Հայ-արաբական յարաբերութիւն
ՆԱԽԱԳԱՀ ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍԵԱՆԻ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ «AL WATAN» ԹԵՐԹԻՆՍերժ Սարգսեան - Մենք կարեւորում ենք Սիրիայի` Մերձաւոր Արեւելքի տարածաշրջանում կարեւոր դերակատարում ունեցող բարեկամ երկրի հետ յարաբերութիւնների ընդլայնումը: Հայ-սիրիական յարաբերութիւնները այսօր գտնւում են բարձր մակարդակի վրայ եւ արտացոլում են այն ջերմութիւնը, որ մեր ժողովուրդները փոխադարձաբար տածում են միմեանց հանդէպ: Շարունակւում են ակտիւ շփումները գրեթէ բոլոր ոլորտներում, պարբերական բնոյթ են կրում տարբեր փոխայցելութիւնները: Անցած տարի տեղի ունեցած այցը Սիրիայի նախագահի առաջին այցն էր անկախ Հայաստան, բայց դեռեւս 1980թ. Խորհրդային Հայաստան էր այցելել լուսահոգի Հաֆեզ ալ-Ասադը: Նշեմ միայն մեկ փաստ. մօտակայ ժամանակներս մեր մայրաքաղաքի ամենագեղատեսիլ վայրերից մեկում իր աւարտին կը հասցուի հայ-արաբական բարեկամութիւնը խորհրդանշող յուշարձանի կառուցումը, որը կատարւում է մի խումբ սիրիահայերի նախաձեռնութեամբ` Հայաստանի կառավարութեան ու Երեւանի քաղաքապետարանի աջակցութեամբ:
Իմ այս այցի ընթացքում էլ մի շարք համաձայնագրեր են ստորագրուելու: Մեր` կառավարութիւններիս պարտքն է ձեւաւորել բարենպաստ իրաւապայմանագրային դաշտ, որպէսզի մեր հասարակութիւնները, գիտնականները, գործարարները, երիտասարդները, մեր ճիւղային գերատեսչութիւնները կարողանան աւելի արդիւնաւետ շփուել միմեանց հետ:
Հարց - Հայաստանի եւ Սիրիայի ժողովուրդների բարեկամութիւնն արտացոլւում է երկու երկրների ղեկավարութեան գործունէութեան մեջ: Ինչպէ՞ս է պէտք տեղափոխել այդ դրական ներուժը տնտեսական եւ քաղաքական դաշտ:
Սերժ Սարգսեան - Երկկողմ համագործակցութեան վերաբերեալ ստորագրուած միջպետական տասնեակ փաստաթղթերն ու բարձր մակարդակի շփումներն ամուր հիմք են ստեղծել Երեւանի եւ Դամասկոսի միջեւ սերտ յարաբերութիւններ զարգացնելու համար։ Մենք տրամադրուած ենք շարունակելու աշխատանքները հայ-սիրիական քաղաքական, առեւտրատնտեսական, գիտակրթական, մշակութային եւ այլ բնագաւառներում համագործակցութիւնն էլ աւելի ամրապնդելու եւ խորացնելու ուղղութեամբ: Վստահ եմ, որ նոյնանման հաստատակամութիւն առկայ է նաեւ մեր սիրիացի գործընկերների մօտ: Ակտիւօրէն աշխատում է միջկառավարական յանձնաժողովը, որի հերթական նիստը տեղի կունենայ այս տարուայ ընթացքում: Լուրջ ծրագրեր կան ուժանիւթի, բնապահպանության, երկրաշարժագիտութեան, առողջապահութեան, մեծածախ շինարարութեան, գիւղատնտեսութեան, ոռոգման համակարգերի եւ այլ ոլորտներում: Վստահ եմ, որ հայ-սիրիական համագործակցութիւնը յաջողութեամբ շարունակելու է վերընթաց զարգացում ունենալ:
Հարց - Ձերդ Գերազանցութիւն, Հայաստանի Նախագահի Սիրիա կատարելիք պաշտոնական այցի ընթացքում Դուք նաեւ կգտնուէք Հալեպում եւ Դեյր Զորում: Ի՞նչ էք Դուք ուզում այդ կապակցութեամբ փոխանցել Սիրիայի եւ Հայաստանի քաղաքացիներին:
Սերժ Սարգսեան - Այսօր աշխարհում շատ են խօսում քաղաքակրթութիւնների երկխօսութեան, հանդուրժողականութեան մասին: Սիրիայում մեր երկու ժողովուրդների ներկայացուցիչներն առանց երկար քննարկումների գործնականում ստեղծեցին մահմեդականների եւ քրիստոնեաների համակեցության մի այնպիսի ներդաշնակ օրինակ, որը կարող է օրինակելի լինել աշխարհի` հանդուրժողականութեան բոլոր ջատագովների համար: Այս բարի ավանդոյթները մեր ժողովուրդների ընդհանուր հարստութիւնն են, դրանք պէտք է պահպանենք եւ փայփայենք:
Ես իմ բոլոր արտասահմանեան այցերի ժամանակ ձգտում եմ հանդիպել հայկական Սփիւռքի ներկայացուցիչներին: Պատմութեան դաժան քմահաճոյքով ձեւաւորուած այդ Սփիւռքը մի կարեւոր օղակ է, որ կապում է հայկական քաղաքակրթութիւնն աշխարհի այլ ժողովուրդների, հասարակութիւնների, պետութիւնների հետ: Այն, թէ ինչպէս են ընկալւում Սփիւռքի մեր հայրենակիցներն երկրներում, որոնց քաղաքացի են հանդիսանում, պայմանաւորում է, թե ինչպես կընկալուի Հայաստանը, հայ ժողովուրդն ընդհանրապէս:
Իհարկէ ես չէի կարող այցելել Սիրիա եւ չլինել հայկական Սփիւռքի պատմութեան մէջ առանձնայատուկ տեղ զբաղեցնող Հալեպում եւ Դեյր Զորում: Ես այցելելու եմ այդ շրջաններ` մեր ժողովրդի երախտագիտութիւնը յայտնելու մեր սիրիացի քոյրերին եւ եղբայրներին եւ ոգեւորելու մեր հայրենակիցներին` լինելու բարեկամ Սիրիայի արժանապատիւ եւ յարգված քաղաքացիներ:
Հարց - Ձերդ Գերազանցութիւն, ի՞նչ ազդեցութիւն կունենայ հայ-թուրքական յարաբերութիւնները կանոնաւորելու գործընթացի վրայ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման վերաբերեալ ԱՄՆ Կոնգրեսում քննարկւող բանաձեւի ընդունումը:
Սերժ Սարգսեան - Ինձ յաճախ հարցնում են, թէ ինչպէս պէտք է ներկայացնել Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ փաստերը, եւ արդեօք ճանաչելով ցեղասպանութիւնը` որեւէ երկիր չի՞ վնասի հայ-թուրքական յարաբերութիւնները կանոնաւորելու գործընթացին եւ ընդհանուր առմամբ Հարավային Կովկասի անվտանգութեանը: Ես պատասխանում եմ, որ կան բազմաթիւ երկրներ, որոնք այդ հարցում փաստերի ներկայացման կարիք չունեն, քանի որ այդ երկրները Հայոց ցեղասպանութեան վերաբերեալ ունեն սեփական հսկայական արխիւներ:
Ինչ վերաբերում է ցեղասպանութիւնը ճանաչելով անվտանգութեանը վնասելու մտավախութեանը, ապա դա նոյնն է, ինչ ընտրութիւն առաջարկել անվտանգութեան եւ արժէքային համակարգի միջեւ: Կարծում եմ, որ մեր տարածաշրջանում տեւական անվտանգութիւնը հնարաւոր է միայն, եթէ այն կառուցուած է խորապէս գիտակցուած արժէքային համակարգի վրայ: ԱՄՆ Կոնգրեսում քննարկուող բանաձեւն այդ երկրի ներքին գործն է, որին մենք չենք միջամտում, որքան էլ այն բարոյապէս կարեւոր համարենք:
Մենք չդարձրեցինք Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը նախապայման Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ բնականոն յարաբերութիւններ հաստատելու հարցում, քանի որ մեր սկզբունքային դիրքորոշումն է բարելաւել հայ-թուրքական յարաբերություններն առանց որեւէ նախապայմանի: Ճիշտ չեմ համարում փորձերը կապել այդ գործընթացն այլ երկրների կողմից Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման հետ: Մի բան ինձ համար ակնհայտ է` որքան երկար տեւի մեր յարաբերութիւնները կանոնաւորելու գործընթացը, այնքան կարող է աճել այդպիսի բանաձեւեր ընդունող պետութիւնների թիւը:
Հարց - Ձեր ելոյթներում Դուք յաճախ եք անդրադարձել Հայաստանի շրջափակման խնդիրներին` նշելով, որ այն սահմանափակում է Հայաստանի տնտեսութեան զարգացումը: Որն է թուրքական կողմի սահմանը փակ լինելու տնտեսական գինը Հայաստանի համար:
Սերժ Սարգսեան - Այն մեծ է, հաշւի առնելով թէ տարանցիկ ուղիների սակաւութիւնը, թէ դէպի Միջերկրական ծով Հայաստանից տանող երկաթգծի անգործութիւնը: Լինի դա արդիւնաբերութեան, առեւտրի, թե ծառայութիւնների մատակարարում` մեր պետութիւնների միջեւ առկայ է հսկայական չօգտագործւած ներուժ: Այդ սահմանի բաց լինելը կարող էր մեծ նշանակութիւն ունենալ նաեւ այլ երկրների, այդ թւում` Սիրիայի հետ Հայաստանի ապրանքաշրջանառութեան առումով:
Բայց կարծում եմ, որ այդ սահմանի փակ լինելու գինը շատ աւելի մեծ է քաղաքական հարթութեան մեջ: Շրջափակումը ոչ այլ ինչ է, քան ուժի կիրառման միջոցներից մեկը: Դա ոչ միայն վայել չէ 21-րդ դարում ապրող երկու հարեւան պետութիւններին, այլեւ հակասում է ՄԱԿ-ի կանոնադրութեանը, միջազգային իրաւունքի բազմաթիւ նորմերի: Թուրքիան աւելի ու աւելի շատ է փորձում դերակատարում ստանձնել տարածաշրջանում եւ միջազգային հարթակում: Նա հանդիսանում է ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհրդի եւ 20-ի խմբի անդամ, ձգտում է անդամակցել Եւրոպական Միութեանը: Այդ ամէնն անհամատեղելի է զարգացող տնտեսութիւն ունեցող հարեւան երկրի նկատմամբ միակողմանի տնտեսական պատժամիջոցներ գործադրելու հետ:
Հարց - Նախագահ Բաշար ալ-Ասադը մի շարք մայրաքաղաքներում, նաեւ` Երեւանում, խօսել է տարածաշրջանի երկրների միջեւ համագործակցութեան իր տեսլականի մասին` յատուկ նշելով Ռուսաստանը, Ադրբէջանը, Հայաստանը, Թուրքիան, Իրանը, ինչպէս նաեւ, բնականաբար, Սիրիան: Որո՞նք են Ձեր կարծիքով այդ տեսլականի իրագործմանը խոչընդոտող հանգամանքները: Ի՞նչ լուծումներ է կարելի գտնել դրան հասնելու համար:
Սերժ Սարգսեան - Ես միանգամայն ընդունում եմ իմ գործընկերոջ` Նախագահ Ասադի այդ ազնիւ տեսլականը: Նա հեռուն նայող քաղաքական գործիչ է, որը սիրում է իր երկիրը եւ սրտացաւ վերաբերմունք է ցուցաբերում իր հարեւանների ու բարեկամների հանդէպ: Հայաստանը մշտապէս հանդէս է եկել տարածաշրջանային համագործակցութեան օգտին: Մենք համարում ենք, որ առկայ խնդիրները լուծելու միակ ձեւը բանակցային սեղանի շուրջ դրանք քննարկելն ու դրանց համար լուծումներ գտնելն է: Երկրների միջեւ կարող են լինել հակասութիւններ եւ տարաձայնութիւններ, բայց համագործակցութիւնը դրանց հարթման լաւագոյն միջոցն է:
Մենք կողմ ենք դիմելու համագործակցութեան որոշակի քայլերի` յայտնաբերելով այն բնագաւառները, որոնք կարող են փոխադարձ հետաքրքրութիւն եւ շահագրգռութիւն առաջացնել: Միայն այդ ձեւով է հնարաւոր դանդաղ, բայց վստահօրէն ճանապարհ հարթել դէպի բարդ եւ մեծ հարցերի լուծումը:
Հարց - Ձերդ Գերազանցութիւն, իսկ ինչպէ՞ս է պաշտօնական Երեւանը գնահատում իրավիճակը Մերձավոր Արեւելքում: Ո՞րն է, ըստ Ձեզ, դէպի խաղաղութիւն եւ կայունութիւն տանող ճանապարհը:
Սերժ Սարգսեան - Հայաստանը մշտապէս ուշադիր է եղել բարեկամ արաբական երկրների եւ մասնաւորապէս` Սիրիայի դիրքորոշումների նկատմամբ: Հայաստանը կողմ է բոլոր հակասութիւնները խաղաղ բանակցութիւնների միջոցով կարգաւորելուն եւ մշտապէս դատապարտել է բոլոր բռնի գործողութիւնները, մարդու իրաւունքի խախտումները, քաղաքացիական բնակչութեանը հաւաքաբար պատժի ենթարկելու փորձերը, ահաբեկչութիւնը: Մենք պաշտպանում ենք Պաղեստինի ժողովրդի ինքնորոշման իրաւունքը` անկախ պետութիւն ստեղծելու միջոցով, ինչը երաշխաւորուած է ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհրդի բանաձեւերով:
Լիահոյս ենք, որ Մերձաւոր Արեւելքի բարդ խճանկարում ներգրաւեալ բոլոր կողմերը թէ պաղեստինա-իսրայէլական, թէ սիրիա-իսրայէլական ուղղութիւններով կգտնեն համապատասխան ներուժ բանակցութիւնների սեղանի շուրջ տարաձայնութիւնները քննարկելու ու հարթելու համար: Մարդկային հազարաւոր կեանքեր եւ քանի սերունդների խաղաղ ապրելու իրաւունքը խլած այս հակամարտութիւնը պէտք է կարգաւորուի:
Մենք այդ հարցում աւելի քան շահագրգիռ ենք: Նախեւառաջ, այս տարածաշրջանում բնակւում են մեր բազմաթիվ քոյրերն ու եղբայրները: Բոլոր երկրներում առկայ են ստուար հայկական գաղութներ, կրթական, մշակութային եւ հոգեւոր հաստատութիւններ: Դրանց թւում կարեւոր տեղ է զբաղեցնում Երուսաղէմում տեղակայուած Հայոց պատրիարքարանը, որն առանձնայատուկ նշանակութիւն ունի հայերիս` քրիստոնէութիւնն առաջինը պետական կրօն հռչակած ժողովրդի համար: Մեր անմիջական շահերից է բխում, որ վերականգնուի այդ սրբազան վայրին վայել խաղաղութիւնն ու վեհութիւնը:
Հարց - Դուք բազմիցս նշել էք, որ ԼՂ կարգաւորումը պէտք է յենի խաղաղ բանակցութիւնների միջոցով փոխադարձ զիջումների վրայ: Որո՞նք են այդ զիջումները Հայաստանի պարագայում:
Սերժ Սարգսեան - Ես միշտ նշել եմ, որ որեւէ հակամարտութեան կարգաւորման համար անհրաժեշտ է լուծում փնտրել դրանց դրդապատճառների, ոչ թէ հետեւանքների տիրոյթում: Այլապէս դա նոյնն է, ինչ հիւանդութիւնը բուժելու փոխարէն փորձել վերացնել դրա դրսեւորումները:
Արցախի ժողովուրդը տասնամեակների անարդարութիւնն ու ճնշումները փորձեց հանգուցալուծել իրաւական ճանապարհով` ԽՍՀՄ օրենսդրութեան եւ միջազգային իրաւունքի շրջանակներում: Դրան հակադրուեց բռնի ուժ, այդ ժողովուրդին բնաջնջելու փորձ: Սկսուեց տարիներ տեւած ծրագրուած ռազմական գործողութիւն Արցախի դեմ, օրական հարիւրավոր ռումբեր էին նետւում Ստեփանակերտի վրայ:
Ի պատասխան դրան Արցախի ժողովուրդը կարողացաւ համախմբուել եւ պաշտպանել իր Հայրենիքը, սրբավայրերը, կանանց, երեխաներին եւ ծերերին: Այդ անվտանգութիւնն ամրապնդելու համար ձեւավորուեց Ղարաբաղի շուրջ անվտանգության գօտի: Այդպէս յաճախ է լինում պատերազմների ժամանակ, բայց պատերազմը մեր նախընտրութիւնը չէր:
Ի հակառակ Ադրբէջանի պնդումներին այդ գօտին մեր կողմից ոչ բնակեցւում եւ ոչ էլ շահագործւում է: Երբ Արզախի ժողովուրդը ստանայ իր ինքնորոշման իրաւունքն իրագործելու իրական հնարաւորութիւն եւ ստեղծուեն անվտանգութեան եւ զարգացման գործնական մեխանիզմներ, հայկական կողմի փոխզիջում կարող է դիտուել Ղարաբաղի շուրջ գտնւող այդ շրջանների վերադարձն Ադրբէջանին` իհարկէ պահպանելով Լեռնային Ղարաբաղն ու Հայաստանը կապող միջանցքը: Ես բազմիցս յայտարարել եմ այդ մասին: Բայց «փոխզիջում» հասկացութեան մէջ առանցքային գաղափարը փոխադարձութիւնն է, եւ պէտք է գիտակցել, որ նման իրավիճակներում միակողմանի զիջումները միայն խորացնում են առկայ վտանգներն ու սպառնալիքները:
«Ազգ»
Մարտ 23, 2010
Մեջբերել
