Տոնը ճոխ ճաշկերույթի վերածելու մեր սովորույթն են քննադատում... (Հայլուր)

[HayQ]

Երեկվա (11 հունվարի, 2011) Հայլուրի թողարկման մի հատվածը նվիրված էր տոնը, մասնավորապես՝ Ամանորը, ճաշկերույթի վերածելու մեր` հայերիս սովորույթը, որին քննադատական գնահատական էին տալիս, մասնավորապես՝ ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը, երգչուհի Լիլիթ Պիպոյանը և «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի տնօրեն Աշոտ Բլեյանը:

Մինչ նրանց կարծիքը քննադատելը և/կամ մեր կարծիքն այդ երևույթի վերաբերյալ արտահայտելը, կխնդրեի դիտել Հայլուրի՝ վերը նշված թողարկման հետևյալ երկու հատվածները՝

Մաս 4 (Աղբյուր՝ YouTube)
4:53 - մինչև վերջ (7:01)

Մաս 5 (Աղբյուր՝ YouTube)
սկզբից (0:00) - 0:12


Մեջբերում Հրանուշ Խառատյանի խոսքերից՝

«Մեր զվարճանքի մշակույթը զգալի չափով կենտրոնացել է սեղանի շուրջը...»

Լիովին համամիտ եմ, իհարկե, այդ կարծիքի հետ, սակայն, եթե երևույթը քննարկենք, հիմք ընդունելով դրա բոլոր բացասական պատճառներն ու հետևանքները, ապա կսկսենք քննադատել այն տարբեր տեսանկյուններից: Հենց այդ իմաստով էլ ստեղծել եմ հետևյալ թեման:

Բայց մինչ դրան անցնելը կքննադատեի Հ. Խառատյանի հետևյալ արտահայտությունը՝

Մեջբերում Հրանուշ Խառատյանի խոսքերից՝

«Առատ և շատ ճոխ սեղանները ավելի բնորոշ են աղքատ և ոչ բարեկեցիկ հասարակությանը...»

Ի՞նչ է ուզում դրանով ասել Հ. Խառատյանն` ըստ ձեզ:

Այսպիսով կավարտեմ թեմայի բացման գրառումը՝ քննադատելով նաև վերը նշված անձանց զրույցի բարոյագիտական մակարդակը: Տեսանյութը նայելիս ինձ մոտ տպավորություն ստեղծվեց, որ երգչուհին և ազգագրագետը բանավեճի փոխարեն վիճաբանում էին և այնպես էին տրամադրված՝ թե՛ թեմայի բուն էությանը և թե՛ միմյանց նկատմամբ, կարծես՝ նրանք հենց այդ պահին կարևոր ինչ-որ փոփոխություն էին մտցնում ազգային գաղափարախոսության, հոգեբանության, մշակույթի և ավանդույթների մեջ: Գուցե և սխալվում եմ, բայց, ամեն դեպքում, համոզմունք մոտս առաջացավ, որ կարծիք չէին հայտնում կամ լուրջ առաջարկություններ չէին անում, այլ՝ ստիպում էին (ինձ համար այդպես էլ անհայտ մնաց, թե՝ ում) ընդունել իրենց համար բացարձակ ճիշտ հանդիսացող իրենց իսկ համոզմունք(ներ)ը:

[Tigris]

Բարի օր,
Այս պահին տեսանիւթ չեմ կարողանում նայել, հետեւաբար կարող եմ պատասխանել միայն մէջբերմանը:
Տ. Հրանոյշ Խառատեանի ասածի ճշմարտութեան բաժինը լոկ այն է, որ ընդանրապէս համեստ դասակարգի մարդիկ աւելի հակուած են պահել աւանդոյթը, ճոխ սեղանի շուրջ բոլորուելը: Իսկ աւելի ունեւորները՝ փնտրում եւ գտնում են զբաղմունքի, զուարճանքի եւ հաճոյքի այլ դրսեւորումներ:
Վերը ասածս չի կարելի վերագրել բոլորին. ընդհանրական տպաւորութիւն է պարզապէս:

[HayQ]

Բարի օր,
Այս պահին տեսանիւթ չեմ կարողանում նայել, հետեւաբար կարող եմ պատասխանել միայն մէջբերմանը:
Տ. Հրանոյշ Խառատեանի ասածի ճշմարտութեան բաժինը լոկ այն է, որ ընդանրապէս համեստ դասակարգի մարդիկ աւելի հակուած են պահել աւանդոյթը, ճոխ սեղանի շուրջ բոլորուելը: Իսկ աւելի ունեւորները՝ փնտրում եւ գտնում են զբաղմունքի, զուարճանքի եւ հաճոյքի այլ դրսեւորումներ:
Վերը ասածս չի կարելի վերագրել բոլորին. ընդհանրական տպաւորութիւն է պարզապէս:

Բայց եթե հայ հասարակությանը ընդհանուր գնահատական տանք (ես հիմա կխոսեմ Հր. Խառատյանի կողմից բերված բառերի հիման վրա, այն է՝ «աղքատ» և «ոչ բարեկեցիկ»), արդյո՛ք հայ հասարակությունը հարուստ է և բարեկեցիկ: Ի՞նչ է փոխում կամ փորձում փոխել ազգագրագետը: Բոլորս էլ ցանկանում ենք ունենալ հարուստ, բարեկեցիկ և համեստ հասարակություն: Բայց առաջարկություններ անելիս և կարծիք հայտնելիս հիմք պետք է ընդունել փաստացի իրականությունը և ոչ՝ «ամոթ ձեզ, ինչու՞ եք աղքատ և ոչ բարեկեցիկ» (իմ խոսքերն են՝ ածանցված Խառատյանի արտահայտությունից):

[HayQ]

Լավ, թույլ տվեք մի փոքր ավելի խորը դիտարկեմ Հր. Խառատյանի այդ արտահայտությունը:

Նախ և առաջ՝

ԱՔՍԻՈՄ
Հետևանքը որոշակի պայման(ներ)ի արդյունք է:

Համամիտ եմ, որ առատ և ճոխ սեղաններն ավելի բնորոշ են աղքատ և ոչ բարեկեցիկ հասարակությանը: Այժմ եկեք վերլուծենք այդ մոտեցումը կամ, գուցե և՝ փաստը:

ՊԱՅՄԱՆ:
Եթե հասարակությունը աղքատ է և ոչ բարեկեցիկ

ՀԵՏԵՎԱՆՔ:
Ուրեմն այդ հասարակությանը բնորոշ են առատ և ճոխ սեղանները:

Ես ինքս դեմ եմ առատ և ճոխ սեղաններին:

Այսինքն՝

ՊԱՅՄԱՆ:
Եթե հասարակությունը լինի հարուստ և բարեկեցիկ

ՀԵՏԵՎԱՆՔ:
Ուրեմն այդ հասարակությանը բնորոշ կլինեն «համեստ» սեղանները:

Հնարավո՞ր է արդյոք հակառակը, այն է՝ եթե սկսենք «համեստ» սեղանի շուրջ հավաքվել, ուրեմն կունենանք հարուստ և բարեկեցիկ հասարակություն: Ես համոզված եմ, որ հնարավոր չէ, քանզի, ինչպես ասացի, հետևանքը պայմանի արդյունքն է և ոչ՝ ընհակառակը: Իսկ Հր. Խառատյանը (քննարկման մյուս մասնակիցները՝ նույնպես) կարծես հենց դա էլ առաջարկում է, հաշվի առնելով, որ հե՛նց ինքը, մինչ առաջարկություն անելը, խնդրի պայմանի և հետևանքի մասին արտահայտվեց: Հենց այդ պատճառով էլ կարծիքս հայտնեցի, որ նրա ասածը ոչ այլ ինչ էր, քան՝ «ամո՛թ ձեզ, ինչու՞ եք աղքատ և ոչ բարեկեցիկ», այսինքն՝ հարց և ոչ՝ առաջարկ: Կամ, լավագույն դեպքում՝ «եկեք հավաքվենք համեստ սեղանների շուրջ. հետո՞ ինչ, որ աղքատ ենք և ոչ բարեկեցիկ»:

Ես, իհարկե, ազգագրագետ Խառատյանի հանդեպ ոչ մի անձնական խնդիր չունեմ. չեմ էլ ճանաչում նրան՝ որպես անձնավորություն, դեռ ավելին՝ շնորհակալ եմ նրան բոլոր իր կատարած գործերի համար, որի արդյունքում նա արժանացել է ազգագրագետ կոչմանը (դա կոչում է), բայց գտնում եմ, որ նման քննարկումներում ավելի ճիշտ կլինի կադրային փոփոխություններ անել՝ ավելի երիտասարդ և ժամանակակից մտածողներ ներգրավվել և նրանց առաջարկություններ անելու հնարավորություն ընձեռնել: Միայն («առողջ») երիտասարդությունը կկարողանա որևէ բան փոխել ազգային գաղափարախոսության մեջ:

Պետք է ավելի հեռանկարային մոտեցում ցուցաբերել առկա ազգային խնդիրներին: Դա իմ համոզմունքն է:

[Tigris]

Սեղանի ճոխութիւնը պատւի հարց է: Մարդկանց մեծամասնութեան համար ուրախանալու եւ տօնելու միակ ձեւն է ընտանիքով ու հարազատներով սեղանի շուրջ նստել, խօսել, երգել եւ մի քիչ պարել:
Միայն պիտի զգուշացնել, որ չզանցուի ուտելու եւ խմելու չափը:
Իսկ ժողովրդի հանդէպ յարգանքի մասին եթէ պիտի խօսենք, շատ խորունկ հարցերի մէջ «կը սուզուենք»՝ ժողովրդավարութիւնից մինչեւ ընտրական կաշառք ու դեռ շատ բաներ:

Թերեւս նա սրտցաւօրէն է խօսում: Չգիտեմ: Ես նրա ուրիշ ելոյթներին հանդիսատես եմ եղել եւ հայ մշակոյթի նուիրեալների հանդէպ յարգանք ունեմ: Կրնում եմ՝ տեսանիւթը չեմ տեսել:

Պապենական մի ասացուածք կայ. «Ինչի՞ց կաւելանայ. «ատամից» կամ աշխատանքից»:
Այո՛, մեր «համեստ», գաղթական եւ օրապահիկով ապրող արհեստաւոր նախահայրերը իմացել են բարեկեցիկ դառնալու բանաձեւը:

Իմ մտահոգութիւնը աւելի շատ առողջութեան է վերաբերում, քան, ասենք, նիւթականին:

[HayQ]

Սեղանի ճոխութիւնը պատւի հարց է: Մարդկանց մեծամասնութեան համար ուրախանալու եւ տօնելու միակ ձեւն է ընտանիքով ու հարազատներով սեղանի շուրջ նստել, խօսել, երգել եւ մի քիչ պարել:

Համամիտ չեմ. շատ մարդիկ կան, որ առանց ճոխ սեղաններ գցելու էլ միմյանց պատվել գիտեն և, ընդհակառակը՝ մարդիկ, որ ճոխ սեղանների շուրջ ուրախանալով հանդերձ, իրար պատվել չեն կարողանում և պատվել չգիտեն: Միայն սեղանով ու այդ սեղանի շուրջ նստելու ժամանակահատվածի ընթացքով չեն պատվում բարեկամներին, ընկերներին, հարազատներին և, առհասարակ՝ հյուրերին: Էլի թող պարեն, երգեն ու սեղանի շուրջ նստեն: Ի՞նչ պարտադիր է սեղանի ճոխության «ազգային մրցույթ» ստեղծել:

Միայն պիտի զգուշացնել, որ չզանցուի ուտելու եւ խմելու չափը:

Կարծում եմ՝ երգելու, պարելու և խոսելու չափն էլ հարկավոր է չանցնել, եթե խոսքը չափը չանցնելու մասին էր:

Իսկ ժողովրդի հանդէպ յարգանքի մասին եթէ պիտի խօսենք, շատ խորունկ հարցերի մէջ «կը սուզուենք»՝ ժողովրդավարութիւնից մինչեւ ընտրական կաշառք ու դեռ շատ բաներ:

Ցանկացած խնդրի հիմքում ընկած են պատճառներ, և բավականին նորմալ է անհրաժեշտության դեպքում այդ պատճառների մեջ զրույցով «սուզվելը», եթե խնդրին լուծում ենք փնտրում: Համամիտ չե՞ս ինձ հետ, Տիգրիս:

Թերեւս նա սրտցաւօրէն է խօսում: Չգիտեմ: Ես նրա ուրիշ ելոյթներին հանդիսատես եմ եղել եւ հայ մշակոյթի նուիրեալների հանդէպ յարգանք ունեմ: Կրնում եմ՝ տեսանիւթը չեմ տեսել:

Ես չեմ պնդել և չեմ կարող պնդել, որ նա սրտացավորեն չի խոսում, հարգելի Տիգրիս: Ես նույնիսկ շնորհակալություն հայտնեցի նրան՝ իր կատարած ազգանվեր աշխատանքի համար: Պարզապես ասացի, որ այս պարագայում նա առաջարկություն չի անում: Ես առաջարկություն չեմ տեսնում, մինչդեռ քննարկման նպատակը, փաստացի, առաջարկություններ անելն էր:

Պապենական մի ասացուածք կայ. «Ինչի՞ց կաւելանայ. «ատամից» կամ աշխատանքից»:
Այո՛, մեր «համեստ», գաղթական եւ օրապահիկով ապրող արհեստաւոր նախահայրերը իմացել են բարեկեցիկ դառնալու բանաձեւը:

Իմ մտահոգութիւնը աւելի շատ առողջութեան է վերաբերում, քան, ասենք, նիւթականին:

Հարգել նախահայրերին գրեթե բոլորս էլ սիրում և կարողանում ենք: Ես կցանկանայի առաջ նայել և հեռատեսորեն խորհել՝ միաժամանակ չմոռանալով անցյալը: Պահպանողական լինել չենք կարող բոլոր հարցերում. անհնար է, քանզի կյանքը, աշխարհը շարժվում է, զարգանում, փոխվում են նորմերը: Այ բարոյական և մարդկային արժեքների հարցում, համամիտ եմ, որ այնքան ենք դեգրադացվել (հետ գնացել. խոսքը ազգային ընդհանուր դեգրադացիային է վերաբերում), որ խնդրի լուծման համար մնացել է երեք տարբերակ՝

1) կամ մեր արհեստավոր նախահայրերին հիշել և փորձել նրանց ստեղծած արժեքները կրկին անգամ ստեղծել, որոնք (այդ արժեքները) փաստորեն չկան արդեն (հավաստում եմ՝ ելնելով այն փաստից, որ այդ արժեքները հիշում ենք՝ զգալու և նկատելու փոխարեն)
2) կամ նոր արժեքների մասին մտածել, որոնք կարելի է որոնել ներկա և մեզ հաջորդող սերունդների հոգեբանության մեջ
3) կամ երկու տարբերակների համադրությամբ

Երրորդ տարբերակի կողմնակիցն եմ ես, սակայն առավելությունն այնուամենայնիվ կտամ ներկա և հաջորդող սերունդների հոգեբանության մեջ որոնումներին:

Իսկ ինչ վերաբերում է նյութականին (ֆինանսականին), ապա՝ Հր. Խառատյանն ինքը նյութականի մասին խոսեց: Այդ կոնտեքստում աղքատ հասարակությունը հասարակության բարոյական աղքատությունը չէ: Բարոյական աղքատությունը հեռուստադիտողին կամ մամուլի միջոցով հասարակությանը մատչելի բնութագիր տալու համար գոյություն ունեն այլ բառեր և բառակապակցություններ՝ «անբարոյական», «նյութապաշտ», «սրիկա», «տականք» և այլն: Համոզված եմ, որ թե՛ Հր. Խառատյանը և թե՛՝ ես, աղքատ ասելով, ֆինանսական աղքատությունն ի նկատի ունեինք, քանզի տվյալ ձևակերպումը՝ «առատ և ճոխ սեղաններն ավելի բնորոշ են աղքատ և ոչ բարեկեցիկ հասարակությանը», հենց ֆինանսական աղքատությունն է դիտարկում:

[Tigris]

Ճոխ սեղանով հիւրը պատւելու երեւոյթը որպէս ընդունուած համոզում նշեցի: Իրողութիւնն եմ նշում եւ ոչ թէ սեփական մտածելակերպս:

Պատճառների մասին զրուցելու համամիտ եմ, քանի մեր ընկերն ես այլեւս եւ այսպէս թեմաներ ես բացում, կխօսենք:

Քննարկումներում, ընդհանրապէս, լուծումներ չեն առաջադրում: Այս մասին նկատել եմ ոչ միայն հայկական հեռուստաեթերում, այլեւ ուրիշ շատ լեզուներով սփռւող հաղորդումներում: Մարդիկ քաջաբար նշում են թերին, առանց լուծման մասին խօսելու: Սա՝ ընդհանրապէս:

Ես պահպանողական չեմ, նախահայրերը յիշեցի, միայն, ասացուածքի հնութիւնը ասելու:

Այնումենայնիւ, նախահայրերի արժէքները, այս պարագայում՝ խրատներն ու ասացուածքները ստեղծուել են որոշ պայմանների բերմամբ: Երբ նոյն պայմանները վերադառնան, նրանց փորձառութիւնը եւ արժէքները նորովի կարժեւորուեն:

Հասկանում եմ որ «աղքատ» ասելով նիւթապէս միջոցի սղութիւն ունեցողի մասին է խօսքը: Այո, ճիշտ է, ցուցամոլութեան պատճառով մարդիկ, այստեղ եւ այլուր, յաճախ պարտքերի տակ են մտնում, շարունակելով նաեւ կորցնում են տուն, տեղ եւ ապագայ:

Անշուշտ չենք կարող մեղադրել բնակչւութեան զգալի տոկոսը կազմողներին, այն բանի համար, որի հիմնական պատճառը իր ցուցամոլութիւնը չէ՝ յետսովետական Հայաստանում, ուր իշխում է իշխանութեան անհոգի «կառավարումը», ասենք:

[HayQ]

Կցանկանայի հետևյալի մասին փոքր-ինչ ավելի մանրամասն զրուցել քեզ հետ, Տիգրիս, և դեռ կզրուցենք, դեռ կհայտնեմ քեզ իմ կարծիքը հետևյալի մասին՝

Մեջբերում եմ՝

... Քննարկումներում, ընդհանրապէս, լուծումներ չեն առաջադրում: Այս մասին նկատել եմ ոչ միայն հայկական հեռուստաեթերում, այլեւ ուրիշ շատ լեզուներով սփռւող հաղորդումներում: Մարդիկ քաջաբար նշում են թերին, առանց լուծման մասին խօսելու: Սա՝ ընդհանրապէս: ...

Բայց մի որոշ ժամանակ կսպասեմ այլ մասնակիցների կարծիքներին նույնպես այս թեմայի վերաբերյալ, պարզապես, որպեսզի երկխոսություն չդառնա մեր զրույցը: Իսկ ես առայժմ կանցնեմ այլ թեմաների: Շատ հաճելի զրուցակից ես, Տիգրիս: Շնորհակալություն

[Tigris]

Կցանկանայի հետևյալի մասին փոքր-ինչ ավելի մանրամասն զրուցել քեզ հետ, Տիգրիս, և դեռ կզրուցենք, դեռ կհայտնեմ քեզ իմ կարծիքը հետևյալի մասին՝

Մեջբերում եմ՝


Բայց մի որոշ ժամանակ կսպասեմ այլ մասնակիցների կարծիքներին նույնպես այս թեմայի վերաբերյալ, պարզապես, որպեսզի երկխոսություն չդառնա մեր զրույցը: Իսկ ես առայժմ կանցնեմ այլ թեմաների: Շատ հաճելի զրուցակից ես, Տիգրիս: Շնորհակալություն

Եւ ժամացոյցին նայելով, անընդհատ ժամանակի սղութեան մասին յիշեցնելով՝ կշտապեցնեն զրուցակիցները:
Անընդհատ վայրէջք կատարող ձեան ելեկտրոնային փաթիլներով ամանորեայ հաղորդումների համար քննարկումները, որոնք նոր սկսեցին եթերով տալ, պիտի կարճ կապել:

[HayQ]

Եւ ժամացոյցին նայելով, անընդհատ ժամանակի սղութեան մասին յիշեցնելով՝ կշտապեցնեն զրուցակիցները:
Անընդհատ վայրէջք կատարող ձեան ելեկտրոնային փաթիլներով ամանորեայ հաղորդումների համար քննարկումները, որոնք նոր սկսեցին եթերով տալ, պիտի կարճ կապել:

Հիմա նույն բանը կխնդրեմ քեզ ևս մեկ անգամ այլ կերպ ձևակերպել, եթե հոգ չէ, քանզի քեզ չհասկացա: Իմ ներողամտությունը: