած է. մեր մէկ կողմը անասուններու բժիշկ է եղեր, միւս կողմը՝ շատ լաւ շինարար...
Մէկ մասն ալ կայ, որ ժողովուրդը սիրելով պահեր է: Ամէն քաղաքի մէջ այսպէս չեղաւ, սակայն քանի մը տեղեր պահուեցան:
Հիները կ՚ըսէին, որ Արաբկիրի 90 առ հարիւրը հայ են եղեր, բայց ջարդէն վերջ քիչ են մնացեր: Ես 1974թ. դուրս եկայ, 5-6 հայ ընտանիք կար, հիմա՝ մէկ ընտանիք:
Արաբկիր լիսէ չկար, ես Մալաթիա գացի՝ լիսէ սորվելու: Ես լաւ աշակերտ էի, բայց օր մը ուսուցիչը եկաւ եւ ըսաւ, թէ ինչպէս կ՚ըլլայ, որ գեաւուրը մուսուլմանէն աւելի նիշ առնէ, սկսաւ զարնել, ես ալ իրեն զարկի:
Մալաթիայի լիսէն աւարտեցի, վերջը Պոլիս եկայ, Պոլսոյ համալսարանը մտայ, ուսանեցայ լիսէի «Թուրքիայի պատմութեան ուսուցիչ» դասընթացը:
Կառավարութենէն գործ ուզեցի: Ինծի հետ աւարտողները աշխատանք գտան, սակայն ինծի ըսին, թէ տեղ չկայ, երեւի հայ էի, անոր համար տեղ չկար: Թերեւս կը մտածէին. ինչպէ՞ս հայը Թուրքիոյ պատմութիւն պիտի սորվեցնէ: Ստիպուած՝ ոսկերչութիւն սորվեցայ: 10 տարի ոսկերչութիւն ըրի, 1987թ.-ին սկսայ Աստծոյ գործին մէջ մտնել, մեծ փորձութենէն ետք որոշեցի Աստծուն ծառայել:
Հ.- Ի՞նչ փորձութիւն, կը պատմէ՞ք...
Պ.- Մենք ընտանիքով թունաւորուեցանք, 2 երեխաներս՝ 6 եւ 3 տարեկան, կորսնցուցի, ես ու կինս փրկուեցանք: Տունին մէջ ածուխ կը վառէինք, ածուխին գազը ներս տուեր է, միւս օրը, կէսօրէն վերջը, ամէնուս գտան մեր տունին մէջ, երեխաներս մեռած էին, զիս ու կինս հիւանդանոց տարին:
Հիմա երկու երեխայ ունիմ՝ 19 տարեկան աղջիկ եւ 16 տարեկան տղայ:
Այս կեանքը ինծի նուէր է, պէտք է Աստծուն ծառայեմ:
Արաբկիրի մէջ եկեղեցի չկար, հայկական դպրոց չկար, մէկը չկար, որ մեզի սորվեցնէր, գիտցնէր Յիսուսի մասին: Երբ թուրքերէն կարդացի Աւետարանը, Քրիստոսի զօրութիւնը տեսայ, Քրիստոսի միջոցով յաւիտենական կեանքը գիտցայ: Շատ հայեր կան, որ Քրիստոսի արիւնին զօրութիւնը չեն գիտեր:
Շատ նեղութիւններ քաշեր էի Անատոլիայի մէջ, մեզի գեաւուր կ՚ըսէին: Հիմա, ըսի, զօրաւոր զէնք կայ:
Ես հայերէն չէի գիտեր, 5 տարի եղաւ, որ այսչափ սորվեցայ: Արաբկիր մէկ բառ հայերէն կը խօսէինք, 2 բառ՝ թուրքերէն:
Ես Աւետարանը նոր կարդացած էի, մէկ անգամ Մեսրոպ սրբազանին ըսի, որ այս թիւին մէջ այսպէս գրուած է, ըսաւ. «Աւետարանականները այդպէս կը մտածեն, մենք՝ առաքելականներս, տարբեր կը մտածենք»: Գիտցայ, որ աւետարանականներ կան, գացի աւետարանականները գտայ Կետիկփաշա, տեսայ մարդիկ Սուրբ գիրք կը կարդան. ըսին՝ եկուր, նստէ, մենք ալ սերտողութիւն կ՚ընենք: Այդ օրէն սկսեցայ երթալ Կետիկփաշայի Հայ աւետարանական եկեղեցի:
Հ.- Ե՞րբ ձեռնադրուեցիք:
Պ.- Ես պատուելի ձեռնադրուեցայ 2002 թ.-ին:
Հ.- Վերապատուելի, քանի՞ հոգի է յաճախում ձեր եկեղեցին:
Պ.- Երբ ես գացի, 25 հոգի էր, հիմա, փառք Տիրոջը, ամառները 100 հոգի, ձմեռները 150 հոգի կը հաւաքուի: Ամէն ազգերէն կու գան: Մեր եկեղեցիին մէջ 4 լեզուով պաշտամունք կըլլայ, կիրակի օրերը՝ թուրքերէն, ռուսերէն, հայերէն, պարսկերէն: Ռուսերէն կ՚ընենք, որովհետեւ տարբեր ռուսախօս երկիրներէն եկածներ կան: Մոլդավիայէն եկածներու մէջ շատ են կակաուզները: Կակաուզները ծագումով թուրք են, բայց քրիստոնեայ են, Պոլիս են եկեր աշխատանք ճարելու համար:
Կէսօրէն վերջ ժամը երկուքին հայաստանցի հայերու համար պաշտամունք կ՚ընենք, մօտ 30 հոգի են:
Ժամը հինգին կու գան պարսիկները, որ իսլամ են, եւ կ՚ուզեն քրիստոնեայ դառնալ, կը մկրտենք, քրիստոնեայ կը դառնան, ուրիշ երկիրներ կ՚երթան: Սերտողութիւն կ՚ընեն: Պարսկաստան անոնք կը վախնան եկեղեցի երթալ:
Հ.- Իսկ Պոլսում կամ Թուրքիայի այլ քաղաքներում ուրիշ աւետարանական եկեղեցիներ կա՞ն:
Պ.- Պոլսոյ մէջ՝ 20, Անկարա՝ 5, Զմիւռնիա՝ 5, Ադանա՝ 2, Տիգրանակերտ, Մերսին, Սամսոն՝ մէկական թուրքական աւետարանական եկեղեցիներ կան: Մէջերնին շատ հրաշքներ կ՚ըլլան, հիւանդներ կը բուժուին, երազներ կը տեսնեն: Մէկ հոգի թուրք ռադիո բացեր է, թուրքերէն քարոզ կ՚ըլլայ, լսողներուն մեծամասնութիւնը իսլամ է:
Հ.- Իսկ Թուրքիայի խորքերից իսլամ հայեր գալի՞ս են ձեզ մօտ քրիստոնէութիւն ընդունելու:
Պ.- Գաւառներէն իսլամացած հայեր կու գան Պոլիս, մէկ մասը քրիստոնէութիւն կ՚ընդունի՝ ըսելով, որ մեր հայրերը վախէն իսլամ դարձեր են, հիմա ազատ ենք, քրիստոնեայ պիտի դառնանք, ուրիշներ կ՚ըսեն, որ վախէն չէ, որ իսլամ դարձած են, որովհետեւ իսլամը, ճիշդ ընդուներ են: Մէկ մասն ալ Անատոլիա կ՚ապրի, իսլամացած են, կ՚ըսեն՝ մեր գիւղը հայ է, միւս գիւղն ալ հայ է, մենք իրարու աղջիկ կու տանք, որ դուրսէն մարդ չմտնէ մեր մէջ, եթէ կռիւ ըլլայ, կ՚ըսեն՝ «գեաւուրի չոջուխ»: Մէկ մասը գիտէ, որ իրենք հայ են եղեր, բայց կը վախնան բարձրաձայն ըսել է, մանաւանդ եթէ պետական ծառայութեան մէջ են, կը վախնան, որ աշխատանքէն կը հանեն:
Հ.- Վերապատուելի, խնդրում եմ իսլամ հայերի հետ հանդիպումների մի քանի դէպք պատմէք:
Պ.- Արդուինի գիւղերէն մայրը եւ մօտ քսան տարեկան տղան եկեղեցի եկան, մայրը ըսաւ, որ տղայիս վրայ թուղթ գրեր են, կ՚ուզեմ, որ աղօթես: Այսպէս կ՚ըլլայ, թուրքերը երբեմն հայկական եկեղեցի կու գան թուղթ ու գիրի, իրենց հիւանդներու վրան աղօթելու համար: Այդ ժամանակ հայաստանցի քոյր մը ներս մտաւ, կարճ խօսեցանք, գնաց, այդ տղան ըսաւ.
- Խո՛ջա, դուն մեր լեզուն ուրկէ՞ գիտես:
- Այս լեզուն քու լեզո՞ւդ է,- հարցուցի ես:
- Այո՛, մեր գիւղի լեզուն է:
- Ուրեմն դո՞ւն ալ հայ ես,- ըսի ես:
- Ո՛չ,- ըսաւ,- հայ չեմ, այս մեր ծերերու լեզուն է:
- Զաւակս,- ըսի,- բոլոր գիւղերու մէջ թուրքերը թուրքերէն կը խօսին, ինչպէ՞ս է, որ ձեր գիւղի մէջ յատուկ լեզու կայ, ան ալ հայերէն:
Այդ ժամանակ տղան մայրիկին դարձաւ, հարցուց.
- Մայրի՛կ, մենք հա՞յ ենք:
Մայրը ըսաւ.
- Տղա՛ս, չիտեմ, բայց ադ մեր լեզուն է:
Պատկերասփիւռի վրայ հաղորդումներ կ՚ըլլան կրօնական նիւթերու շուրջ, երբեմն կը մասնակցիմ: Մէկը եկաւ, ըսաւ, որ քեզ տեսայ թիվիի վրայ, արիւնս քաշեց, իմ նախնիները հայ են եղեր, քրիստոնեայ: Ըսի՝ պէտք է քրիստոնեայ դառնաս, ըսաւ՝ ինչպէ՞ս դառնամ, պետական աշխատող եմ: Պատմեց, որ Խարբերդին մօտիկ երկու հայկական գիւղ կայ, բոլորը հայ են, հայերէն չիտեն, աղքատ են, Կ. Պոլիս չեն կրնար գալ եւ քրիստոնէութիւն ընդունիլ, իսկ հոն կը վախնան կրօնափոխուիլ:
Թուրքիան ինչո՞ւ այդպէս կը վախնայ եւ հայերու դէմ կռիւ կ՚ընէ, որովհետեւ գիտէ, որ կորսուած հայեր կան, կը վախնայ, որ այս մարդիկ կ՚արթննան:
Օր մը Ամերիկայէն եկած պատուելի Պերճ Ճամպազեանին Պոլիս, օդակայան պիտի ճամբայ դնէի, թաքսիի մէջ կը խօսէինք, շարժավարը հարցուց.
- Դուք հա՞յ էք:
Ես ալ ըսի.
- Դուն որտեղէ՞ն գիտցար, որ մեր լեզուն հայերէն է:
Ըսաւ.
- Ես ալ հայերէն կը խօսիմ:
Ըսի.
- Ուրեմն դո՞ւն ալ հայ ես:
Ըսաւ.
- Ո՛չ, ես հայ չեմ, ես համշէնցի եմ:
Ասանկ դէպքեր շատ եղած են, իմ ծանօթներս ալ շատ հանդիպած են իսլամ հայերու, մանաւանդ՝ համշենցի հայերու: Պոլսոյ մէջ համշէնցի շատ կայ, մէկ մասը կ՚ուզէ իր պատմութիւնը գիտնալ, բայց չիտեն ուրկէ կարդալ:
Մեջբերել
