Մարդու ես-ը և անգիտակցականը

[Philosopher]

Հոգեբանության հիմնարար խնդիրներից մեկը մարդու հոգու և անգիտակցականի հարաբերությունն է: Հոգեվերլուծական փիլիսոփայության օգնությամբ մարդու առաջ բացվեց իր անհատականության ու հոգեբանության մի վիթխարի ոլորտ` ենթագիտակցականն ու անգիտակցականը, որը ոչ միայն ահռելի ազդեցություն ունի մարդու նրա կենսագործունեության վրա, այլև նրա անհատականության հիմքն է, մարդու մեջ իր անհատականցումը գտած տոտալ, անընդգրկելի համակարգը: Անգիտակցականի բացահայտումը, սակայն, նաև վատատեսական երանգներ մտցրեց 20-րդ դարի մարդկային գիտակցության մեջ: Մարդը իրենց բացահայտեց որպես անգիտակցականի սոսկական ֆրագմենտ, ժամանակավոր դրսևորում, որը անգիտակցականի տոտալ ընթացքի մեջ նորից ու նորից ձուլվում է անգիտականին ու կորչում նրա մեջ: Եվ այս առումով, հոգեվերլուծությունը ցույց տվեց, որ մարդու անհատականությունը նաև պայքար է անգիտակցականի, կոլեկտիվ, ռասսայական և ազգային անգիտակցականի դեմ:
Քննարկենք. այս պայքարը մեզ բնորոշ է, թե` ոչ, զգու՞մ ենք արդյոք մենք այդ պայքարը, ինչպե՞ս ենք պայքարում ինքներս:

[ivy]

Ես այդ պայքարն ավելի շուտ կանվանեի ոչ թե պայքար անգիտակցականի դեմ, այլ պայքար անգիտակցականի ու գիտակցության միջև:

Եթե հավատանք հոգեվերլուծողներին, ապա մենք ունենք Իդ,Էգո և Սուպերէգո:
Իդը մեր անգիտակցականն է՝ իր մեջ ներառած բնազդները, առաջնային ցանկություններն ու մղումները, լիբիդոն:
Սուպերէգոն մեր բարոյականությունն է, մեր խիղճը՝ կազմավորված սոցիալական նորմերի, արժեքների, վարքի ընդունելի ձևերի ազդեցության ներքո:
Իդն ու Սուպերէգոն, ինչպես կարելի է ենթադրել, մշտապես պայքարի մեջ են...
Իսկ Էգոն մեր գործող ես–ն է, որը միջնորդում է Իդի ու Սուպերէգոյի միջև՝ փորձելով մեղմել նրանց պայքարը ու գալ որևէ կոմպրոմիսի:

Ինչպե՞ս ենք զգում այդ պայքարը: Երբ ուզում ենք առաջնորդվել մեր առաջնային պահանջներով, լիբիդոյով կամ ագրեսիվ մղումներով, իսկ մեր բարոյականությունը կամ խիղճը ասում է՝ չանես, ու մեր խեղճ էգոն էլ մոլորված չգիտի, թե որ մեկին լսի, հենց այդ ժամանակ էլ զգում ենք այդ պայքարը:

Այդ պայքարից մշտապես հոգնած մեր հոգեկանը իհարկե չէր կարող չգտնել պաշտպանության որևէ ձև, չէ՞ որ երբ հոգիդ երկու կողմից անընդհատ բզկտվում է, պիտի մի ճար անես, որ հանգիստ ապրես: Եվ այդ ճարը պաշտպանական մեխանիզմներն են, որոնք մեկ խաբում են Իդին, մեկ Սուպերէգոյին, որպեսզի կռիվ չլինի:

Օրինակ՝ շատ տարածված պաշտպանակն մեխանիզմ է դրդապատճառի տեղափոխումը. պատկերացնենք երիտասարդ ամուսնացած տղամարդ, որը վերջերս սկսել է հաճախ գնալ գրադարան, և իր համար ընդունելի բացատրությունն այն է, որ ինքը հետաքրքրվում է համաշխարհային գրականությամբ: Տեսնու՞մ եք՝ ինչպիսի լավ դրդապատճառ է, որի դեմ Սուպերէգոն ոչինչ ունենալ չի կարող, իսկ իրականում իրեն գրավում է գրադարանում աշխատող սիրունիկ մի աղջիկ, ինչն իհարկե Իդի լիբիդոյական խաղերի արդյունքն է... Բայց հոգեկանը իր համար ընտրել է պաշտպանության միջոց, քանի որ չի ուզում բզկտվել Սուպերէգոյի կողմից, և ինքն իրեն հավատացրել է, որ գնում է գրադարան գրքերի համար, ի դեպ այնպես է հավատացրել, որ Իդի բոլոր ցանկությունները, որոնք էլ և իրական դրդապատճառներն են, խորապես քողարկվել են ու բացարձակապես չեն գիտակցվում...

Էլի մի շարք պաշտպանական մեխանիզմներ կան, և համարվում է , որ մենք բոլորս էլ ապրում ենք դրանցով, որ գոյատևենք Իդի ու Սուպերէգոյի պայքարի ներքո...

[Philosopher]

Ես այդ պայքարն ավելի շուտ կանվանեի ոչ թե պայքար անգիտակցականի դեմ, այլ պայքար անգիտակցականի ու գիտակցության միջև:

Այո, միջև, բայց երբ մարդը գիտակցում է իր անգիտակցականի, մասնավորապես` ազգային անգիտակցականի թունավորող, ստրկացոնղ ազդեցությունն իր վրա, այդ դեպքում արդեն պայքարը դառնում է ընդդեմ անգիտակցականի, ընդդեմ, Լե Բոնի խոսքերով, հազարավոր տատերի ու պապերի: Կցանկանայի որպեսզի հարցը քննարկենք հենց այս առումով. դուք պայքարու՞մ եք ազգային անգիտակցականի, ձեր անհատականության մեջ նրա իմպերատիվ ազդեցության դեմ ու ի՞նչ հաջողություններ ու անհաջողություններ ունեք:

[Philosopher]

Ի դեպ, այս առումով ուշագրավ աշխատություն է Զ. Ֆրոյդի "Զանգվածների հոգեբանությունը և մարդկային "Ես"-ի վերլուծությունը" հայտնի աշխատությունը: Առավել կարճ ձևի մեջ Ֆրոյդը ձևակեպում է այս ոլորտի հիմնարար խնդիրները:

[dvgray]

դուք պայքարու՞մ եք ազգային անգիտակցականի, ձեր անհատականության մեջ նրա իմպերատիվ ազդեցության դեմ ու ի՞նչ հաջողություններ ու անհաջողություններ ունեք:

Դժվար է ասել, որ պայքարում եմ, որովհետև այդպիսի ազդեցություն ճիշտն ասած երբեք էլ չեմ զգացել: Դուրս գալ է պետք և ներս մտնել է պետք: Ու ինչքան հաճախակի դա անես, այնքան ավելի ազատ կլինես ազդեցություններից: Աշխարհաքաղաքացու վրա դժվար է ունենալ ազդեցություն, անգամ եթե դա փորձում է անել սեփական անգիտակցականը:
Անգիտակցականին ժամանա՛կ տալ պետք չէ: Առավել ևս, եթե նա ոչ թե ցանկանում է զբաղվել ընբոշխումով, այլ փորձում է կարգ հաստատել: