"Երգ երրոդության" բանաստեղծական շարք

[Հեղինակ]

Վաղեմի մի իղձ եմ ունեցել` մեր նոր սերդի համար բացվեր «Բանաստեղծի դպրոց». ոչ այն նպատակով, որ սովորեցներ, թե ինչպե'ս բանաստեղծություն գրել, (քանզի այդ շնորհը բնությունն է տալիս), այլ միասին զգալ ու հասկանալ, թե ի'նչ է իսկական բանաստեղծությունը, ինչպե'ս է այն ծնվում: Երբ բանաստեղծության տողերը սկսում են ծնվել հոգու նրբաղոտ տարածքներում և ուզում են դուրս գալ լույս աշխարհ ,- ահա այդ ժամին անհրաժեշտ է, որ բանաստեղծի ֆիզիկական-հոգեկան ապարատը` ուղեղը, լեզուն, մտածողությունը, զգացողությունը պատրաստ լինեն ընդունելու այդ ծնունդը: Մինչդեռ մեր օրերում հեռուստացույցը, գոմշաճակատ մեքենաները, կեղծ մշակույթը, ասֆալտ-բետոնյա «բնությունը» սպանում են ապագա բանաստեղծների երևակայությունը և հոգին, և մեր փողոցներում քայլում են ծերացած պատանիներ:

Դն ֆորումի «Ստեղծագործող» բաժինը թող օգնության գա մեր նոր լիրիկներին, գուցե այստեղ էլ կայանա «Բանաստեղծի դպրոցը», որտեղ մեր պատանի բանաստեղծները (և ոչ միայն նրանք) կարող են դնել իրենց ստեղծածը և ստանալ ֆորումի վարողների և այցելուների դրվատանքն ու խորհուրդները:

Այս թեմայում հատվածաբար ներկայացնում եմ “Երգ երրորդության” շարքը, որը ստեղծվել և առանձին գրքով տպագրվել է տարիներ առաջ, սակայն մինչև այդ, որպես մուտք բերում եմ այս բանաստեղծությունը, որ գրվել է ավելի ուշ:

…
Դու ասացիր մի օր`
Սիրո ցավից գրիր.-
Օ~, բարեկամ իմ նոր,
Բանաստեղծիս ների'ր:-

Հասուն այր եմ արդեն
Ու քնքուշ չեմ այնքան,
Որ իմ գրքում հնչեն
Երգեր հայնեական:

Սիրելիս է կողքիս,
Զավակներս կանաչ,
Որ չեն թողնում կյանքիս
Նստի մորմոք ու մաղձ:

Այդ թանկ էակների
Գերությունից անուշ
Չունեմ ազատվելու
Ոչ ցանկություն, ոչ ուժ:

Ունեմ լոկ մի ըղձանք`
Ցա'վ, նրանց մի դիպչիր,
Որ չդառնամ լացակն
Մի Պաղտասար դպիր:

Իմ երգը հին երգ է,
Ես նոր բան չեմ գտել.-
Զույգի, բնի երգը
Ամեն թռչուն գիտե:

Բայց բարեկա'մ անչար,
Քեզ ոչ ոք չի՞ հուշել,
Որ դեռ ոչ մի հանճար
Այս երգը չի ասել:

[Հեղինակ]

Եվ այսպես`

Երգ երրորդության

Որդիս է, ես ու դու.
Անհուն մի լռություն.
Տիեզերքը լցնող
Փխրուն երրորդություն…

1.

Մայրացել ես: Գալիս եմ քեզ
Ես իմ անհոգ հեռուներից …

Եվ ահա դու, իմ կարոտած,
Դեմքիդ ժպիտ մի մեղավոր,
Որ մազերդ չեն հարդարված,
Անխնամ է տեսքդ այսօր: -

Հագել ես մուգ, տաք գուլպաներ
Ու գունաթափ, անձև խալաթ,-
Արդեն այն ջինջ աղջիկը չես`
Ծանրություն է իջել վրադ:

Եվ պոռթկումով մի մայրական
Դու հպվում ես, լռին փարում,
Իսկ ես` արդեն հայր ու պաշտպան,
Երեխա եմ նորից դառնում:

Մի այլ բույր կա մազերիդ մեջ`
Հույսի~, ցավի~, հիվանդությա~ն,
Կաթնարարիչ մի աղբյուրի,
Լույս հատնումի և հարության:

Շշնջում ես ինչ-որ խոսքեր
Մեր նորածին որդու մասին,
Ու բերկրանքի ջերմին շողեր
Լուռ ձուլվում է վերջալույսին:

Հեռանում եմ. պատշգամբից
Ուղեկցում ես ինձ, սիրելի~ս,-
Մի նո'ր, մի մե'ծ, մի տա~ք արև
Գունատ դեմքիդ լույս է տալիս:


2. ԵՐԳ ԾՆՆԴՅԱՆ

Մշուշի մեջ չարչարանքի,
Հողմից հետո արարչական
Ավետիսը փայլեց կյանքի,
Ցնծաց ցոլքը արեգական:

Ձայն տվեցին հող ու երկինք,
Հնչեց օրհնանք ու գոհություն,
Մայրը գրկեց իր անդրանիկ,
Իր նորածին քնքուշ որդուն:

Եվ շողերը ծափ զարկեցին`
Լուսապսակ բոլորելով,
Մանկան անունը նորածին
Իրենց ծափում հոլովելով:

Ցնդեց մեգը տառապանքի,
Բողբոջեց սերը մայրական,
Ավետիսը փայլեց կյանքի
Ցնծաց ցոլքը արեգական:

3.

Փոթորիկն անցավ. իջել ես ափին
Հոգնած, թևաբեկ թռչունի նման
Ու դեռ չամոքված ցավից, սարսափից,
Աղի արցունքով լալիս ես հիմա:

Փխրու~ն, կանացի~, ճերմա~կ թևերով
Դու թևածել ես երկնքում այն մառ,
Ուր կայծակներ են ճայթում ահագոչ,
Ուր աստվածներն էլ չեն լսում իրար:

Երկունքի ցավը, փնտրելով եզերք,
Քո պտղավորված մարմինն էր խոցում,_
Ի~նչ ահեղ ծով էր, ի~նչ դաժան տարերք,
Որ մանուկ արև ուներ իր ծոցում:

Հիմա հասել ես փրկության ափին`
Մանուկ - պարգև ես բերել ինձ համար.
Հոգնած, երջանիկ լալիս ես, իմ կի'ն,
Իմ զավակի հո'ւյս, իմ զավակի մա'յր:


4. …

Երկինք կապույտ, երկիր տաքուկ,
Մի առավոտ արևընծա,-
-Իմ սիրելի' և իմ մանու'կ,
Արևի մեջ ես ձեզ գտա:

Կապույտ բարուր` երկնից ձևած,
Ամպի ճերմակ ժանյակներով,
Նրա մեջ մի տաք արարած`
Քնքուշ ու մեղմ շողիկներով:

Արքայազն է, լուսե մանուկ,
Որ ծնվել է երկրիս համար,-
-Նրան ինձ տո'ւր, իմ գիրկը տո'ւր,
Իմ երջանիկ արքայամայր:


5.

Անուշ շնչով
Շնչիր վրաս,
Որ արբենամ,
Անգին տղաս:
Թաթիկներով
Գրկիր դու ինձ,
Ուժ ստանամ
Քո ձեռքերից:
Տոտիկներով
Կրծքիս վրա
Քո առաջին
Քայլերն արա:
Աչիկներդ
Հառիր վրաս`
Լցվեմ լույսով,
Անու'շ տղաս:

[Հեղինակ]

6. ՕՐՈՐՈՑԱՅԻՆ

Գիշերը կիսվեց,
Դու քուն չես մտնում,
Աչիկներդ չար
Փայլում են մթնում:

Օրորոցային
Չեմ կարող երգել,
Հայրդ հոգնաբեկ
Նոր է աչք փակել:

Դե, արի', նորից
Քեզ հպեմ կրծքիս,
Սրտիս զարկի տակ
Կքնես որդիս:

Սիրտս չի հոգնի,
Զավակ իմ անգին,
Նա լուռ կերգի
Օրորոցային:


7.

Ծիծաղդ փունջ-փունջ
Ծաղիկների պես
Սփռում ես շուրջդ
Դու շռայլ այնպես:

Ինչպե~ս հավաքեմ
Ես այսքան ծաղիկ,
Թող որ շունչ առնեմ,
Իմ չքնա'ղ բալիկ:

Դու դեռ անբարբառ,
Զավակ սիրասուն,
Այնքան լա~վ գիտես
Խնդության լեզուն


8.

Ե՞րբ պիտի բացվի քո անուշ լեզուն,
Առաջին խոսքդ ի՞նչ պիտի ասես,
Ու՞մ պետք է ուղղես հայացքդ խոհուն,
Ումից առաջին հրճվանքը լսես:

Թող մայրդ լինի առաջին վկան
Կապանքից ազատ մանկական խոսքի,
Դա իրավունքն է պայծառ մայրության,
Փոքրիկ վճարն է մեծ տառապանքի:

Թող զանգակի պես լեզուդ ղողանջի
Մայրենի խոսքով, իմ հավերժ բալիկ,
Ու տիեզերքը ծայրից-ծայր անցնեն
Երկու անմահ բառ` մայր ու հայրենիք:

9. …
-Ի՞նչ է փնտրում արդյոք
Հայացքը քո արթուն,
Ի՞նչ գույներ ես տեսնում
Եվ ինչ գեղեցկություն:

Անհայտ է ինձ համար
Պատասխանը հարցիս`
Իր աշխարհն է փնտրում
Այս աշխարհում որդիս:

Ու անհանգիստ այնպես
Աչիկներ են խաղում
Եվ մոլորվում լույսի
Հավերժական խաղում:

Հետո գտնում նորից
Լույսի մի ցոլք պատին
Ու նրան է ժպտում
Իմ լուսապաշտ որդին:

Եվ փնտրում է, փնտրու~մ,
Աչքն ու ոգին արթուն,
Ու գտնում է, գտնու~մ,
Լույս ու գեղեցկություն:


10. ԿԵՍԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ՊԱՏԿԵՐՆԵՐ

Ա
Գիշերային պահակ եմ ես,
Գիշերային պահակ,
Ամեն օր է աշխատանքս,
Սերդ` վճար միակ:
Գիշերվա խոր լռության մեջ
Արևիկ եմ հսկում,
Որ նա քնի երազների
Արևային գրկում:

Բ
Հանգիստ է քունդ, իմ անուշ մանկիկ,
Մի պայծառ անդորր իջել է դեմքիդ,
Շուրթերիդ վրա ժպիտ է խաղում`
Շողիկի հե՞տ ես դու խաղիկ անում,
Կամ թե մայրական պատկերն երևաց
Կապույտ երազիդ պատուհանից բաց:
Երբ որ արթնանաս` դու ինձ կպատմես,
Չբացված լեզուդ կհասկանամ ես:


Գ
Դեմքիդ անդորրը տատանվեց հանկարծ,-
Քեզ ի՞նչ պատահեց, զավակ իմ անգին,
Շնչիդ հետ թռավ ցավագին մի կանչ,
Ձուլվեց լռության հավերժող կանչին:
Դե քնիր, որդի'ս, օրհասներ չկան,
Խաղաղություն է մեր մայր ոստանում,
Երազներ դուք չար, թռե~ք, հեռացե~ք,
Կապույտ երազնե~ր, գրկե~ք իմ որդուն:


Իսկ ձորից այն կողմ, դիմացի լանջին,
Ծիծեռնակաբերդ հուշի ամրոցում,
Հրի լեզվակը ապրում է լռին,
Որպես հիշեցում …, որպես հիշեցում…

Դ
Լռություն է, լռություն
Տիեզերքում իմ փոքրիկ,
Սիրո կապույտ եզերքում
Քնած կանաչ մի մանկիկ:

[Հեղինակ]

11. …

Բռնիր ինձ, պահի'ր ինձ, փրկի'ր ինձ,
Փրկիր ինձ, իմ հզո'ր երեխա
Ս. Կապուտիկյան

Տխրության պահին, տխրության լեզվով
Դժվար է հետդ զրուցել, որդի'ս,
Ահա ժպիտդ ծնվեց անխռով,
Բայց լուռ փշրվեց` դիպչելով սրտիս:

Դուրս եկա տնից: Կանչերդ անուշ
Դռան ետևից էլ չեն հասնում ինձ,
Ճամփան գտնում են ոտքերս անուժ,
Հեռու են տանում սիրելի տնից:

Խռովքս քեզ հետ չեմ կարող կիսել,
Խուսափում եմ քո մանկական դատից,
Մեջս դողում են թանկագին լույսեր
Այս հանկարծահաս ցրտերի շնչից:

Բայց չէ որ դու կաս, չէ որ դու իմն ես,
Միթե չես լցնում սիրտս ծայրեծայր,-
Կա՞ն արդյոք լույսեր, որ եթե հանգչեն,
Կաղոտանաս դու, աստղիկ իմ պայծառ:

Օգնի~ր, որ նորից լցվեմ քեզանով,
Որ նորից խոսեմ երազներիդ հետ,
Չէ որ մի օր քեզ կոչել է` հզոր
Ու ապավինել մի մայր, մի պոետ…

12.

Հոգնած գլուխս դրել եմ բարձին,
Քուն - անքնություն խառնվել են իրար,
Ականջս միշտ քո լացին ու կանչին,
Զսպանակված եմ` ելնելու համար:
Գլուխըս ծանր է, բարձը` այսօր կոշտ,
Դու իմ կողքին ես, բայց կարծես հեռվից
Լսվում է թույլ լաց, անուշ մրմնջոց,-
Ո'րերորդ անգամ կանչու~մ ես դու ինձ:
Ծանրացած, փակված կոպերիս տակից
Կարծես տեսնում եմ, որ բացում ես քեզ,
Ամեն շարժումդ այնքան լավ գիտեմ,
Գիտեմ, որ հիմա ցուրտ է` կմրսե~ս:
Ուզում եմ ելնել, հասնել քեզ, որդի'ս,
Աչքերս բացելու ճիգեր եմ անում,
Բայց մի ծանր ձեռք իջնում ճակատիս
Ու ինձ տանո~ւմ է, տանո~ւմ է, տանո~ւմ…

Եվ երազիս մեջ ամառ եմ տեսնում,
Որդուս` արևի շողերի միջից,-
Ախ, ինչ լավ է, որ որդիս չի մրսում,
Դեռ սիրու~մ, ներու~մ, հավատու~մ է ինձ:

13.

Երկնքի~ն նայեցեք այս կապույտ,
Ջրերի~ն նայեցեք այս կապույտ.
Իմ որդու շնչից են զուլալվել …
Հիացե~ք աշխարհով այս կապույտ:



14. …

Свеча горела на столе,
Свеча горела
Б. Пастернак


Մոմը այրվում է լուռ,
Մոմը հալվում է լուռ,
Երջանիկ ենք այսօր,
Բայց ինչու ենք տխուր:



Այս անրջվող լույսից,
Մեր կամրջված հույսից
Ծնվում, արարվում է
Երջանկության թախիծ:

Որդիս է, ես ու դու.
Անհուն մի լռություն.
Տիեզերքը լցնող
Փխրուն երրորդություն...


15. …

Քո արծաթյա գոտին
Աղեղվել է մեջքիդ,
Իմ ծիածան որդին
Ցոլք է գցել դեմքիդ:

Արև ու արցունքներ
Նրա դեմքին սիրուն`
Յոթգույն ծիածանվել,
Ավետում են գարուն:

Գոտուն քո արծաթյա
Ուզում եմ շղթայվել,
Որպես գերյալ արքա
Տիրել ու ծառայել:

Ձեզնով լցված եմ ես
Էակներ իմ անգին`
Զավակ իմ լուսերես,
Սրտով սիրած իմ կին:

[Հեղինակ]

16. …
Ինչ-որ մի ուժ պահում է մեզ
Քո սնարին կռացած,
Ուզում ենք, որ խաղաղ քնես
Մեզ ու աշխարհ մոռացած:

Ու քնում ես: Մի ձիգ գիշեր`
Հոգսի, լույսի, արթնության,
Մեր առջև է, իսկ քեզ համար
Կանցնի` որպես մի վայրկյան:

Երբ բացում ես աչիկներդ,
Զարմանում ես երևի,
Որ տեսնում ես նույն դեմքերը
Շողերի մեջ արևի:
3. 1981

17.
Ասում են, թե անձրևն իր հետ
Բերում է հոգս ու թախիծ.
Պահի գաղտնիքն ու՞մ է հայտնի,-
Նա անհայտ է նաև ինձ:

Լուսաբացը հեռու է դեռ,
Անձրևում է, անձրևում.
Լուսամուտին` ջրի շիթեր,
Աստղերը չեն երևում:


Գիշերվա այս տարաժամին
Չունեմ երազ անկատար,
Միայն որդիս շնչի լռին`
Անցավ, անլաց, անխաթար:

Ինչպե՞ս թախծեմ ես այս գիշեր,
Ունեմ զավակ, սեր ու տուն,
Եվ հայրենի դաշտերին
Իջնում է լուռ օրհնություն:
15. 3. 1981

18. ՕՐՈՐՈՑԱՅԻՆ
Երազի մեջ լաց ես լինում
Աղեկտուր, վախեցած.
Մենք քեզ հետ ենք, մենք քեզ մոտ ենք,
Քնի~ր, զավակ իմ սիրած:

Մի~ վախեցիր մութ գիշերից`
Աստղերը լույս են տալիս,
Մի վախեցիր ստվերներից,
Ննջի~ր, քնի~ր, սիրելիս:

Ողջ աշխարհը քնած է դեռ,
Դեղձանիկն էլ չի երգում,
Նրան մութի թևն է գրկել,
Դո'ւ էլ քնիր իմ գրկում:

Կակաչները փակվել են լուռ
Ծաղկամանում քո սիրած,
Մեր տան խաղաղ հեքիաթի մեջ
Քնիր հագի~ստ, անդորրա~ծ:

Արեգակը շուտով կրկին
Սնարիդ լույս կփռի,
Քնի~ր, որ նա քեզ շուտ գտնի,
Քնի~ր, զավակ սիրելի:
24. 3. 1981

19.
Երբ ձայն եմ տալիս
Կամ գրկում եմ քեզ,
Ժպտում ես դու ինձ
Երջանիկ այնպես:

Այնքան հպարտ եմ
Լինում քո սիրով,
Որ լցնում է իմ
Աշխարհն աշխարհով:

Ժպտում ես նորից,
Երբ մայրդ է կանչում,
Բայց ուրիշ լույս է
Դեմքիդ ճաճանչում:

Արև է իջնում
Դեմքիդ, սիրելի'ս,-
Մորդ սիրում ես
Սիրո~վ մի ուրիշ...
25. 3. 1981

20.
Քնած ես հանգիստ
Քո օրորոցում,
Սրտով անխռով`
Երազի ծոցում:

Բայց ինչո՞ւ հանկարծ,
Այնպես թախծալի,
Հոգոց ես հանում
Զավակ սիրելի:

Հոգսին անծանոթ
Ու վշտից անմաս,
Այդ ի՞նչ է ցավում
Քո սրտում, տղա'ս:
26. 3. 1981


21.
Մայր ու որդի իրար հետ
Երջանիկ խաղ են անում,
Մայրը ժպտում է քնքուշ
Որդին` ուրախ ծիծաղում:

Շողն արևի բեկբեկուն
Մոլորվել է իմ տան մեջ.
Նախանձում է նա թաքուն
Լույսի խաղին այդ անվերջ:

Խաղ են անում գարնան հետ,-
Առավոտ է գեղեցիկ,-
Երկու քնքուշ էակներ,
Ինքնամոռա~ց, երջանի~կ:
25. 3. 1981


22.
Քնած ես դու, հոգնությունդ ցերեկային
Մի խիստ գիծ է հաղորդել քո շրթունքներին:

Հոնքերդ սև հավաքում ես երազի մեջ,
Դեմքիդ նորից երևում է հոգսդ անվերջ:


Մեր մաչուկը հիմա քեզնից ի՞նչ է ուզում,
Ի՞նչ չարված գործ շարունակում ես երազում. -

Կերակրու~մ ես նրան արծաթ իր գդալով,
Խանգարու~մ է նա քեզ իր չար թաթիկներով,

Հավաքում ես խաղալիքները ցանուցիր,-
Երա~զ է դա, իմ սիրելի', հանգստացի~ր...

Խոր գիշեր է, կիսամութ է մեր սենյակում,
Անձրևը սառ գարնանային, փեղկն է թակում:

Հոգնած ձեռքերըդ հանգչում են վերմակի տակ,
Զգուշությամբ շոյում եմ ես մատներդ տաք:


Հանգստության թող ճակատիդ իջնի կնիք.
Մեր զավակը քնած է լուռ ու երջանիկ:

Թող գիշերում լինեն հոգսերդ ցանուցիր,
Հանգստացի~ր, իմ սիրելի', հանգստացի~ր:
27. 3. 1981




23.
Այսօր նորից հիվանդ ես դու,
Անհանգիստ ես այնպես շնչում,
Աչիկներով հեզ ու տրտում
Օգնության ես դու ինձ կանչում:

Քո մանկական աչքի համար
Ես հզոր եմ ու առնական,
Բայց կանգնած եմ մոտդ հիմա
Այնպես շվար, անօգնական:

Մայրդ փութով, ցավահալած,
Կռանում է քո սնարին,
Մատիկներդ ափում պահած`
Շուրթով հպվում է այտերիդ:

Լաց ես լինում, վերցնում է քեզ,
Սրտին սեղմում տագնապահար,
Մրմնջում է ինչ-որ խոսքեր`
Պահած միայն որդու համար:

Հանգստացած դու լռում ես.-
Հասկանու~մ եք այնպես իրար,-
Աչքիս առաջ միաձուլվում,
Միանում են երկու աշխարհ:


Այդ անսահման աշխարհի դեմ,
Տեսիլքի դեմ այդ լուսավոր,
Լցվում եմ ես մի անծանոթ
Պաշտամունքով խորհրդավոր:

Որդուս վրա կաթում է լույս
Մի մեծ սիրուց բյուրեղացած,
Ու տեսնում եմ արդեն որդուս
Առողջացա~ծ, առողջացա~ծ:
28. 3. 1981

24. …
Դուռը բացում, մտնում եմ ներս`
Իմ կղզյակում եմ ես նորից,
Այսօր այնպես հոգնած եմ ես
Օրվա հոգսից ու ժխորից:

Ու հայացքս քեզ է փնտրում,
Փոքրիկ փարոս իմ մշտարթուն,
Աչիկներիդ լույսն եմ գտնում
Որպես հենակ ու փրկություն:

Ակնթարթում հեռանում եմ
Իզուր ապրած, սին հույզերից,
Մոռանում եմ, վերադառնում
Իմ անօգուտ հեռուներից:

Միայն դու ես ճշմարիտ լույս,
Իմ լուսասի'րտ, իմ լուսերե'ս,
Ժպտա', խնդա', փարի~ր հոգուս`
Այսօր մի քիչ հոգնած եմ ես:
31. 3. 1981

25.
Էլ առաջվա խելոքը չէ իմ բալիկը,
Ահա նետեց նա իր վերջին խաղալիքը:

Չի գոհանում էլ խաբուսիկ, վառ գույներով,
Խորքն է նայում նա իր խելոք աչիկներով:

Ինչը ի'նչ է և ով ո'վ է` այս հարցերն են նրան հուզում,
Ամեն ինչի ձեռքով դիպչել ու ճանաչել է նա ուզում:

Մարդկանց մեջ էլ արդեն գիտի չարն ու բարին,
Բայց ժպտում է մեծահոգի դեռ բոլորին:

Ինձ ու մորը սիրո նշան - հույս է տալիս,
Ինձնից նրան ու նրանից ինձ է գալիս,

Որ չխանդենք նրա սիրուն մենք իրարու.
Բայց դե գիտեմ` մորն ինձանից շատ է սիրում:

Եվ օրեցօր որդիս այսպես խելոքանում,
Նա` աշխարհի, մենք նրա հետ խաղ ենք անում:
3. 4. 1981
26.
Որդուս համար, լավիս համար
Գլխարկներ ես կարում,
Քո պատվերով ես անհամար
Ժանյակներ եմ բերում:

Սազեց այնպես այս գլխարկը
Ծաղիկներով կապույտ,
Երիզել է ջինջ ժանյակը
Մազիկները անփույթ:

Բայց այնքան էլ դուր չեկավ ինձ`
Կարծես աղջիկ է նա,
Կարի'ր որդուս ուրիշ գլխարկ,
Որ նա տղա~ դառնա:

Ուրիշն հագավ, վրան դաջված
Կանաչ դաշտանկար.
Չէ~, աղջիկ է սա անկասկած
Թարթիչներով երկար:

Այսպես անցնում են ժամերը,
Դու գլխարկ ես կարում,-
Արդեն քնեց փոքրիկը մեր
Երազ իր աշխարհում:

Այսպես կանցնեն տարիները`
Տղամարդ կդառնա
Ու քո կարած գլխարկները,
Ափսո~ս, կմոռանա:
3. 4. 1981


27.
Ուշ վերջալույս է. ստվերներն արդեն
Խտանում են մեր փոքրիկ սենյակում,
Մի ճերմակափայլ, քնքուշ կիսադեմ
Մեղմ լույս է տալիս սենյակի խորքում:

Կնոջ ձեռքերին քնած է որդին`
Նրան է նայում մի քիչ կռացած,
Անդորրություն է տալիս այդ դեմքին
Կիսատ ժպիտը` կարծես քարացած:

Քիչ անց փոխվում է կիսադեմը այդ,
Մի ուրիշ, մի նոր ժպիտ է խաղում, -
Ուզում է կիսվել մայրը խնդությամբ,
Չասված խոսքեր են շուրթերին դողում:

Հետո գծերը լարվում են մի քիչ,
Դեմքին իջնում է քնքուշ խստություն,
Մի կարճ հոգոց է պոկվում մոր սրտից,
Ավելի ամուր գրկում է որդուն:

… Եվ խտանում է կիսամութը լուռ,
Ես մոտենում եմ, նստում ձեր դիմաց.
Անվերջ - անսկիզբ մի ուրախություն
Փոքրիկ սենյակում շնչում է կամաց:
4. 4. 1981


28.
Կնոջ ձեռքերին քնած է որդին,-
Մոր սերն անսահման` լուսեղ մի վրան.
Գլուխը` կրծքին, սրտիկը` սրտին,
Մայրը պահապան` հսկում է նրան:

Աչքերիս առաջ մի անհուն աշխարհ
Ապրում է կյանքով իր մեծ ու ներհուն.-
-Ինչու՞ եք այդքան դուք թանկ ինձ համար,
Ինչու՞ եմ այսպես անդարձ ձեզ սիրում:
6. 4. 1981



29.
Խաղաղ գիշեր էր, նայում էի քեզ,
Սենյակը լիքն էր ստվերներով տաք,
Երբ մշուշվեցին հոգնած աչքերս,
Քնեցի` դժգոհ քո հայացքի տակ:

Լուռ կշտամբանք կար քո սև աչքերում
Եվ տարօրինակ փայլ օտարացման,
Հեռու էիր դու այդ պահին թվում`
Մեր ամենացուրտ օրերի նման:

Բայց սպասել եմ ես հազար անգամ,
Որ քեզ պարուրի գիշերը անծիր,
Կանացիորեն դու եղար չարկամ
Եվ հոգնությունը ինձ չներեցիր:

Օրեր, ամիսներ անցան այդ օրից,
Հիմա հսկում ենք քունը մեր մանկան. –
Գուցե հեռու ենք մի քիչ իրարից,
Բայց մոտեցել ենք մենք հազար անգամ:

Հիմա, երբ հոգնած քնել եմ ուզում,
Կոպերս են փակվում մշուշի մեջ տաք,
Աչքերս աչքերիդ երկինքն եմ սուզում,
Քնում մայրական քո հայացքի տակ:
9. 4. 1981

30. …
Հազար անգամ ես թեքվել եմ վրադ,
Հազար անգամ ես շնչել եմ շունչըդ,
Ու ծածկել եմ, երբ եղել ես բացված,
Լսել եմ լա'ցդ, կա'նչդ, մրմու~նջդ:

Բայց այսօր այնքան գեղեցիկ ես դու`
Կիսաբաց շուրթեր, ճակատ ձյունաթույր,
Ձեռքերդ նիրհող` ազատ թռիչքում
Քնած ես ահա` արդար ու մաքուր:

Թող ես քարանամ սնարիդ վրա,
Չմաշվո'ղ, չհոգնո'ղ, ապրո'ղ սեր լինեմ,
Պահն անվերջ լինի, դու լինես անմահ,
Հավերժ սիրելի պատկերիդ նայեմ:
10. 4. 1981

31. …
Ավարտվեց օրը, մանչուկս քնեց
Երազների հետ, իր օրորոցում.
Դրսում, ինչ-որ տեղ, մի անօգ շնիկ
Քնքուշ աղերսով իր մորն է կանչում:

Հետո տիրում է մի խոր լռություն. -
Այս ուշ գիշերին ո՞վ կա չքնած,
Հանգստի թևը ծածկեց ամեն տուն,
Բայց մենք նստած ենք դեռ իրար դիմաց:

Օրվա գործերի անվերջ պտույտից
Եվ մանկիկիս հետ հոգնել ենք այնպես,
Իսկ դու ժպտալով հարց ես տալիս ինձ,
Թե առաջվա պես սիրու՞մ եմ ես քեզ:

Թե առաջվա պես արդյոք լա՞վն ես դու
Ու չես կորցրել հմայքդ նախկին. -
Չեմ պատասխանում, շոյում եմ միայն
Ձեռքերդ հոգնած, ձեռքերդ անգին:

Նրանց մետաքսը խամրել է մի քիչ,
Բայց ջերմություն է նոր ավելացել,
Քմայք չի խաղում խորքում աչքերիդ,
Դու նոր լույսով ես սրտիս տիրացել:

Հոգնած, կիսաբաց շուրթերիդ միջից
Պոկվում են ծանոթ, հարազատ խոսքեր,
Որ այնքան անգամ ասել ես դու ինձ,
Լցնելուվ տունը և աշխարհը մեր:

Քեզ ընդհատելով հնչում է հանկարծ
Մեր քնած որդու ձայնը սիրելի,
Նա լաց է լինում արդեն արթնացած,
Համա'ռ, անզիջու~մ կանչում է էլի:

Գնանք, թանկագի'ն, հպվի'ր իր ուսին,
Մեզ սպասում է հոգնության գիշեր,
Ափսո~ս այնքան քիչ եղանք միասին,
Այնքան բան էի ուզում քեզ ասել…
12. 4. 1981


32.
Այսօր ցուրտ է, այսօր` անձրև
Անհյուրընկալ փողոցներում,
Որտե՞ղ գտնեմ ես տաք արև.
-Իմ մանկան լույս աչիկներում:

Այսօր մարդիկ այնքան մռայլ,
Դեգերում են մտքերի մեջ,
Որտե՞ղ գտնեմ աշխարհ մի այլ.
-Իմ զավակի աչքերի մեջ:

Չկա ուրիշ հրապուրանք,
Հոգնած եմ ես, սիրտս` տրտում,
Որտե՞ղ գտնեմ ես արձագանք.
-Իմ զավակի կանչող սրտում:


Շտապում եմ վերադառնալ,
Թողած օրվա թախիծն անվերջ,
Հասնել որդուս, անէանալ
Նրա պայծառ աչքերի մեջ:
17. 4. 1981

[Հեղինակ]

Սիրելի ֆորում, շարունակում եմ "Երգ երրորդության" շարքի տեղադրումը:


32.
Այսօր ցուրտ է, այսօր` անձրև
Անհյուրընկալ փողոցներում,
Որտե՞ղ գտնեմ ես տաք արև.
-Իմ մանկան լույս աչիկներում:

Այսօր մարդիկ այնքան մռայլ,
Դեգերում են մտքերի մեջ,
Որտե՞ղ գտնեմ աշխարհ մի այլ.
-Իմ զավակի աչքերի մեջ:

Չկա ուրիշ հրապուրանք,
Հոգնած եմ ես, սիրտս` տրտում,
Որտե՞ղ գտնեմ ես արձագանք.
-Իմ զավակի կանչող սրտում:


Շտապում եմ վերադառնալ,
Թողած օրվա թախիծն անվերջ,
Հասնել որդուս, անէանալ
Նրա պայծառ աչքերի մեջ:
17. 4. 1981


33.
Չարացել է որդիս այնքան,
Մի շաբաթում փոխվեց կարծես,
Եվ գրկելիս ամեն անգամ
Չի խաղաղվում առաջվա պես:

Ինչ-որ մի բան ամեն պահի
Հմայում է, գերում նրան,
Ու ձգտում է առանց ահի
Թռչե'լ, հասնե'լ, տիրե~լ դրան:

Հետո հոգնում է այդ խաղից,
Չարաճճի դեմքիս նայում,
Խաղալիք է ընտրում նա ինձ`
Հետս անսիրտ խաղ է անում:

Ցավեցնում են, խազում դեմքս
Մատիկները չար ու անհոգ,
Սիրուց արբած տանջվում եմ ես
Մանկան ձեռքին իմ անողոք:

Հետո այտը հպում այտիս,
Փարում է լո~ւռ, ինքնամոռա~ց.-
Հատուցում է տալիս որդիս
Իր պատճառած ցավի դիմաց:
17. 4. 1981


34.
Իմ տա'ք օջախ, իմ տա'ն արև,
Այսօր այնքան պայծառ ես դու,
Ուզում եմ քո լույսին փարել,
Իմ միակ սե'ր, իմ լուսատու':

Զավա'կ իմ ջինջ, սիրած իմ կի'ն,
Մենք միայնակ ենք տիեզերքում,
Ձուլված սիրով մի անմեկին
Եռականթեղ լույսն է թարթում:

Ոչ, չեմ կարող ես հավատալ,
Որ կարող ես մի օր մարել,-
Դու կյանք ունես հավերժական,
Իմ տա'ք օջախ, իմ տա'ն արև:
18. 4. 1981


35. …
Հայրենի լուսին, ամպերի միջից
Ահա նայում ես որդուս քնքշանքով,
Պատմում ես նրան հեռու անուրջից
Եվ ցողում դեմքը երկնային կաթով:

Ու երբ թաքնվում ես ետևն ամպերի,
Նա ինձ է ուղղում հայացքն հարցական,
Կարծում է` ես եմ թաքցրել, երևի,
Եվ երկնի տերն եմ ես միահեծան:

Բայց ինչ իմանա իմ քնքուշ որդին,
Որ ես առավել հարուստ եմ կյանքում.-
Մի մեծ աշխարհ եմ կրում իմ գրկին,
Բոլոր աստղերի լույսն է իմ հոգում:
21.4.2981

36. …
Ծիրանին ծաղկել է արդեն,
Բայց նորից ձմեռ է դրսում,
Իջնում են ճերմակ փաթիլներ,
Ճերմակ ծառերին նստում:

Իմ տանը գարուն է հիմա,
Արև է, որդիս չի մրսում,
Բայց ափսո~ս ծաղկած ծիրանին,
Ծիրանին սառչում է դրսում
1. 4. 1981


37. …
Գարնան ծաղկած խնձորենի,
Անմատչելի շքեղ ես դու,
Բայց հայացքով սիրահարի
Նայում ես իմ քնքուշ որդուն:

Բարձրացնում եմ նրան ձեռքիս,
Հասնում է քո ճերմակ քողին,
Զգուշությամբ ձեռք է տալիս
Քո սպասող ծաղիկներին:

Աչիկները փայլում են վառ,
Թրթռում է կուրծքը փխրուն,
Իր առաջին սիրո համար
Նախանձում եմ ես իմ որդուն:

-Ու խոսում եք դուք իրար հետ,
Ծա'ռ ու զավա'կ իմ սիրասուն,

Այնքան ուզում եմ հասկանալ`
Արդյոք ի՞նչ եք իրար ասում:
27. 4. 1981

38.
-Ծնողի սիրտ ամենատես,
Քեզ մի թաքուն լույս է հասնում,-
Մի քաղցր ձայն լսում եմ ես`
Որդիս գարնան հետ է խոսում:

Գարնան ծաղկած խնձորենին
Զավակիս սերն է առաջին.
-Թող ես սեղմեմ ձեզ իմ սրտին,
Թող ձուլվեմ ձեր սիրո կանչին:

Լցված եմ ձեր լույսով, սիրով,
Սիրտս ուրիշ տենչանք չունի,
Միայն ծաղկեք դուք անխռով`
Որդի' միակ, ծա'ռ հայրենի:
26. 4. 1981

39.
Զավակիս հետ ծաղկած այգում
Խաղ ենք անում գարնան գրկում,
Խաղաղությամբ ու սիրով լի
Այս ի~նչ օր է հրաշալի:

Դեղձենին է բացված կրակ
Խնձորենին` ճերմակ ճրագ,
Ճառագում են լույս քնքշավետ
Մրցում գարնան արևի հետ:

Հովիկ, մեղվիկ ու մի մանկիկ
Կանչում, շնչում են երջանիկ,-
Նույն լեզվով են նրանք խոսում,
Բայց չգիտեմ` ինչ են ասում:

Խաղաղությամբ ու սիրով լի
Այս ի~նչ օր է հրաշալի:
28. 4. 1981


40.
Դեմքիդ կապույտ ցոլք է ընկել
Յասամանե շորից,
Ու մի ծանոթ բոց է բռնկել`
Նեղացել ես նորից:

Յասամանե շորդ ես հագել
Նախշազարդով ընտիր,
Հմայքովդ ես ուզում ծակել,
Սիրով քինախնդիր:

Շեղ հայացքդ դիպչում է ինձ`
Չի մեղմանում հլու,
Կարծրությունդ իմ կայծքարից
Խենթ կայծեր է խլում:

Դե հասկացի~ր, սիրու'մ եմ քեզ,
Փնտրի'ր ինձ ու գտի~ր,
Բայց մի քիչ էլ նայիր այդպես
Սիրով քինախնդիր:
30. 4. 1981


41.
Գանան հեքիաթ – գարնան արև,
Ծաղկած այգի – ծաղկած ծառեր:

Կապույտ երկինք, թեթև ամպեր
Տաքուկ շողեր – քնքուշ տապեր:

Խենթ-խև հովիկ, ճերմակ թերթեր
Վարդի թփեր – զարդեր թեթև:

Ի~նչ հրաշք է գարնան այգին,
Այստե~ղ թողնեմ իմ զավակին:


Գարնան այգի, սև-սև ամպեր,
Կորած շողեր – սառած տապեր,


Հեռու որոտ, գունդ- գունդ կարկուտ,
Երկիր թախծոտ, երկինք անգութ:

Անսիրտ քամի, հեռու արև,
Անօգնական, քնքուշ ծառեր:

Փախցնե'մ, տանե~մ իմ զավակին,
Բայց ու՞մ թողնեմ գարնան այգին:
2. 5. 1981
42.
Սովորական օր է գարնան,
Մի երեկո սովորական,
Լուսամուտում լռին հանգան
Վերջին շողերն արեգական:

Օրն անցնում է, որպես երազ,
Հոգսեր, հույզեր, կանչեր մանկան,
Եվ անցնելով` դառնում անհաս,
Դառնում հեռո~ւ, անիրակա~ն:

Վաղը արդյոք ի՞նչ կլինի,
Ի՞նչ կբերի իմ լույս մանկանն,
Ին՞չ օր կգա, կապրի, կանցնի
Շողերի հետ արեգական:
3. 5. 1981


43.
Իմ սիրած զավակ ու սիրած իմ կին,
Խաղաղ քնած եք հիմա իմ կողքին,
Ի~նչ երջանկություն` հսկել ձեզ անքուն,
Սիրտս պայծառ է ու սերս` արթուն:

Ո'չ, չեմ եղել ես երբևէ մենակ,
Դու միշտ եղել ես, իմ անգին զավակ,
Չեմ եղել ազատ, իմ օրերի հետ,
Ձեզ շղթայված եմ եղել ես հավետ:

Շղթայված անթիվ, անտես կապերով,
Քարհանգույց ձգված փոքրիկ մատներով.-
Արծա~թ շղթաներ, ոսկեթե~ լ ցանցեր,
Հոգսեր ու հույսեր, մանկության կանչեր:

Չեմ ուզում ոչինչ փոխվի աշխարհում,
Նոր սեր, նոր աշխարհ, նոր բախտ չեմ ուզում.
Միայն շղթայված մնամ ձեր կյանքին,
Իմ սիրած զավակ ու սիրած իմ կին:
6. 5. 1981

44.
Երբ մնում է մթի գրկում,
Չի վախենում իմ որդին,
Անհոգ հնչում են սենյակում
Նրա կանչերը կրկին:

Անտեղյակ է նա տակավին
Վախին, ահին մթության,
Լույս են տալիս նրա կյանքին
Արևները մանկության:

Բայց չի մնա այդպես հավետ,
Միտքն ու վախն են դեռ գալու,
Իմ միամիտ զավակի հետ
Տեսնես ի՞նչ է լինում:
9. 5. 1981







45.
Իմ զավակը,
Իմ միակը,
Իմ անլեզու
Անթև ձագը,
Իմ առվակը,
Իմ թռչնակը,
Առավոտիս
Ջինջ կոչնակը:

Իմ տանջանքը,
Հառաչանքը,
Անքուն- արթուն
Անրջանքը:
Իմ զավակը`
Իմ հենակը,
Իմ հավերժող
Հաղթանակը:
10. 5. 1981

46.

Ա.
Իմ մանչուկը նստած տեղից
Ձգվեց, կանգնեց ինքնուրույն,
Վախ ու հրճվանք կար բերկրալից
Նրա սև-սաթ աչքերում:

Ուրախություն մի անսահման
Մեջս ծնվեց ու ծփաց, –
– Իմ սիրելի', իմ աննմա'ն,
Մնա~ այդպես դու կանգնած:

Դու կթռչես նաև շուտով
Դեպի աստղեր անանուն,
Որ ցրված են պայծառ շուքով
Մտքի, ոգու անհունում:
14. 5. 1981

Բ.
Գլուխն հակեց իմ որդին`
Դրեց ծնկին մայրական ,
Անդորր ու մեղմ մի ժպիտ
Սահեց դեմքին իմ մանկան :

Այդպես մնաց նա երկար
Այնպես հանդարտ ու լռին ,
Այտով հպվեց ու փարեց
Մոր գուրգուրող մատներին.

Ապա աչքերը գոցեց
Եվ ժպտաց փակ աչքերով, –
Ողջ տիեզերքը լցվեց
Խաղաղությամբ ու սիրով:

1982


47.
Ջրի շիթն է ուզում բռնել
Փոքրիկ մատիկներով,
Բայց ցրվում է ջուրը անվերջ
Գոհար հատիկներով:

Եվ այնքան լուրջ, համբերատար
Նոր փորձեր է անում`
Ջուրը փախչում է անդադար`
Մատիկները սառում:

Որսալ լույս ու գեղեցկություն
Օ~, դժվար է այնքան`
Կյանքի դաս է տալիս որդուս
Աղբյուրն հայրենական:
17. 6. 1981


48.
Հեռու եմ քեզնից
Իմ անուշ տղա,
Բայց հասնում են ինձ
Կանչերդ ահա:

Այս երկիրն այնքան
Հմայքներ ունի,
Ուժով տիրական
Ձգում է էլի:

Բայց փոքրիկ ձեռքով
Քո հեռուներից
Դու ինձ կանչում ես,
Պահում ես նորից:

Քիչ մնաց արդեն,
Գալիս եմ ահա,
Թռչե~մ, քեզ հասնեմ
Իմ անու~շ տղա:
9. 7. 1981

49.
Ծիրանին է ծաղկել Հրազդանի ձորում,
Ճերմակ լույս է ծագել Հրազդանի ձորում:

Մի օր ուխտադրուժ ձյուն ու ցրտեր եկան,
Ինչքան հույս ու ծաղիկ անօգնական հանգան:

Նորից արև եղավ Հրազդանի ձորում,
Ծիրանին է ապրում` կանաչ լույս է փռում:

Տերևների գրկում` փրկված սերունդ որպես,
Դառը պտուղներն են տոնում մահվան վրեժ:

Մի անավարտ երգ կա Հրազդանի ձորում,
Հասունացող բերք կա Հրազդանի ձորում:

Ամեն օր նայում եմ փոխվող այդ աշխարհին,
Ինձնից հետո արդյոք ո՞վ կնայի ձորին:

Արդյոք ձյուն ու կարկուտ չե՞ն գա ծառ ու ճյուղին,
Օտար շունչ չի՞ դիպչի այս սիրելի հողին:

Մեծանում է որդիս, ունեմ գալիք ու հույս,
Կտակում եմ ձորը երեխային իմ լույս:

Հավերժ կյանք ու մահ կա Հրազդանի ձորում,
Անհայտ մի աշխարհ կա Հրազդանի ձորում:
6. 5. 1981
50. ՀԱՅՐԵՆԻՔ

Ես քեզ որտե'ղ փնտրեմ,
Որտե'ղ, ասա', գտնեմ -
Քո հինավուրց հողում,
Քո երգերի տողում,
Վանքիդ մամուռի մեջ,
Քո հին մրմուռի մեջ,
Պայծառ քո այսօրում,
Թե հին քո ասքերում:

Որտեղ դեմքդ տեսնեմ,
Որտեղ ձայնդ լսեմ –
Մասսյաց ձյուների մեջ,
Թե հաղթ սյուներիդ մեջ,
Հեռու, կորած լճում,
Թե Արփայիդ կանչում. –
Որտե'ղ, ասա', փնտրեմ,
Ինչպես, ասա', գտնեմ:

Բայց երբ մտնում եմ տուն,
Գտնում իմաստություն`
Ջերմության մեջ իմ տան
Գտնում եմ պատասխան:
Ու աչքիս են հառնում,
Հասկանալի դառնում
Լույսերի մեջ մի այլ
Ապագա ու անցյալ:

Կյանքդ այստե'ղ է ծնվում,
Երգդ այստե'ղ է սնվում,
Լույս ստանում այստեղ
Ջահը քո բազմաստեղ.
Դուք նույնն եք ինձ համար,
Նույն գալիքն եք անմար,-
Իմ հո'ւյս` իմ ընտանիք,
Հավե'րժ իմ հայրենիք:
29.4.1981

51.ՄԱՅՐԵՆԻ ԼԵԶՈՒ

Ինձ հարցնում են, թե փաղաքուշ
Ինչ խոսքեր եմ ասում
Եվ ո'ր լեզվի շնչով անուշ
Զավակիս հետ խոսում:

Լեզուները այլոց անմահ
Մեզ տվել են գանձեր,
Մտքի, ոգու, գեղեցկության
Նոր ափեր են բացել:

Սակայն նրանց չքնաղ բառով,
Շնչով բարձրագնա
Որդուս դիմել դեռ չեմ կարող`
Նա ինձ չի~ հասկանա:

Չի հասկանա միանգամից
Նա օտարի լեզուն,
Անխոս մանուկըս ինձանից
Մայրենի'ն է ուզում:

Ուրիշ լեզվով, ուրիշ կանչով,
Ինչպես ասեմ` որդի'ս,
Ի՞նչ խոսքերով, ի՞նչ մրմունջով
Նրան սեղմեմ սրտիս:

Ու խոսում եմ քո բառերով,
Լեզո~ւ իմ մայրենի,
Ջերմանում եմ քո արևով,
Ոգով քո կենդանի:

Քեզնից հետո թող մտնեն տուն
Այլ հանճարի լույսեր,
Ուրիշ լեզվով տան իմ որդուն
Իմաստություն ու սեր:-

Բայց իմ մանկան աշխարհի մեջ
Իշխիր դո'ւ տիրաբար,
Իմ մայրենի', իմ սիրելի',
Իմ հավերժո~ղ բարբառ:
17. 5. 1981

[Հեղինակ]

Ավարտում եմ "Երգ երրորդության" շարքի տեղադրումը: Գեղեցիկ մորը և կաթնաբույր
մանկանը երգեցի այնպես, ինչպես կարողացա,- բայց գիտեմ, որ մի նոր լիրիկ մի օր ավելի
լավ կերգի այդ տիեզերածին գեղեցկությունը:

52.
Ես հարուստ եմ արքայի պես,
Իմն է աշխարհն հայրենական,
Հորիզոնը լույսով գծված
Սահմանն է իմ արքայական:

Անձրևն անցավ, ամպերն անցան,
Իմն է և այս պտղած այգին,-
Կորած շողերը ետ դարձան,
Ժպտում են ինձ, իմ զավակին:

Ես հպվում եմ ծառ ու ճյուղին,
Անձրևը տաք` բուրում է դեռ,
Եվ ցողվում են իմ ուսերին
Կաթիլ- կաթիլ ադամանդներ:

Ես հարուստ եմ արքայի պես`
Իմն է այգին հայրենական.
Իմ հայրենի'ք, սիրու'մ եմ քեզ
Եվ պտո'ւղըդ արքայական:
26. 5. 1981

53.
Մի պահ լռիր, զավակ անգին,
Վեհության դեմ այս տաճարի,
Անխոս, անլույս է քո հոգին,
Անտեղյակ ես մեր հանճարին:

Մի թոթովիր թեկուզ մի պահ,
Նայիր այս վեհ խոյակներին,
Գմբեթներին այս ժամապահ,
Քարի շնչող խոյանքներին:

Այնպես ուզում եմ հասկանաս
Դու խորհուրդը ամեն քարի,
Ապրե'ս, զգա'ս, հարստանա~ս
Լույսով անմահ մեր քանքարի:

Բայց չի լսում մանուկըս ինձ,
Շողերի մեջ խաղ է անում,
Այնքան անհոգ ու երջանիկ
Ժպտում է նա, ուրախանու~մ:

Զանգակվում է երկինքն ի վեր
Ծիծաղը իմ պայծառ մանկան`
Լույս տաճարին` որպես նվեր
Եվ հաստատումն անմահության:
28. 5. 1981


54. ԳՐԻԳՈՐ ԽԱՆՋՅԱՆԻ «ՎԱՐԴԱՆԱՆՔԻ» ԱՌՋԵՎ
Խաղաղություն է մեր հարենիքում,
Արևն է ժպտում հողին հայրենյաց.
Ահա զավակիս սեղմած իմ գրկում
Կանգնած եմ նորից Վարդանանց դիմաց:

Ինչու քնեցիր, զավակ իմ միակ,
Արթնացի'ր, իմ հույս, արթնացի~ր, անգին,
Այս սուրբ դեմքերից ցայտում է կրակ
Եվ հասնում է քեզ, հասնում ամենքին:

Արթնացի'ր, գրվի'ր Վարդանանց զինվոր,
Որ հայրենիքին մեր չիջնի խավար,
Մեր պատմությունը այս է դարավոր`
Անվերջ, անվախճան մի մեծ Ավարայր:

Զինվորներն ահա մեր անխոցելի,
Ոգու մեծերը` անցած դարերից,
Մի վերին կամքով խմբվել են ի մի,
Եվ Ավարայրը թնդում է նորից:

Նարեկն է խոսում մեր Աստծո հետ,
Չարենցն է կանչում` «Անու~շ Հայաստան»,
Եվ Վարուժանը` վերադարձած հետ,
Լուծում է վրեժ հեթանոսական:

Այդ դեմքերի մեջ` հավատով շնչող,
Մի մելամաղձոտ դեմք եմ ես տեսնում. –
Պատանի հոգում մեղմ ու երազող
Ապագա երգի պտուղն է հասնում:

Այդպես եղել է, այդպես կլինի -
Կռվի դաշտերում չենք կոշտանում մենք.
Սուրն ամենազոր` խոսքն է հայրենի,
Վահանը անխոց` ոգու գանձը մեր:

Իսկ հիմա, որդի'ս, արթնացի'ր քնից,
Բա~վ է անխռով մնաս դու քնած,
Օ~, մի ուշացիր քո Ավարայրից`
«Վասն հավատոյ, վասն հայրենեաց»:
15-16. 6. 1981

55.
Շողերի մեջ վերջալույսի
Կանգնած ինձ ես սպասում,
Հայրենական արտի եզրին,
Ամռան ոսկի մշուշում:

Գրկիդ մեջ է զավակը մեր
Երազներով լուսավետ,
Դեմքիդ վրա տագնապ ու սեր
Փայլ են տալիս իրար հետ:

Միթե կանցնի պահը այս լույս`
Կհեռանանք այստեղից`
Այս վայրերից պարզ ու անուշ,
Այս ծփացող արտերից:

Ժամանակի թևն է սահում
Չքնաղ դեմքին քո ահա,
Արդյոք մեզ ինչ է սպասում,
Իմ սիրած կին, իմ տղա:

Լիներ պահը այս անվախճան,
Լիներ սեր ու սպասում`
Արտերի մոտ հայրենական,
Վերջալույսի մշուշում:
28. 7. 1981

56.ԵՐԿՈՒ ԾՆՈՂ

Ես մի մարդ եմ սովորական
Եվ սիրում եմ իմ զավակին
Ու ցնծում եմ ամեն անգամ,
Երբ փարում եմ գորովագին:

Ծիծեռնակն էլ գուցե այդպես
Իր զավակին է փայփայում.
Արդյոք տեսնես նա էլ ինձ պես
Երջանի՞կ է այս աշխարհում:

Ծիծեռնակին հանդիպեի`
Խոսեինք մեր ձագուկներից,
Ես իմ տնից կպատմեի,
Նա` իր կապույտ երկինքներից:

Մեր հոգսերից ամենօրյա,
Մեր հույսերից` պայծառ այնքան,
Չէ՞ որ նույն մեծ սիրով լցված`
Ծնողնե~ր ենք սովորական:

Եվ գիտեմ` մեզ կզոհեինք,
Թե սպառնար մի օր խավար,
Նա իր կապույտ երկինքների,
Ես` սիրելի իմ տան համար:
1981
57.
Իմ անգին զավակ, արդեն մեկ տարի
Ապրում ես ու կաս, որպես լույս արթուն,
Բայց ինձ թվում է, որ եղել ես դու
Մի ամբողջ, մի ձիգ հավիտենություն:

Իմ անգին զավակ, արդեն մեկ տարի
Դարձել եմ կյանքիդ ու շնչիդ գերյալ,
Զարկել ես դու ինձ քաղցր շղթայի,
Իմ փոքրի~կ, իմ մե~ծ, իմ սե'գ գերեվար:

Քո զարմանալի, քնքուշ լույսի տակ
Իմաստ ստացան և մարդ, և աշխարհ,
Եվ ուղիս տեսա ավելի հստակ,
Ավելի խոհուն` ընկա ճանապարհ:

Ու հայրենիքի իմաստը անծայր,
Որ միշտ փնտրել եմ տենչանքով անհուն,
Ավելի խորունկ, ավելի պայծառ
Տեսա քո դեմքին և քո աչքերում:

Բացեցիր փակված լեզուն իմ երգի,
Տվեցիր նրան շեշտեր իմաստուն,
Ինձ տեր կարգեցիր ողջ տիեզերքին,
Իմ շռա~յլ որդի, իմ հարստությու~ն:

Եվ այսօր` լցված քո թանկ լույսերով,
Բախտի դեմ հպարտ, բայց այնքան խոնարհ -
Ասում եմ որդիս քեզ ահա սիրով`
Շնորհակա~լ եմ պարգևիդ համար:

Թե հրաշք լիներ` բնությունը մայր
Պարգևեր ինձ կյանք` անվերջ ու անհուն,
Զոհ կբերեի ժպիտիդ համար,
Իմ անգին զավա'կ, իմ պայծառ անո'ւն:
3. 8. 1981
58.
Կարդում եմ նորից երգերս գրած,
Որ ուղեկիցն են իմ ճանապարհի,
Վերստին ապրում պահեր անմոռաց,
Նորից հաղորդվում քո լույս կերպարին:

Բոլոր պահերը ապրած անխտիր`
Ոչ մի հնարանք կամ էլ գրչի խաղ,
Եղել եմ ես լոկ կանչիդ ունկնդիր
Ու արձագանքել նրան անհապաղ:

Եվ արձագանքն այդ ուժով տիրական
Ծավալվում է իմ խորին խորքերում.
Այս ի~նչ հրաշք է` ապրում եմ ու կամ,
Եվ սիրում եմ ես, ու ինձ են սիրում:

Ու այս առավոտ հայացքս նորից
Քեզ եմ ես ուղղում, զավակ իմ անգին,
Նույն տաք արևն է ջերմացնում ինձ,
Նորից տրվում եմ քո լույս թովչանքին:

Եվ ինչ գրել եմ, որդիս, քո մասին,
Այնքան անկատար ու թույլ է թվում,-
Ինչպե~ս ես հասնեմ քո անվերջ լույսին,
Որսա'մ, ամփոփե~մ մի քանի տողում:

Եվ հասկանում եմ` անհնար է դա,
Երազանք է լոկ, զավակ իմ սիրած,
Մի անհուն գաղտնիք քո կերպարում կա,
Երգս անզո~ր է քո լույսի դիմաց:
1981

59.
Թոթովում է իմ որդին,
Փնտրում մտքի լուսեղ դուռ,
Եվ գտնում է իմ որդին
Իր առաջին բառը` ջո~ւր:

Աղբյուրները հայրենի
Կարկաչում են իմ տան մեջ,
Ծաղիկները լեռների
Ծածանվում են փայլով պերճ:

Թոթովում է իմ որդին`
Միտքն ապրում է լուսաբաց,
Եվ գտնում է իմ որդին
Հայոց անուշ բառը` հա~ց:

Տունս ամառ է գալիս`
Հեքիաթներով դաշտերի,
Եվ տեսնում եմ ցնծալից
Ծովը ոսկյա արտերի:

Սերմնացաննե~ր հայրենի,
Շուտով կգա իմ որդին,
Ձեզ հետ ցորեն կցանի,
Մա~րդ կլինի իմ որդին:

Եվ կլինի նա ինձ պես
Սիրո հնձվոր երջանիկ,
Ա~խ, ինչքան եմ սիրում քեզ,
Իմ զավակի' Հայրենիք:
12. 11. 1981
60.
Այսօր հոգնած ես ու նկուն.
Գարնան օրն էլ էլ քեզ չի թովում,
Քեզ ինչ–որ ցավ, ինչ որ թաքուն,
Գաղտնի տագնապ է խռովում:

Քո սրտի տակ աճող կյանքի
Արթնացումին ես ունկնդիր.-
Ուշանում է ինչ-որ մի ձայն.
Ուշանում է ինչ-որ թրթիռ:

Երբ երեկոն իջավ խաղաղ,
Օրհնության պես հաշտ ու լռին,
Աչքս աչքիդ դիպավ մի պահ
Եվ մեղմալույս քո գծերին:

Տեսա պահը այն թանկագին,
Երբ աշխարհիդ մեջ ներսուզված,
Դու զգացիր տրոփն անգին
Եվ լսեցիր անուշ մի կանչ:

Խոնարհվեցի քո նոր լույսին,
Ձեռքդ առա ափերիս մեջ.
Մի ցնծագին սիրո ալիք
Մեզ ու մեր տունը ողողեց:

Եվ հասկացա, որ կյանքը նոր
Իր հետ սիրո ծով է բերում,
Կանչով, կոչով իր զորավոր,
Բերում անդարձ մի նվիրում:
1982

61.
Մայրության արևն իջավ քո վրա`
Գունատ ես կրկին,
Դեմիքդ խաղում է դողդոջ մի կրակ,
Անձնազոհ իմ կին:

Գիտեմ, դժվար է քո սրտի համար
Կրել այս բեռը.
Բայց ինչու որդին մեր մենակ մնար,
Երբ կա մեր սերը:

Ուզում ես նորից լինի մի մանուկ`
Բուրմունքով կաթի,
Մարմինն անպաշտպան, քնքուշ, վարդագույն
Աչքերն` ագաթե:-


Որ նորից հոգնե'ս, տքնե'ս, մաքառե~ս,
Որ ապրե'ս կրկին,
Նորոգես սիրտը'ս, կյանքը'ս, աշխարհը'ս`
Անձնազոհ իմ կին:
1982
62.
Եկա նորից տուն` սրտով խնդալից,
Իմ ամենօրյա սիրո հանդիպման,
Բայց, ավա~ղ, տեսա դեմքիդ սիրելի
Հուսահատ խռովք, կասկած կորստյան:


Խռովքն` ինչպես ամպ, մթին թևերով
Դեմքիդ երջանիկ արևն էր ծածկել,
Իջել այն հովտին ահեղ ստվերով,
Ուր պահապան է բախտը ինձ կարգել:

Ախ, իմ թանկագին, քնքշալույս իմ կին,
Ինչպես վտանգը քեզանից վանեմ,
Խնդում պարգևեմ քե'զ, իմ զավակի'ն,
Ձեր փխրուն կյանքի թելը պաշտպանեմ:

Փոքրիկ ալիքն իսկ իմ երջանկության
Ինձ վեր է հանում ծիրը երկնքի,
Որ ես այնտեղից խոսեմ ինքնիշխան
Եվ աստղերի հետ, և ժամանակի:

Այսօր քեզ տեսա լուռ տագնապի մեջ,
Ու խեղված տեսա գծերդ գերող.-
Առանց քո կյանքի չունեմ ես թռիչք,
Առանց քո լույսի` երգել չեմ կարող:-

Չեմ ուզում մթնում անլույս թափառել
Ու գերի լինել լուռ տառապանքին,
Ասա ինձ հույսի' ու սիրո' բառեր,
Իմ կողքին եղի’ր, քնքշալույս իմ կին:


63.
Մայրացել ես, մի պահ տեսա
Դեմքիդ գծերը վիրավոր
Եվ ձեռքերիդ ճերմակափայլ
Դալկությունը խորհրդավոր:

Ինձ նայեցիր մեղմ ու անսեր,
Թույլ ժպտացիր իմ քնքշանքին,
Լուռ հպեցի շուրթերս չոր
Կնոջ այրող տառապանքին:

Գիտեմ, անգի'ն, չեմ հասկանա
Տառապանքիդ չափը երբեք,
Խաչիդ փայլը բարձրագնա,
Վերադարձիդ լույսը բեկ-բեկ:


Բայց ուզում եմ լինել կողքիդ,
Որ քեզ օգնեմ, իմ վիրավոր,
Ցրեմ դեմքիդ ու աչքերիդ
Հոգնությունը խորհրդավոր:
1982


64.
Ա~խ, տվեք ինձ քաղցր մի քուն,
Հեռո~ւ, հեռո~ւ սլանամ:
Հովհ. Հովհաննիսյան
Օ~, չեմ ցանկանում հեռու սլանալ,
Գտել եմ այստեղ ես սիրո աղբյուր,
Ուզում եմ այս թանկ հարկի տակ մնալ
Ու շունչդ շնչել, մանուկ կաթնաբույր:

Այստեղ են ապրում, այստեղ են ծաղկում
Սրտիս սիրելին և երեք զավակ,
Այստեղ գիշերվա մթնաթև գրկում
Փայլում է ահա սիրո արեգակ:

Մի ձեռքով թեթև օրոցքն եմ ճոճում,
Մյուս ձեքիս է այս գիրքը լուսեղ,
Հայրենի երգիչ, իմ ընտանիքում
Հնչում է ահա քնարդ շքեղ:

Ի~նչ զարմանալի, ի~նչ ազնիվ քնար,
Ի~նչ մեծ հրճվանք է դիպչել լարերին,-
Ամեն երգը թող մի աստղիկ դառնա,
Շողա իմ մանկանց կապույտ սնարին:


Գիշեր,թե’ ցերեկ, քնած, թե’ արթուն
Անուշ բարբառով նրանց տոգորեմ
Եվ հայրենիքի բոլոր աստղերը,
Պայծառ կերպարը նրանց պարգևեմ:

Նրանց հետ լինեմ, իմ հարկի ներքո,
Կատարված տեսնեմ իղձերս մաքուր.
Օ~, չեմ ցանկանում հեռու սլանալ,
Գտել եմ այստեղ ես սիրո աղբյուր:
1982


65.
Մենք երկու ասուպ` երկնքի ծոցում,
Մի պահ եկել ենք, հանդիպել իրար,
Այս պահն էլ, անգին, հենց կյանք է կոչվում,
Եվ երազների ժամն է ոսկեվառ:

Քաղցր դաշինք է մեզ պարգևում ուժ,
Ու մերժելի չէ կապանքը նրա,
Եվ անմահության ցնորքը անուշ
Դեռ շողշողում է մեր կյանքի վրա:

Բայց պահը կանցնի. ծիրով երկնային
Կսլանանք վար` խոլ ընթացքի մեջ,
Այդ ճանապարհին, վերջին վայրկյանին
Ես կկրկնեմ անունդ անվերջ:

Եվ դեռ չհասած հողին հայրենի`
Կնայենք մենք վեր, երկնքին շքեղ,
Մեր մանուկները - երեք վառ աստղիկ
Անմահության պես կշողան այնտեղ:
`
1982