Դու ի՞նչ կարող ես անել:
Յաճախ դատապարտում ենք նախորդ սերունդները, անցեալում պատահած դէպքերը վերլուծելիս, և պատմութեան դերակատարներին իրաւացի ու անիրաւ մեղադրում:
Նիկոլ Դոմանը գիտէր: Նա իր զուցակցին, Ռուբէնին ասաց՝ «Աշխարհը մի դանակ է, մենք դմակ, թուրք ն ու քուրդը, ռուսն ու անգլիացին, ամէն ոք մեր դմակից մի կտոր պիտի պոկէ, իսկ նա, ով չի կարող պոկել, գէթ մի անգամ իր դանակը պիտի փորձէ»:
Հրայր դժոխքը, -բուն անունով Արմենակ Ղազարեան,- տարօնցիների սիրելին, քաջ գիտէր հայութեան ուժը, ու դէմ էր մասնակի ապստամբութեան: Ժողովուրդը պէտք է պատրաստ լինի, ժամանակը յարմար պէտք է լինի, ապստամբութիւնը համընդհանուր պէտք է լինի, քանի որ հայութիւնը սփռուած է եւ ոչ ամէն տեղ զինուած ու ինքնապաշտպանութեան դիմելու կարող:
Սակայն, ամէն ինչ գիտենալով հանդերձ, դէպքերն ու իրադարձութիւնները քեզ բերում ու դնում են խաղի ճիշտ մէջը, խաղացող են սարքում քեզանից, անկախ քո կամքից:
Սիսի կաթողիկոսը համոզեց զեյթունցիներին զէնքերը վայր դնել, յանձնել, քանի որ իր հօտի մնացեալ մասը անզէն է ու հեշտ թիրախ: Հետեւանքը՝ զինեալն ու անզէնը զոհ դարձան նոյն դահճին:
Լինելիքը պիտի լինէր: Հանգամանքներ եղան ու լինելիքը աւելի խիստ ու դաժան պատահեցաւ:
Երեւանում է Էմիր Կոստուրիցան: Սերբ ազգի զաւակները, մակեդոնացիները, բուլղարները, յոյները, բուլղարների բանակում Անդրանիկն ու Նժդեհը, ուժեղ ջարդ տուին օսմանեան բանակին, իթթիհադական Թուրքիային, ու փախցրին Բալկաններից, այնտեղից, ուր դարեր շարունակ ապրել էր օսմանցին:
Կարդում եմ Յովհաննէս Թումանեանի սերբական ժողովրդական աւանդազրոյցների հայերէն վերարտադրումները: «Մարկոն վերացնում է ամուսնութեան հարկը», «Մարկոն խմում է Ռամազանին»: Մենք գիտենք Թումանեանի ազգամիջեան կապերը, նրան յարգում ու սիրում էին տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներ: Նա երբէք ազգայնամոլ չի եղել, ազգայնամոլական երկեր չի արարել: Գրել է, պարտադրաբար, եղելութիւնները, որովհետեւ դրանք ապրուած ու ապրուող ճշմարտութիւններ են եղել:
Սերբ ազգը, դարեր ապրած բացասական վերաբերմունքի հակադարձութիւնը տուեց հազար ինն հարիւր տասներկուքին: Եկան գաղթականներ, իրենց հետ բերելով այն ամէն ատելութիւնը, որ թափուած էր իրենց գլխին: Թուրքիայում ապրող մահմեդականները, իշխող վերնախաւը, եթէ մինչ այդ բարեացակամ են եղել, արդէն տեսնելով բալկանցի թուրք ու ոչ թուրք մահմեդական գաղթականների պատմածները, խստացան քրիստոնեաների հանդէպ, իսկ եթէ խիստ էին՝ աւելի խստացան:
Միամիտ մարդիկ, ընդհանրապէս ոչ հայերից, յաճախ հարցնում են, թէ ինչո՛ւ թուրքերը կոտորեցին այսքան հայ: Ամէնաճիշտ, հակիրճ ու ամփոփ պատասխանը կլինի «գողութիւն» բառը:
Այո՛, գողացան, վերջնական, որպէսզի չկրկնուի բալկաներում տեղի ունեցածը: Տէրը տակաւին կար, ու գողացուածին տիրանալու ձգտում ունէր: Տէրը վերացնել՝ վերատիրանալու հաւանականութիւնը վերացնել: Իսպառ վերացնել՝ վերացածի մշակոյթը, պատմութիւնը, հնավայրերը իւրացնել ու սեփականը համարել:
Աշխարհը կլոր է, ու գունդ, ու գլոբալիզացուած, համաշխարհայնացած, դեռ հնուց, ոչ մի շարժում, ոչ մի ակտ առանց ազդեցութեան չի անցել՝ Հայաստանի երկնակամարի վրայից:
Հիմա դու, ես, նա, ի՞նչ կարող ենք անել, ամէն օր մեզ սպառնացող ազերաթուրք ու թուրքին ի լուր, մենքզմեզ ու Հայրենիքը պաշտանելու համար: Պատմութեան դերակատար մեր նախնիքը դատապարտողներս, ձեզ եմ ասում, տա՞նք թշնամու ուզածը:
Մենք, եթէ հաւակնում ենք ասել, որ նրանցից աւելի խելացի ենք ու բանգէտ, ի՞նչ կարող ենք անել մի բուռ մնացած հայ հողի ու Հայաստանի համար:
Մի՞թէ պարզ չէ, տեսանելի չէ, որ փտածութիւնը, կաշառուածութիւնը, ընկերային անարդարութիւնը աւելի սուր կերպարանք է ստացել Հայաստանի Հանրապետութիւնում, թրքական շրջափակման պատճառով: Շրջափակումը շնորհ չէ, որ ասեմ՝ թրքական շրջափակման շնորհիւ:
Ո՞ր խելամիտը կարող է մերժել, որ բաց սահմաններով երկիրը աւելի աշխոյժ տնտեսութիւն չի ունենում:
Կրկնեմ՝ աւելի սուր է դառնում տնտեսական ճգնաժամը, միջոցների սղութիւնը, թրքական ոճրային շրջափակման, ամբարգոյի (էմբարգո գրե՞նք) պատճառով:
Էմիր Կոստուրիցան լաւ չի ճանաչում Հայաստանը: Սա իր խօսքն է: Մենք լաւ ճանաչում ենք Հարաւսլավիան, Սերբիան:
/-/-
Երեկ անհետաքրքիր բաներ պատահեցաւ Ամերիկեան կոնգրեսին մէջ: ԱՄՆ-Թուրքիա յարաբերութիւնները կը նմանին կռուարար զոյգի մը յարաբերութեան: Կինը սրտնեղելով հօրը տուն կ’երթայ, այրը քիչ մը կը զիջի, կինը կը մոռնայ վիրաւորանքը, ու յետ կը վերադառնայ ամուսնոյն:
Ես միշտ ձաղկած եմ այն չափազանցողները, որ ամէն ինչի մէջ մասոնիզմ ու սիոնիզմ կը տեսնեն:
Մեր դատը հայկականիզմով պէտք է շահինք: Այն յաղթանակը, որ ուրիշի ձեռքով կը կերտուի, ուրիշն ալ կը վայելէ: Այն հորը, որ ուրիշի պարանով կ’իջնենք, ուրիշի բարեխղճութեամբ կ’իջնենք: Բազմաչարչար հարցը կրկնեմ՝ մեզի «Սեւր» նուիրեցին, թղթի կտոր մը, մենք ի՞նչ կարեցանք անել:
Գրածներս կարդացողը, -նոյնիսկ ինքս,- պիտի մտածէ թէ հակառակ եմ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման համար ամերիկացի կոնգրեսականներու գործունէութեանը: Այդպէս չէ: Կատարուածը փաղաքշանք մըն է, քնքուշ հպում մը: Մեզի վերջնական հայանպաստ լուծումներ պէտք են:
«Դարերով ապրել ենք կողք կողքի»
ՀԱ՛:
Ես ալ կ’ըսեմ այդպէս, ինչպէս մակաբոյծը կը փարի մարմնին, որպէսզի սնանի անոր արեամբ: Կողք-կողքի, մինչեւ արիւն մատակարարողը, իր միտքը, ֆիզիկականն ու աշխատանքը նուիրաբերողը, անդրադառնայ իր ճորտութեան ու հաւասար մարդկային պայմաններ պահանջէ՝ մակաբոյծէն, որպէսզի մակաբոյծին հետ ապրի, դարձեալ կողք-կողքի:
Մակաբոյծը սովոր է արիւն ծծելու: Արիւն չտուող ճորտ պէտք չէ իրեն, մանաւանդ երբ այդ ճորտը հաւասար ապրուստի պայմաններ կը պահանջէ իրմէ: Ուստի՝ կը ջնջէ, մէջտեղէն կը վերցնէ:
Մեր թշնամիներուն մեծ թշնամիներ պէտք է գտնուին: Ինչպէս Չըրչիլը Գերմա նացիներուն ապահովեց Ստալինի թշնամութիւնը, կամ Ստալինին ապահովեց նացիներու թշնամութիւնը:
Այնքան մեծ ու վտանգաւոր, որ մեզի մոռնան:
Re. Մարդկութիւն՝ առանց սահմանի
Մեջբերել