«Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջո՜ւր...»
ԳՆԱՀԱՏԱՆՔԻ ԱՐԺԱՆԻ ՀԱՏՈՐ ՄԸ`
«ԱՂԲԱՐԻ՜Կ, ԱՓԻԿ ՄԸ ՋՈ՜ՒՐ...»Ո՞ւր զետեղել արձակագիր Գէորգ Ճ. Աբէլեանի «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջուր...» խորագրեալ հաստափոր հատորը (459 էջ), որ իր յուշագրական, փաստագրական եւ պատմական ենթահողին զսպանակներէն թեւաւորուելով՝ նահատակ ցեղին արեան փոթորկումները, գրութիւն առ գրութիւն ահագնացող ողբերգութեան անպարագրկելի դժոխքը, իրենց «ցկեանս նահատակութիւն»ը ապրող ակամայ օտարացած զոհերուն ամէնօրեայ խաչելութիւնը լայն կը սփռէ սպիտակ էջին վրայ, կը նուաճէ հեղինակին ստեղծագործական լուծումներով, յուզաշխարհային անդրադարձներով եւ յանձնառու գրագէտի գաղափարապաշտ յաւելումներով իբրեւ մէկ ու ներդաշնակ ամբողջութիւն դառնալու գրական արդար փառասիրութիւնը եւ ընթերցողին կը ներկայանայ որպէս յուշափաստագրական, բայց միեւնոյն ատեն էապէս գրական երկ։ Հաւանաբար դժուար է տալ վերջնական պատասխանը հարցումին։ Անոր համար մանաւանդ, որ վերոնշեալ բոլոր կաղապարներուն մէջ ամփոփուելով հանդերձ, այս ծրագրային երկը կը քանդէ իր կաղապարները եւ ինքզինք կատարելագործող գիրին ներքին զօրութեամբ կը բացուի ստեղծագործական իրագործում մը դառնալու գեղարուեստական ոլորտներուն։ Նոյնիսկ կ՚ազատագրուի գրութիւններուն առարկայական կշիռ ու զօրութիւն պարգեւող լուսանկարներուն բացայայտ ու ներզօր ներկայութենէն եւ գրութեան ու լուսանկարին միջեւ զարգացող լռելեայն երկխօսութիւնը կը զետեղէ բազմակողմանի յարաբերութեանց լայն շրջանակին մէջ։
Յատուկ եւ խոր ընթերցման արժանի ուշագրաւ պարագայ մըն է ասիկա, որ «Ցկեանս նահատակութիւն» շարքին երկրորդ հատորը հանդիսացող «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջո՜ւր...»ը կը տանի մինչեւ հեռու ժամանակներ, մինչեւ 1908-ի Ադանայի Աղէտ եւ Մեծ Եղեռնին յաջորդած սրտաճմլիկ տարիներ։ Կը յաջորդէ արձագանգը՝ նահատակներուն անպատմելի տրամը եւ ճողոպրած խլեակներուն նոյնքան անասելի Գողգոթայի ճանապարհիին ահաւորութիւնը գիրերու մէջ բանտարկած այլանուն զոհ-զոհաբերներու վկայագրութիւններուն խորագիրները իրարու կողքին տեղ կը գրաւեն եւ կը կազմեն մէկ ու անբաժանելի ամբողջութիւն։ Զապէլ Եսայեան ու Սուրէն Պարթեւեան, Արշակուհի Թէոդիկ ու Յովհաննէս Թէրզեան, Արամ Հայկազ ու Սմբատ Փանոսեան, Արմէն Անոյշ ու Անդրանիկ Ծառուկեան եւ նոյն ազնիւ նպատակին իրենց գրիչն ու ստեղծագործական ողջ կարողականութիւնը նուիրաբերած արաբ եւ օտար բազմանուն արձակագիրներ կը կանգնին կողք-կողքի՝ իբրեւ հայ ցեղին նահատակութիւնն ու հրաշափառ յարութիւնը պատարագած ազնուարիւն գրագէտներ, իսկ իրենց կողքին՝ միաբան ուխտին նորագոյն սպասարկուն, որ պարզապէս կը կոչուի Գէորգ Ճ. Աբէլեան։
Վերադառնալով Գէորգ Ճ. Աբէլեանի տարի մը առաջ լոյս տեսած «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջո՜ւր...» հատորին, առաջին հերթին պէտք է նշել, որ գիրքը կը բաղկանայ երկու մասէ։ Առաջին գլուխի տասնինը պատումները, որ վերյուշի ալիքներով կը պատկերեն ոդիսականը Հայկական Ցեղասպանութեան դժոխային լաբիւրինթոսէն ճողոպրած, իրենց հարազատներուն խողխողումը իրենց մորթին վրայ եւ հոգիին խորը ապրած որբերու, շղթայի մը օղակներուն պէս իրարու ագուցուելով՝ կը կազմեն մէկ անաւարտ վէպը քսաներորդ դարու առաջին ցեղասպանութեան։ Ճիշդ պիտի ըլլար ըսել՝ նախաբանը Հայասպանութեան, որովհետեւ Տէր-Զօրի անապատի աւազներուն լռութիւնը հրդեհած հայու իւրաքանչիւր կաթիլ արիւն վէպ մըն է ինքն իր մէջ, նոյնիսկ վէպէ վեր աշխարհ մը, որուն պեղումն ու ստեղծագործական վերակառուցումը ենթակայ հեղինակէն կը պահանջէ հսկայական ու գերմարդկային ճիգ։
«Տեղեկագիր հայոց մեծաց, նիւթ. հայոց սփիւռքի ցեղախումբը» ընդհանուր վերնագրով ներկայացող երկրորդ մասի չորս վկայութիւնները կը պատկերացնեն կենդանի նահատակութիւնը քրտացած ցեղախումբի մը կոտորակներուն, որոնք հակառակ կրօնափոխ դառնալու պարտադրանքին, իրենց արեան պորտակապով կապուած կը մնան իրենց արմատներուն, իրենց երակներուն մէջ կը կրեն հայու արիւն ու գիտակցութիւն, կարօտ ու ցաւ եւ, իբրեւ երկփեղկուած կենդանի նահատակներ՝ կը տարուբերին իրենց էութեան փոթորկալի ծովուն հայկական ու քրտական զոյգ ափերուն միջեւ։ Ասոնք պարզապէս քանի մը նմոյշ են։ Տասնեակ հազարաւորներ դատապարտուած են նոյն դաժան ճակատագիրին, Ճեզիրէի ողջ տարածքին։ Ու նոյնքան՝ վերապրելու «բախտ»ով ու տառապանքով տուայտող արաբացած հայորդիներու տոկոսներ՝ Ռագգայէն մինչեւ Տէր-Զօր եւ սուրիական անապատի մութ ու խուլ գիւղեր։
Ովկիանոսի կաթիլ մը ջուրին տարալուծումը բաւ է՝ ովկիանոսին ծով-ծով ջուրերուն բովանդակութեան մասին ամբողջական գաղափար մը կազմելու համար։ Գէորգ Ճ. Աբէլեանի «Ցկեանս նահատակութիւն» երկի զոյգ հատորներով հրամցուած իւրաքանչիւր «կաթիլ», փաստօրէն, ովկիանոս մը տառապանք, դժոխք ու նահատակութիւն, բայց եւ արեան կանչ ու գոյատեւելու վճռականութիւն կ՚ադամանդացնէ իր մէջ։
Հոգեկան ծով վիճակներու, ներքին ծաւալող կռիւներու, առասպելական խիզախումներու եւ ակամայ պարտութիւններու, բայց եւ մոխիրէն հրաթեւ յարութիւն առնելու հայկական վճռականութեան հրաշալի դասերու մէկ բաց գիրքն է Գէորգ Ճ. Աբէլեանի նորերս լոյս տեսած «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջո՜ւր...»ը։ Ապրող եւ ապրում ու հաւատք փոխանցող պինդ հերոսներով, սրտառուչ դրուագներով ու կիզիչ աշխարհով հարուստ հայկական էանկար մըն է հեղինակին այս գիրքը, ուր Գէորգ Ճ. Աբէլեան արձակագիրին պատմելու, նկարագրելու, կացութիւնները որսալու եւ հոգեվիճակները խտացնելու կուռ, հեզասահ, առինքնող ոճը կ՚արձանագրէ պայծառ փայլատակումներ եւ «Աղբարի՜կ, ափիկ մը ջո՜ւր...»ին կ՚ապահովէ յուզումով, գերլարուած մասնակցութեամբ եւ մէկ շունչով կարդացուելու բախտն ու պատիւը։
Մեջբերել